II SA/Rz 705/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania S. S. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmawiającej przyznania S. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad P. S. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że wnioskiem z dnia 14 marca 2011 r. S. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym P. S. (orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 10 grudnia 2008 r., nr [...]). Wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. orzekł separację małżeństwa wnioskodawczyni i K. S. P. S. urodzona 5 grudnia 1992 r., jest córką K. i R. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt [...] S. S. została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej P. S. Strona, jako osoba bezrobotna, była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. od 25 września 2003 r. do 6 maja 2004 r. oraz od 10 marca 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r. (zaświadczenie z dnia 24 marca 2011 r.) Obecnie nie figuruje w rejestrach Urzędu Pracy. W tym stanie faktycznym organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmówił przyznania S. S. świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż rodzicami biologicznymi P. S. są R. i K. S. Natomiast S. S. pozostaje w separacji z K. S., jest jedynie opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej P. S. i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Powołując się na art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) organ wyjaśnił, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl art. 129 w/w ustawy, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a w wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W związku z tym, że S. S. jest opiekunem prawnym i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do P. S., brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu S. S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną P. S. Podniosła, że wychowuje P. od urodzenia, gdyż jej matka – R. S. zmarła przy porodzie, zaś jej ojciec K. S. miał ograniczoną władzę rodzicielską. Wskazując na art. 144 § 1 Kodeksu rodzinnego naprowadziła, że dziecku przysługuje także świadczenie alimentacyjne od żony swego ojca, nie będącej jego matką co oznacza, że może na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny na rzecz P. Jednocześnie powołała się na art. 67 i art. 71 Konstytucji RP. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO wskazało, że ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi prawnemu, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Taką możliwość mają tylko ojciec, matka, lub opiekun faktyczny, zaś S. S. nie jest matką osoby, którą się opiekuje. Nawet dostrzegając, że w związku z ustanowieniem danej osoby opiekunem prawnym, zakres jej obowiązków obejmuje także opiekę faktyczną, nie można przyjąć, że odwołująca się jest opiekunem faktycznym. Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że dla potrzeb rozstrzygania o prawie do świadczenia rodzinnego przez opiekuna faktycznego należy rozumieć tylko taką osobę, która nie tylko faktyczne opiekuje się dzieckiem, ale także wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Ponieważ odwołująca nie spełnia takiego warunku, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego. W skardze na powyższą decyzję S. S. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem i ponowiła oraz rozwinęła argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreśliła, że faktycznie opiekuje się P. od urodzenia i wystąpiła do Sądu o jej umieszczenie u siebie w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Poza sporem pozostaje, że P. S. urodzona 5 grudnia 1992 r., będąc córką K. i R., jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym /orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 10 grudnia 2008 r., nr [...]/. Nie jest też kwestionowane, że wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. orzekł separację małżeństwa skarżącej i K. S., jak również, że postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt [...], S. S. została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej P. S. W tym stanie faktycznym organy odmówiły przyznania S. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad P. S. II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi z art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, że S. S. nie może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1) u.ś.r., gdyż nie jest matką P. Również nie może być uznana za opiekuna faktycznego dziecka, jeśli uwzględni się definicję ustawową zawartą w art. 3 pkt 14) u.ś.r. Pojęcie to oznacza bowiem osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Z akt wynika, że S. S. nie składała wniosku o przysposobienie P. przed ukończeniem przez dziecko 18 roku życia, a obecnie wniosku takiego skutecznie złożyć nie może, gdyż zgodnie z art. 114 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.; zwany dalej: k.r.o./, przysposobić można wyłącznie małoletniego. Zatem rozważenia wymaga jedynie sytuacja objęta dyspozycją art. 17 ust. 1 pkt 2) u.ś.r., a więc czy S. S. nie jest "inną osobą", na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Najogólniej ujmując, na gruncie k.r.o. obowiązek alimentacyjny sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania /niekiedy także środków wychowania/ i obciąża krewnych w linii prostej /zstępnych i wstępnych/ oraz rodzeństwo /art. 128 k.r.o./. Kodeks ustala też kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, wstępnych przed rodzeństwem, a w razie gdyby było kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża krewnych bliższych stopniem przed dalszymi /krewnych w tym samym stopniu obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym; art. 129 k.r.o./. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje ponadto dopiero w braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie może zadośćuczynić obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, art. 132 k.r.o. Poza tymi podstawowymi regulacjami istnieją jeszcze roszczenia alimentacyjne oparte na zasadzie słuszności. Regulację taką zawiera art. 144 § 1 k.r.o., który daje podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, a więc od osób nie związanych węzłem pokrewieństwa. Jest to uregulowanie poszerzające krąg osób uprawnionych i zobowiązanych, o jakich mowa w art. 128 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem /art. 144 § 1/, dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką. Wobec tego należy przyjąć, że "inna osoba" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2) u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny, to również osoba zobowiązana do alimentacji na podstawie art. 144 k.r.o. Przy przedstawionej wykładni prawa materialnego przyjąć należy, że na S. S., z mocy ary. 144 § 1 k.r.o., spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec pasierbicy P. S., co na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ) u.ś.r. może uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem organy przyjęły, że na S. S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny, czym naruszyły prawo materialne, poprzez błędną jego wykładnię. W konsekwencji naruszyły również przepisy postępowania, a to art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wyjaśniły przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W myśl tego przepisu, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni dokonaną wykładnię prawa materialnego i poczyni dodatkowe ustalenia, które pozwolą na podjęcie stosownej decyzji. Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c), w zw. z art. 135 p.p.s.a.