II OZ 136/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1085/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę postanawia: oddalić zażalenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę, B. Z. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci, uczęszczających do szkoły podstawowej. Jedynym źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest dochód w wysokości 2000-2500 zł miesięcznie (3000 zł brutto) osiągany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Na miesięczne wydatki rodziny składają się: nauka i zajęcia pozaszkolne dzieci w kwocie około 800 zł, koszty utrzymania mieszkania około 700-800 zł. Pozostała kwota, jak podkreśla wnioskująca, z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, w tym zakup odzieży i środków higieny. Mąż skarżącej nie pracuje. Strona posiada mieszkanie o powierzchni 54 m2 i dom o powierzchni 80 m2, będący przedmiotem zaskarżonej decyzji, na który zaciągnęła spłacany obecnie kredyt w wysokości około 260.000 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem nie posiada innych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia B. Z. podniosła zarzut błędnej oceny sytuacji finansowej, w jakiej znalazła się jej rodzina. Podkreśliła, że kredyt który obecnie spłaca został udzielony na zakup nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji, zanim jeszcze powzięła wiadomość o toczącym się postępowaniu w sprawie nakazu rozbiórki zabudowań na przedmiotowej nieruchomości. Ujawnienie tej informacji pozbawiło ją możliwości realizacji planów dotyczących rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodów z przedmiotowej nieruchomości. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2011 r. wezwano skarżącą do złożenia: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem rodziny i nieruchomości; kopii rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych skarżącej i jej męża za rok 2010; wskazania, czy nieruchomość zlokalizowana w Ł. przy ul. S. [...] przynosi dochody i złożenia oświadczenia jakiego rzędu są to dochody; wskazania jakie obciążenia kredytowe ponosi strona, w szczególności, na jakim jest etapie w spłacie kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości położonej w Ł. przy ul. S. [...] w kwocie 260.000 zł i jaka jest miesięczna rata tego kredytu - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pełnomocnik skarżącej złożył wyciągi z rachunku bankowego za miesiące wrzesień-listopad 2011 r., z których wynika, że strona z tytułu umowy kredytu gotówkowego w wysokości 45.000 zł spłaca co miesiąc kwotę 1.229,69 zł i saldo jej zadłużenia z tego tytułu w listopadzie 2011 r. wyniosło 23.070,28 zł, zestawienie rat i odsetek do umowy kredytowej na kwotę 275.391,77 zł, z którego wynika, że umowa została zawarta na okres od [...] lutego 2011 r. do [...] grudnia 2039 r. i wysokość miesięcznej raty kapitałowej wraz odsetkami z tego tytułu wynosi 2.100,39 zł, przy czym spłaconych zostało 9 rat – ostatnią ratę zapłacono w dniu 31 sierpnia 2011 r. Dodatkowo złożono PIT/B – informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2010 i PIT-36 – zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2010, z których wynika, że wnioskodawczyni osiągnęła dochód brutto w kwocie 16.904,22 zł, zbiorczą fakturę VAT z dnia [...] września 2011 r. wystawioną przez PGE Obrót S.A. Oddział [...] z siedzibą w Ł., potwierdzającą średnie miesięczne wydatki za energię elektryczną na poziomie około 213 zł (wrzesień 2011 r. – 225,69 zł, październik 2011 r. – 208,76 zł, listopad 2011 r. 216,44 zł, grudzień 2011 r. – 206,69 zł, styczeń 2012 r. – 202,58 zł), dokument potwierdzający miesięczne opłaty za lokal mieszkalny o powierzchni 52,97m2 w wysokości 527,69 zł oraz rachunek telefoniczny na kwotę 33,24 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że B. Z. nie wykazała dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że skarżąca pierwotnie oświadczyła, iż jej miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej kształtuje się na poziomie około 3000 zł brutto, podczas gdy ze złożonego rocznego zeznania podatkowego za rok 2010 PIT-36 wynika, że w roku 2010 osiągnęła dochód brutto 16.904, 22 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 1.408,68 zł. Faktem jest, że strona ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około 800 zł oraz, że z tytułu zaciągniętego kredytu gotówkowego spłaca co miesiąc ratę w wysokości 1.229,69 zł, zaś w związku z zaciągniętym kredytem na zakup nieruchomości zobowiązana jest co miesiąc spłacać kwotę 2.100,39 zł. Zdaniem Sądu, z przytoczonych okoliczności wynika w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, że kwota miesięcznych wydatków skarżącej, ponoszonych z tytułu zaciągniętych kredytów jak i wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania przekracza w istocie zarówno kwotę dochodu zadeklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i kwotę faktycznie osiąganych dochodów, wynikających z zeznania podatkowego PIT-36. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że skarżąca posiada inne nieujawnione i nieudokumentowane źródła dochodu. Ponadto pomimo wezwania Sądu i prawidłowego pouczenia o skutkach uchylenia się od wykonania nałożonych obowiązków, skarżąca nie przedłożyła kopii rocznego zeznania o wysokości osiągniętego przez jej męża dochodu w roku podatkowym 2010. Zażaleniem B. Z. zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 196 p.p.s.a. do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżąca złożyła dodatkowe dokumenty świadczące o wydatkach ponoszonych w ramach niezbędnego utrzymania siebie i swojej rodziny, ponadto został złożony harmonogram spłat kredytowych. Kredyt został zaciągnięty przed zakupem nieruchomości przy ul. S. [...], na 10 miesięcy przed uzyskaniem wiedzy o toczącym się postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł.. Kredyt został zabezpieczony na nieruchomości hipoteką. Każde zaprzestanie płacenia należności z tytułu rat będzie skutkowało zajęciem nieruchomości w drodze postępowania komorniczego. Ponadto ww. nieruchomość miała być przeznaczona na prowadzenie działalności gospodarczej. Fakt toczącego się postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazu rozbiórki części ww. nieruchomości uniemożliwił prowadzenie zamierzonej działalności oraz uzyskiwanie zysków z tej nieruchomości zgodnie z planami. Skarżąca podniosła, że obecne zyski z prowadzonej działalności często nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Nie sposób też uznać, żeby promowała ona jakiegoś rodzaju należności przed innymi. Fakt spłaty kredytu wynika z wcześniej zaciągniętego zobowiązania, zaś konieczność poddania sprawy pod ocenę Sądu wynika z okoliczności, które zaistniały po zaciągnięciu wcześniejszych zobowiązań. Fakt próby wywiązywania się z ciążących na stronie zobowiązań nie może być negatywnie oceniany przez pryzmat sytuacji materialnej skarżącej eliminując ją tym samym z kręgu osób, które mogą skutecznie uzyskać prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 28/10). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, iż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zestawienie bowiem wysokości udokumentowanego dochodu skarżącej z wysokością ponoszonych przez nią i jej rodzinę wydatków prowadzi do wniosku, iż posiada ona jeszcze inne źródła dochodów, których nie ujawniła w toku postępowania. Ponadto, co wymaga podkreślenia, pomimo wezwania przez Sąd w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżąca nie przedłożyła kopii rocznego zeznania o wysokości osiągniętego przez jej męża dochodu w roku podatkowym 2010. W żaden sposób nie odniosła się również do powyższego faktu, przywołanego także w zaskarżonym postanowieniu jako podstawa odmowy przyznania prawa pomocy, w przedmiotowym zażaleniu. Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W związku z powyższym należy podzielić stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.