II OSK 367/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Ślizak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 726/11 w sprawie ze skargi W. B., M. D. i U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 726/11 oddalił skargę W. B., M. D. i U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2008 r. M. B. wystąpił o przeniesienie na jego rzecz prawa własności działki nr [...] o pow. v ha położonej w obrębie ewidencyjnym [...] w gminie M. (tzw. "rencistówki"), która stanowiła własność Skarbu Państwa. Starosta K. decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...], działając na podstawie art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) przeniósł nieodpłatnie na rzecz M. B. prawo własności przedmiotowej działki. Starosta podał, że decyzją Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] października 1986 r. gospodarstwo rolne stanowiące własność A. i B. B. położone w obrębie ewidencyjnym [...] zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, a dotychczasowym właścicielom przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu nr [...] o pow. [...] ha. Ponadto wskazał, że dożywotni użytkownicy nieruchomości zmarli. W dniu 9 września 2008 r. organ I instancji przeprowadził oględziny nieruchomości, celem ustalenia czy M. B. , po śmierci swoich rodziców tj. A. i B. B., faktycznie włada przedmiotową nieruchomością, w wyniku czego stwierdził, że wnioskodawca użytkuje tę działkę i spełnia ustawowe kryteria określone w art. 118 ust. 2 wymienionej powyżej ustawy. Wnioskiem z dnia 6 lutego 2009 r. W. B., M. D. i U. B. zwrócili się do Wójta Gminy M. o przyznanie im prawa własności działki nr [...] wskazując, że ich ojciec B. B., któremu przysługiwało prawo użytkowania tej działki, zmarł w dniu 13 maja 2008 r., a wnioskodawcy użytkują działkę, uprawiają warzywa i ziemniaki. Pismo to zostało przekazane organowi właściwemu w sprawie, tj. Staroście K., który decyzją z dnia [...] maja 2009 r. odmówił wnioskodawcom przeniesienia prawa własności działki nr [...] z tego względu, że postępowanie dotyczące przeniesienia własności działki na rzecz M. B. zostało zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] września 2008 r. i decyzja ta może być wzruszona jedynie w trybie określonym w k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymało tę decyzję w mocy. Po wniesieniu przez W. B., M. D. i U. B. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie autokontroli decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. uchyliło decyzję własną z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz decyzję Starosty K. z dnia [...] maja 2009 r. i przekazało sprawę do rozpoznania organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 1062/09 oddalił skargę na tę decyzję. Pismem z dnia 20 maja 2009 r. W. B., M. D. i U. B. zwrócili się do Starosty K. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] września 2008 r. Starosta K. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. odmówił wznowienia postępowania z tego powodu, że wnioskodawcy o decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2008 r. dowiedzieli się w dniu 1 lutego 2009 r. – W. B., w dniu 14 kwietnia 2009 r. – U. B., M. D., a wniosek o wznowienie postępowania z dnia 20 maja 2009 r. złożyli po terminie określonym w art. 148 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. uchyliło decyzję Starosty K. z dnia [...] czerwca 2009 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 1063/09 oddalił skargę na tę decyzję. Postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r. Starosta K., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 149 § 1, art. 150 § 1 kpa, po ponownym rozpoznaniu wniosku W. B., M. D. i U. B., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] września 2008 r. orzekającą o przeniesieniu własności działki nr [...] na rzecz M. B.. Starosta K., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, przesłuchaniu świadków, decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 151 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 2 k.p.a. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] września 2008 r. Uzasadniając decyzję organ I instancji stwierdził, że sporna działka nie pozostawała i nie pozostaje w faktycznym, osobistym i nieprzerwanym użytkowaniu W. B., M. D. i U. B. w rozumieniu art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tego względu brak jest podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2008 r. Odwołanie od tej decyzji wnieśli W. B., M. D. i U. B.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] maja 2011r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołujący się bywali na spornej działce w różnym czasie, lecz nie władali działką w taki sposób, jak wymaga tego art.118 ust.2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Faktyczne władanie, o którym mowa w tym przepisie, wymaga osobistego, stałego użytkowania nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na opisaną wyżej decyzję W. B., M. D. i U. B. wnieśli o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji z powodu naruszenia art. 86 k.p.a. oraz art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W piśmie procesowym z dnia 26 września 2011 r. skarżący oświadczyli, że wszyscy zstępni w ten sam sposób korzystają z przedmiotowej działki, która zawsze była wykorzystywana jako działka warzywna i pod uprawę ziemniaków, wszyscy mogą kontynuować taki sposób korzystania z tej działki. Organ odwoławczy nie wykazał, by M. B. w inny, niż skarżący sposób władał przedmiotową działką. M. B. w piśmie procesowym z dnia 28 września 2011 r. oświadczył, że faktycznie władał nieruchomością nr [...] po śmierci ojca B. B., a nie jego rodzeństwo. Podkreślił, że uprawiał działkę jeszcze, kiedy żył B. B., który na około 1 arze ziemi uprawiał na swoje potrzeby warzywa. Na terenie działki nr [...] znajduje się także szambo rozsącznikowe (biooczyszczalnia ścieków) należące do uczestnika postępowania, które odprowadza nieczystości z działki [...]. M. B. oświadczył, że po śmierci ojca to on nadal przygotowywał ziemię pod uprawy, dbał o plony i je zbierał, nie robiło tego żadne z rodzeństwa. Brat i siostry jedynie przyjeżdżali w odwiedziny i nie byli zainteresowani utrzymaniem nieruchomości w sensie finansowym i fizycznym. Nikt z rodzeństwa nie pytał, czy za ziemię należy uiszczać opłaty, nie zaproponował ich podziału, a przecież doskonale wiedzieli, że nieruchomość istnieje i podlega opłatom. To on ponosił opłaty i poprzez zlecanie prac osobom które posiadają odpowiedni sprzęt, wykonywał wszystkie prace polowe. Zostało to potwierdzone przez zeznania świadków i nie było kwestionowane przez rodzeństwo. Odnosząc się do twierdzeń skarżących, że posiadali sporną działkę w sensie cywilistycznym, a do posiadania nie jest konieczne korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość korzystania, M. B. zauważył, że stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 118 ust. 2a ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników. Trudno w świetle tego przepisu przyjąć, że "nie korzystanie" jest władaniem nieruchomością, zgodnie z uprawnieniem dożywotniego użytkownika, biorąc pod uwagę to, że przedmiotowa działka ma charakter rolniczy i powinna być uprawiana, aby utrzymać jej wydajność. Nie jest to działka budowlana, którą można wykorzystać za kilka lat i wystarczy ją posiadać. Na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. skarżąca U. B. oświadczyła, że do wiosny 2009 r. działkę użytkowali wszyscy skarżący, była to działka ogrodnicza a nie rolna, prace były wykonywane stosownie do pory roku. Jesienią 2008 r. skarżący zebrali warzywa: buraki, cebulę, kukurydzę. Dopiero od wiosny 2009 r. brat uniemożliwił skarżącym dostęp do działki, na którą wcześniej dostawali się przez działkę nr [...]. Skarżąca podała, że przyjeżdżali dwa razy w tygodniu i w miarę możliwości częściej z K., z którego odległość wynosi ok. 10-12 km. Skarżący W. B. oświadczył, że mieszka w K., popiera skargę i podziela wszystkie wywody U. B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając przedmiotową skargę uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący nie władali sporną działką po śmierci ojca, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Sąd wywiódł dalej, że przesłanka władania oznacza używanie konkretnej nieruchomości, w zakresie jaki odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. To władanie powinno urzeczywistniać się poprzez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Działka nr [...] ma charakter rolny, a z akt administracyjnych wynika, że jedynie M. B. wykonywał prace polegające na przygotowaniu tej działki pod uprawy, orał, nawoził itp., chociaż część tych prac wykonywał nie osobiście, ale przy pomocy osób które dysponowały sprzętem rolniczym. Prac polegających na przygotowaniu tej działki pod uprawy nie wykonywał żaden ze skarżących. Także za życia B. B., to M. B. zlecał wykonanie prac przygotowawczych pod uprawy na spornej działce i ponosił koszty tych prac. Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] leży pomiędzy działkami nr [...] i [...] należącymi do M. B. i jest użytkowana w taki sam sposób jak działki sąsiednie. Znajduje się na niej szambo i instalacja odprowadzająca wodę deszczową z działki siedliskowej M. B.. Jak przyznali skarżący, na sporną działkę nie można było się dostać w inny sposób, tylko przez działkę siedliskową ich brata, co uzasadnia wniosek, że działka ta była faktycznie użytkowana przez M. B.. Sąd nie podzielił zasadności zarzutu skargi, że do nabycia własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie jest konieczne efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, a wystarczy aby dana osoba znajdowała się w sytuacji, która potencjalnie pozwala na korzystanie z rzeczy. Do nabycia własności działki rolnej na podstawie omawianego przepisu konieczne jest jej nieprzerwane użytkowanie do dnia złożenia wniosku o przeniesienie własności działki zgodnie z przeznaczeniem. Warunku tego nie spełnia wykonywanie od czasu do czasu prac polegających na usuwaniu chwastów czy częściowym zbieraniu warzyw. Nie wystarczy wykonywanie jakichkolwiek prac na działce rolnej, czy biesiadowanie na niej od czasu do czasu do uznania, że dana osoba posiada i użytkuje działkę rolną zgodnie z przeznaczeniem. W ocenie Sądu bez znaczenia dla rozpoznania sprawy jest okoliczność, że M. B. jest zatrudniony na etacie, ponieważ przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wymaga, aby zstępny zmarłego rolnika utrzymywał się z działalności rolniczej. Znaczenie ma natomiast okoliczność, że M. B. jako jedyny z rodzeństwa, jest producentem rolnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli W.B., M.D. i U. B., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy : art. 133 § 1 i art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 77 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał wnikliwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Strona skarżąca podniosła ponadto, że nie kwestionuje prawidłowości zebranego materiału dowodowego, ale prawidłowość jego rozpatrzenia i oceny. Zarzucono, że Sąd błędnie odczytał zeznania U. B. odnoszące się do kwestii dostępu działki do drogi publicznej a także niewłaściwie przyjął, że o spełnieniu przesłanki władania decyduje tylko okoliczność zamieszkiwania przez M. B. w sąsiedztwie spornej działki, podczas gdy skarżący zamieszkują w K. i S.. W skardze kasacyjnej podkreślono, że bez znaczenia dla oceny władania sporną działką pozostaje fakt, że M. B. jest producentem rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 3 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 726/11 odrzucił skargę kasacyjną W. B. i M.D.. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył M. B., wnosząc o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j. 2012 , poz. 270), powoływanej dalej, jako " p.p.s.a." skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, gdyż zgodnie z art.183 §1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności, wymienionych w art.183 §2, a zatem kontrola prawidłowości zaskarżonego wyroku sprowadza się wyłącznie do oceny zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów opartych na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. Na gruncie tego przepisu zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść jedynie przez wykazanie takiego naruszenia przepisów postępowania, któremu można przypisać istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej zarzucono, że Sąd pierwszej instancji zaaprobował proceduralne błędy organu przy ustalaniu stanu faktycznego. Zauważyć jednak należy, że nie podniesiono w skardze kasacyjnej przepisu regulującego postępowanie przed sądem administracyjnym na poparcie tezy wadliwego ustalenia stanu faktycznego. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że podniesione zarzuty naruszenia przepisów postępowania zmierzały do wykazania błędnej oceny materiału dowodowego i prawidłowości jego rozpatrzenia. W tym celu podniesiono zarzut naruszenia art. 133 §1 p.p.s.a. w zw. z art.77 i 80 k.p.a. Ze wskazanego, jako naruszony art.133 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę, okoliczności które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy. Przepis ten mógłby być naruszony, gdyby sąd oddalił skargę mimo niekompletnych akt sprawy, pominął istotną część tych akt, przeprowadził postępowanie z naruszeniem art.106 § 3 p.p.s.a. lub oparł orzeczenie na własnych ustaleniach nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Należy bowiem odróżnić dokonanie sądowej kontroli zaskarżonej decyzji na podstawie innego materiału niż ten znajdujący się w aktach sprawy od przyjęcia odmiennej oceny materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Skarga kasacyjna wskazując na naruszenie art.133 §1 p.p.s.a próbuje podważyć ustalenia faktyczne przyjęte w sprawie oraz dokonaną w tej sprawie ocenę materiału dowodowego, co w świetle poczynionych powyżej uwag nie może odnieść skutku. Przepis ten nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny dowodów. Ponadto skarżący kasacyjnie nie wykazał konkretnego zdarzenia wynikającego z akt sprawy, którego nie uwzględnił Sąd pierwszej instancji, a które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Autor skargi kasacyjnej zarzuca natomiast Sądowi Wojewódzkiemu błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że W. B., U.B. i M. D. nie władali sporną działką w sposób wyczerpujący dyspozycję art.118 ust.2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonując pod tym kątem oceny materiału dowodowego, Sąd pierwszej instancji nie wyszedł poza zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy, lecz oparł ocenę legalności zaskarżonej decyzji wyłącznie na dowodach znajdujących się w aktach sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia art.133 §1 p.p.s.a. Nie trafne są także podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art.77 i 80 k.p.a. Strona skarżąca, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, nie kwestionuje prawidłowości zebrania materiału dowodowego, ale prawidłowość jego rozpatrzenia. Autor skargi kasacyjnej zarzuty te opiera na stwierdzeniu, że organ odwoławczy a także Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż skarżący byli widziani przy wykonywaniu różnych prac polowych, lecz przyjął, że z uwagi na fakt zamieszkiwania skarżących w K. i S. wykluczone jest władanie przez nich sporną działką. Ponadto w ocenie skarżącej U.B. Sąd oparł rozstrzygnięcie na tym, że sporna działka nie posiada dostępu do drogi publicznej i błędnie tym samym odczytał jej zeznania. Przed odniesieniem się do tak do tak sprecyzowanych zarzutów nie można pomijać treści art.118 ust.2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1998 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który był podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w tej sprawie. Przesłanka władania, o której mowa w tym przepisie, oznacza faktyczne użytkowanie konkretnej nieruchomości w takim samym zakresie, jaki odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. Nie chodzi zatem o sporadyczne, okazjonalne, czy kilkakrotne korzystanie z rzeczy nieruchomej, lecz o władanie nią w sposób ciągły, bezpośredni, osobisty i nieprzerwany. Władanie to powinno wyrażać się przez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Mając na uwadze tak rozumiane pojęcie władania Sąd pierwszej instancji we właściwy sposób dokonał analizy zebranego materiału dowodowego. Sąd oparł swą ocenę, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie tylko na tym, że skarżący zamieszkują w K. i S. a dostęp do spornej działki prowadzi z działki M.B.. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o zeznania świadków podzielił stanowisko organów, że jedynie M.B. wykonywał prace polegające na przygotowaniu działki pod uprawy, orał, nawoził, chociaż część prac zlecał osobom, które dysponowały sprzętem rolniczym. Wynika to w sposób bezsporny z zeznań świadków R. R. i A. J.. Sąd wskazał także, że sporna działka leży pomiędzy działkami nr [...] i [...] i jest użytkowana w taki sam sposób, jak działki sąsiednie, znajduje się na niej szambo i instalacja odprowadzająca wodę deszczową z działki siedliskowej M.B.. Odnosząc się natomiast do stanowiska i twierdzeń skarżących Sąd Wojewódzki podkreślił, że do nabycia działki na podstawie wskazanego powyżej przepisu konieczne jest nieprzerwane jej użytkowanie, nie zaś wykonywanie od czasu do czasu prac polegających na usuwaniu chwastów, czy częściowym zbieraniu warzyw. Nie trafny jest także zarzut błędnego odczytania zeznań U. B., dotyczących dostępu spornej działki do drogi publicznej. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 6 października 2011 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym U. B. oświadczyła, że na sporną działkę skarżący dostawali się przez działkę nr [...], czyli działkę siedliskową M. B.. Zatem stawiane w skardze kasacyjnej zarzuty niewłaściwego rozpatrzenia materiału dowodowego są nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a orzekł, jak w wyroku.