IV SA/Po 658/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Uczelnianej Komisji Ekonomicznej Uniwersytetu im. [...] w P. z dnia [...] maja [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego, mieszkaniowego i na wyżywienie uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej [...] o nieprzyznaniu D. P. stypendium na wyżywienie, Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego w K. Uniwersytetu im. A. M. w P. (dalej zwana Wydziałową Komisją albo organem I instancji) działając na podstawie art. 173, 175 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. 2005 r., nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej posw) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) w związku z § 4 ust. 6 lit. a) Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu im. A. M. w P. przyznała D. T. P. (dalej wnioskodawczyni, odwołująca albo skarżąca) stypendium mieszkaniowe na 4 miesiące w wysokości 210 zł miesięcznie oraz stypendium socjalne na 4 miesiące w wysokości 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że kwota uprawniająca do ubiegania się o stypendium wynosi 602 zł netto. Ponieważ wnioskodawczyni udokumentowała, że dochód w jej rodzinie nie przekracza tej kwoty, decyzja o przyznaniu stypendium jest faktyczna i zasadna. W odwołaniu od powyższej decyzji z dnia 16 kwietnia 2011 r. wnioskodawczyni wskazała, że nie zgadza się z decyzją dotyczącą przyznania jej stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2010/11, ponieważ nie otrzymała w tym semestrze stypendium na wyżywienie, co jest krzywdzące z racji faktu znacznego wzrostu cen żywności wraz z nadejściem nowego roku. Poza tym odwołująca wskazała, że renta po zmarłym ojcu wzrosła zaledwie o 30 zł. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. Przewodnicząca Wydziałowej Komisji wyjaśniła, że odwołująca jako studentka I roku pedagogiki na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym nie otrzymała pomocy materialnej na II semestr roku akademickiego 2010/11 z powodu przekroczenia progu 351 zł. Zgodnie z pismem prorektora prof. dr hab. Z. P. z dnia [...] marca 2011 r., dotyczącym zasad przyznawania prawa pomocy materialnej w II semestrze roku akademickiego 2010/2011, podczas rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy materialnej, obowiązującym progiem dochodu do stypendium na wyżywienie jest 351 zł. Po zsumowaniu dochodów w rodzinie odwołującej, średni miesięczny dochód na każdego członka rodziny wyniósł [...] zł na miesiąc, a więc o [...] zł więcej ponad przyjęty próg dochodów o stypendium na wyżywienie. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] maja 2011 r.) Uczelniana Komisja Ekonomiczna Uniwersytetu im. A. M. w P. (dalej Komisja Uczelniana albo organ II instancji) utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji, nie znajdując podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku odwołującej, jako nie odpowiadającego przyjętym przez Rektora i Samorząd Studentów kryteriom przyznawania tego świadczenia. Jego przyznanie spowodowałoby przekroczenie przez sumę dochodu oraz przyznanych świadczeń pomocy materialnej kwoty, o której mowa w art. 179 ust. 3 posw, po przekroczeniu której studentom nie może być przyznana stała pomoc materialna udzielana z przyczyn ekonomicznych. Natomiast okoliczności, na które powołała się odwołująca nie mogą mieć wpływu na merytoryczne podstawy wydania decyzji przez organy obu instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) D. P. wskazała, że decyzja z dnia [...] maja 2011 r. jest dla niej krzywdząca. Pomoc materialną, którą skarżąca otrzymała na drugą połowę roku akademickiego 2010/11 jest znacznie niższa w porównaniu do pierwszego półrocza. Sytuacja materialna rodziny skarżącej nie uległa poprawie. Głównym źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest renta rodzinna po zmarłym ojcu. Siostra skarżącej pozostaje bez pracy. Matka skarżącej nie pracuje z uwagi na problemy zdrowotne. Skarżąca zwróciła również uwagę na ogólny wzrost poziomu cen oraz konieczność samodzielnego utrzymania się w miejscowości, w której podjęła studia (k. 4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] czerwca 2011 r. organ administracji wniósł o oddalenie skargi oraz zwrot kosztów postępowania, ugruntowując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji z dnia 24 maja 2011 r. (k. 6-7 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Badając zgodność z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, na wstępie należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane podaniem skarżącej z dnia [...] lutego 2011 r. o przyznanie pomocy materialnej, w którym opisana została jej trudna sytuacja materialna. Skarżąca zwróciła się o przyznanie stypendium socjalnego wraz z jego podwyższeniem z powodu trudnej sytuacji materialnej, stypendium na wyżywienie oraz stypendium mieszkaniowego. Organ I instancji przyznał skarżącej dnia [...] kwietnia 2011 r. stypendium mieszkaniowe oraz socjalne, wyjaśniając w odrębnym piśmie z dnia [...] maja 2011 r. brak przyznania pomocy materialnej w formie stypendium na wyżywienie na semestr letni roku akademickiego 2010/11. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na względzie, że ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2011 r., nr 84, poz. 455), z dniem 1 października 2011 r. nowelizacji uległy znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie art. 173, 175 oraz 207 posw. Tym niemniej jednak z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy o czym stanowi art. 133 § 1 ppsa. Sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracji odpowiadają prawu (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., str. 310). Z uwagi na to, że decyzja organu II instancji w niniejszej sprawie zapadła przed dniem wejścia w życie przywołanej nowelizacji posw, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Komisji Uczelnianej oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania miał na względzie stan prawny aktualny na dzień [...] maja 2011 r. W art. 173 ust. 1 posw ustawodawca zawarł katalog stypendiów o przyznanie których mogą ubiegać się studenci. Są nimi stypendia: socjalne, specjalne dla osób niepełnosprawnych, za wyniki w nauce lub sporcie, za osiągnięcia w nauce, za wybitne osiągnięcia sportowe, na wyżywienie, mieszkaniowe oraz zapomoga. Stypendium socjalne, na wyżywienie i mieszkaniowe zgodnie z art. 179 ust. 1 i art. 182 ust. 1 i 3 student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 175 ust. 1 posw, powyżej wymienione świadczenia przyznawane są na wniosek studenta, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej studentowi przysługuje odwołanie do rektora składane w terminie czternastu dni od otrzymania decyzji (art. 175 ust. 2 posw). Zgodnie z art. 179 ust. 2 posw, Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. Wysokość tego dochodu na osobę w rodzinie studenta nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r., nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.). Stosownie natomiast do art. 207 § 1 posw, do decyzji podejmowanych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Działając w oparciu o §2 ust. 3-6 i 8 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu im. A. M. w P. Rektor postanowił, że podczas rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy materialnej obowiązującymi są następujące progi dochodowe: dla przyznania stypendium socjalnego 602,00 zł, dla przyznania stypendium mieszkaniowego 602,00 zł, dla przyznania stypendium na wyżywienie 351,00 zł. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy w pierwszej kolejności zauważyć, że analiza zaskarżonej decyzji organu II instancji, ja również decyzji organu I instancji nie pozwala na dokonanie przez Sąd oceny motywów, jakimi kierowały się ,organy administracji dokonując wykładni wyżej wskazanych przepisów. Skarżąca w złożonym wniosku z dnia [...] lutego 2011 r. zwróciła się do organu I instancji o przyznanie stypendium socjalnego wraz z jego podwyższeniem z powodu trudnych warunków materialnych, stypendium na wyżywienie oraz stypendium mieszkaniowego. Tymczasem organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. przyznał skarżącej jedynie stypendium mieszkaniowe oraz socjalne, nie rozstrzygając podania w przedmiocie stypendium na wyżywienie, ani też nie wyjaśniając faktycznych oraz prawnych motywów podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zatem stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98, LEX nr 43041). Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Ma ono szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia oraz sąd administracyjny. Na temat stypendium na wyżywienie organ I instancji wypowiedział się dopiero w piśmie z dnia [...] maja 2011 r., stanowiącym odpowiedź na odwołanie skarżącej z dnia [...] maja 2011 r., a nie odrębną decyzję administracyjną. W dalszej kolejności należy wskazać, że organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Wydziałowej Komisji nie wyjaśnił w sposób precyzyjny, czy skarżąca złożyła odwołanie jedynie od braku przyznania jej stypendium na wyżywienie, czy też odwołanie od przyznanego jej stypendium socjalnego. Skarżąca wskazała bowiem z jednej strony, że "nie zgadza się z decyzją dotyczącą przyznania jej stypendium socjalnego na rok akademicki 2010/11, semestr letni", a z drugiej strony wskazała ona, że "nie otrzymała w tym semestrze między innymi stypendium na wyżywienie". Organ II instancji automatycznie przyjął, że skarżąca złożyła odwołanie od odmowy przyznania jej stypendium na wyżywienie, orzekając w istocie rzeczy jak organ I instancji przez stwierdzenie, że "Komisja nie znalazła podstaw do pozytywnego rozpatrzenia Pani wniosku o przyznanie stypendium na wyżywienie". Wątpliwości organu II instancji odnośnie sensu odwołania i intencji jego autora powinny zostać usunięte przez zażądanie od skarżącej stosownych wyjaśnień (wyrok WSA w P. z dnia 17.06.2010 r., sygn. akt IV SA/Po 48/10, lex nr 675248). Poza tym organ II instancji odmawiając przyznania skarżącej tego stypendium zaniechał dokładnego wyjaśnienia przyczyn odmowy nie dokonując obliczenia miesięcznego dochodu skarżącej i nie wykazując tym samym, czy w przypadku skarżącej rzeczywiście miało miejsce przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania tego stypendium. Tym samym organ II instancji naruszył art. 107 § 3 kpa. Mając na uwadze wyżej wskazane uchybienia natury procesowej Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2011 r. w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2011 r. o nieprzyznaniu skarżącej stypendium na wyżywienie. Sąd nie znalazł podstaw ku temu, ażeby uchylić również decyzję organu I instancji. Zważywszy na to, że decyzja Komisji Uczelnianej została uchylona jedynie w części oraz z uwagi na charakter postępowania odwoławczego, w którym dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej co do meritum, zdaniem Sądu organ II instancji jest władny do samodzielnego ustalenia przesłanek przyznania bądź odmowy przyznania skarżącej stypendium na wyżywienie. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy w rozumieniu art. 138 § 2 kpa w świetle zgromadzonego już w aktach sprawy materiału dowodowego nie uzasadnia przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie całościowym, czy też znacznym. Organ II instancji powinien w sposób precyzyjny ustalić zasadność przyznania skarżącej stypendium na wyżywienie, dokonując szczegółowego matematycznego wyliczenia dochodu skarżącej oraz powołując w sposób wyczerpujący materiał dowodowy na podstawie którego poczynił ustalenia faktyczne w sprawie oraz podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia.