II FZ 91/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2448/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2448/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego jego skargę na decyzję w przedmiocie odmowy udzielenia ulg w spłacie zaległości w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd wskazał, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że posiada mieszkanie spółdzielcze o pow. 48 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,10 ha. Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza (taxi osobowe), przynosząca mu dochód w kwocie 1.520 zł brutto. Żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.560 zł. Skarżący wyjaśnił, że zaciąga kredyty w bankach na opłaty, raty i utrzymanie, które to wydatki wynoszą łącznie 2.272 zł. Samochód posiadany przez skarżącego, wykorzystywany do działalności gospodarczej, wymaga napraw. Skarżący przedłożył dokumenty obrazujące wydatki oraz harmonogramy spłat kredytu. Postanowieniem z 21 listopada 2012 r. referendarz sądowy, po uprzednim wezwaniu skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji na temat stanu majątkowego i dochodów, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Do sprzeciwu skarżący załączył dowody dokumentujące wydatki na utrzymanie (czynsz mieszkaniowy, telefon, energia, multimedia), składkę KRUS oraz miesięczne raty 3 kredytów bankowych. Przedłożył również decyzję w sprawie karty podatkowej oraz umowę o pracę żony – B. L. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2448/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji, oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu pozostały bowiem wątpliwości, których skarżący nie wyjaśnił. Nie udzielił on mianowicie informacji o otrzymywaniu (bądź nie) dopłat z funduszy strukturalnych. Podał wprawdzie, że jest jedynie dzierżawcą gruntu rolnego, a nie jego właścicielem, jednakże dzierżawienie gruntu nie jest okolicznością stanowiącą przeszkodę w otrzymaniu takich funduszy. Sąd zauważył, że skarżący nie wskazał również, aby płacił czynsz dzierżawny. Nie nadesłał także wyciągów z rachunków bankowych i nie stwierdził przy tym, że rachunków takich nie posiada on i żona. Nie przedłożył również deklaracji VAT-7. Wyjaśnił jedynie, że nie dotyczy go podatek od towarów i usług, ponieważ od 2007 r. opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Nie jest to jednak okoliczność wykluczająca uiszczenie podatku od towarów i usług. Jak wskazał Sąd, odrzucona skarga skarżącego dotyczy zaległości właśnie w podatku od towarów i usług z lat 2005-2009. Ponadto Sąd wywiódł, że z oświadczeń nadesłanych przez stronę wynika, że z uzyskiwanego łącznie z żoną wynagrodzenia w kwocie 2.450 zł netto pokrywa miesięczne wydatki w kwocie 2.740,63 zł. Wydatki ponoszone m.in. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz i telefon stanowią jedynie część wydatków uznawanych zwyczajowo za podstawowe koszty utrzymania. Uwzględnienie pozostałych wydatków rozbieżność tę jeszcze by powiększyło. Do kwoty miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny skarżący zaliczył również koszty kredytów bankowych. Wysokość rat, których spłata wynosi 1.760,03 zł, stanowi ponad połowę dochodów rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe okoliczności sugerują, że skarżący, bądź też jego żona, mogą posiadać inne jeszcze źródła przychodów. Nie bez znaczenia jest przy tym oświadczenie skarżącego, że on i żona nie dysponują zasobami pieniężnymi, jakie mogłyby ewentualnie uzasadniać ponoszenie wydatków w wysokości przekraczającej osiągane dochody. Wobec powyższego Sąd za niewiarygodne uznał oświadczenie skarżącego co do dochodów osiąganych przez niego i jego żonę. Powyższe rozbieżności, nieścisłości i luki w informacjach podanych przez stronę nie pozwalają przyjąć, że udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Udokumentowana wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz ciążących na nim zobowiązań kredytowych, nie jest okolicznością wystarczającą do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jego art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek ujawnienia, a zarazem wykazania wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy okoliczności spoczywa na samej stronie, która zobligowana jest uczynić to na etapie merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zaś w toku kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dlatego też dołączone do zażalenia dokumenty należy uznać za spóźnione. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności, co też uczynił. Nie można mu zarzucić niedostatecznej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Strona skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia wykazanych w zarządzeniu dokumentów, z których następnie skorzystał Sąd pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie Sądu pierwszej instancji w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata było prawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oświadczenia skarżącego są niepełne. Przede wszystkim należy wskazać, że brak wyciągów z rachunków bankowych nie pozwalał na dokonanie obiektywnej oceny, jaka wysokość środków finansowych pozostaje do dyspozycji strony skarżącej, a zatem brak takich kluczowych dokumentów uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Ma to szczególne znaczenie w świetle okoliczności wskazanej przez Sąd pierwszej instancji, że z łącznych dochodów małżonków w wysokości 2.450 zł pokrywają oni wydatki w kwocie co najmniej 2.740,63 zł, co może sugerować iż skarżący bądź jego żona posiadają inne źródła przychodów. Wzbudza to wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, a tym samym uniemożliwia jego dokładne ocenienie. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, wobec nie naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a tym samym braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, należało zażalenie oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.