II OZ 109/13

Dnia 5 marca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/11 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/11 odrzucającego skargę J. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/11 odrzucił skargę J. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego skarżącego. Następnie, postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na tej podstawie Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie wyznaczyła w dniu 11 czerwca 2012 r. radcę prawnego E. O. pełnomocnikiem skarżącego (pismo ORA w Warszawie z dnia 11 czerwca 2012 r. – k. 111 akt sprawy). W dniu [...] lipca 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II OZ 848/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. sygn. IV SA/Wa 784/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził prawomocność postanowienia z dnia 13 października 2011 r. o odrzuceniu skargi (od dnia 22 listopada 2011 r.). W dniu 6 grudnia 2012 r. do Sądu wpłynęło pismo z dnia 4 grudnia 2012 r. podpisane przez Sekretarza Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie informujące Sąd o zmianie pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego J. L. Do pisma załączono zawiadomienie skierowane do radcy prawnego R. F. o wyznaczeniu go do występowania w sprawie. W dniu [...] grudnia 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) radca prawny R. F. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/ 11 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wykluczył możliwość przywrócenia terminu na podstawie art. 87 § 5 P.p.s.a., co zdaniem sądu prowadzi do odmowy przywrócenia terminu, bez potrzeby badania go na podstawie art. 86 i art. 87 § 1 P.p.s.a. W tej sytuacji jest bowiem jasne, że wina strony lub jej brak w uchybieniu terminu nie ma żadnego znaczenia merytorycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie ma podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z 13 października 2011 r., ponieważ nie zachodzi - w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - wypadek wyjątkowy, stanowiący niezbędną przesłankę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie minął rok od uchybienia terminu, którego przywrócenia domaga się strona skarżąca (termin rozpoczął bieg w dniu 17 sierpnia 2011 r. tj. w dniu następnym po dniu doręczenia skarżącemu postanowienia z 13 października 2011 r. o odrzuceniu skargi). Stanowiska Sądu pierwszej instancji nie podważa okoliczność zmiany pełnomocnika ustanowionego z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dla skarżącego. Od powyższego postanowienia zażalenie wniósł w dniu [...] stycznia 2013 roku pełnomocnik J. L. podnosząc następujące zarzuty: a) naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 i 5 P.p.s.a. poprzez ich błędna wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i wadliwe przyjęcie, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zachodzi wypadek wyjątkowy, stanowiący niezbędną przesłankę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchylenia; b) naruszenie art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 45 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności wynikających z niej dyrektyw zaufania obywateli do państwa i prawa oraz sprawiedliwości społecznej, a także poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do sądu poprzez nadmierny formalizm i wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pomimo uwzględnienia przez Sąd złożonego przez Skarżącego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Strona wniosła o uchylenie w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 784/11 i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 13 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 784/11, oraz o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym w podwójnej wysokości przewidzianej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radów prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z uwagi na zawiłość i obszerność sprawy. W przypadku, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie znajdzie podstaw do uwzględnienia powyższego wniosku, wnosi o uchylenie w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 784/11, którym Sąd postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia, zdaniem Pełnomocnika Skarżącego, w niniejszej sprawie zachodzi wskazany w art. 87 § 5 P.p.s.a. wypadek wyjątkowy, stanowiący niezbędna przesłankę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchylenia. Wskazuje przy tym, że złożenie przez Skarżącego skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia stało się możliwe dopiero po ustanowieniu dla niego pełnomocnika z urzędu- z uwagi na wypływający z treści art. 175 § 1 P.p.s.a. przymus adwokacko-radcowski przy jej sporządzeniu. Podnosi, że skarżący wnosił o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu właśnie w celu wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2011 r. Z uwagi na powyższe, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej naruszyło konstytucyjną zasadę wskazaną w art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności wynikającą z niej dyrektywę zaufania obywateli do państwa i prawa, jak również dyrektywę sprawiedliwości społecznej oraz wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo obywatela do swobodnego dostępu do niezawisłego sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku tym strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w myśl art. 87 § 2. Zaś zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Zatem art. 87 § 5 P.p.s.a zaostrza przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od przypadku wyjątkowego. Przez ,,wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie. Zawarte w art. 87 § 5 P.p.s.a. pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sędziemu. Do sądu, rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu, należy zatem ustalenie - na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie - czy zachodzi w realiach tej sprawy wypadek, który można uznać za wyjątkowy. W tym kontekście nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej. Sąd I instancji stosował prawidłowo regulacje procedury przed sądami administracyjnymi, które korzystając z domniemania konstytucyjności, gwarantują uprawnienia strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zgodnie ze standardami państwa prawnego. Sąd również dokonał prawidłowej wykładni zwrotu niedookreślonego "wyjątkowy przypadek", o którym jest mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a., trafnie uznając, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wyjątkową – szczególna sytuacją. Należy zatem podzielić pogląd Sądu I instancji, że wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. w sprawie niniejszej nie występuje. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że okoliczności takiej nie stanowi wskazana we wniosku o przywrócenie terminu okoliczność zmiany pełnomocnika ustanowionego z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dla skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.