I OSK 2740/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA del. Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 339/11 w sprawie ze skargi G. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 20 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę G. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją Starosty Jarosławskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. G. Ś., posiadający uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B, został skierowany na badania lekarskie. Decyzję tę doręczono G. Ś. w dniu 4 stycznia 2011 r., a w dniu 1 lutego 2011 r. złożył on odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wskazał, że był chory na grypę, cały styczeń pozostawał w łóżku, a stan zdrowia uniemożliwił mu wyjście z domu. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 i 2 k.p.a., odmówiło G. Ś. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W motywach postanowienia stwierdzono, że warunkiem przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, przy czym ciężar tego uprawdopodobnienia spoczywa na osobie żądającej przywrócenia terminu. We wniosku o przywrócenie terminu zawarto tylko oświadczenie strony o stanie zdrowia, bez przedstawienia dowodów potwierdzających fakt choroby w postaci zwolnienia lekarskiego lub zaświadczenia o chorobie. Na ostateczne postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył G. Ś. Stwierdził, że był początkowo przekonany o bezwzględnym obowiązku poddania się badaniom wskutek skierowania do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny. Postanowił odwołać się od decyzji o skierowaniu na badania po uzyskaniu informacji, że będzie obciążony kosztami badania. W trakcie choroby uniemożliwiającej dochowanie terminu do wniesienia odwołania bezskutecznie próbował kontaktować się z Ośrodkiem Medycyny w celu odroczenia wyznaczonego terminu badania. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podkreślił, że podstawową przesłanką warunkującą przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. O braku winy można mówić, gdy niedopełnienie obowiązku było spowodowane przeszkodą nie do przezwyciężenia, to znaczy taką, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Tymczasem, w ocenie Sądu I instancji, sam fakt zachorowania na grypę nie świadczy o zaistnieniu przeszkody nie do przezwyciężenia, wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego fakt zachorowania na grypę. Nawet jednak jeśli fakt taki miał miejsce, nie wykazał on, że przez cały okres od 4 stycznia 2011 r. do 1 lutego 2011 r., kiedy to złożył wniosek o przywrócenie terminu, musiał pozostawać w domu, nie był w stanie sporządzić odwołania i wyręczyć się inną osobą w jego wysłaniu pocztą. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2011 r. skargę kasacyjną złożył G. Ś. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dla uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, konieczne jest udowodnienie faktu niemożności dokonania czynności za pomocą przedłożenia dokumentów. Wskazując przy tym na różnice między pojęciami uprawdopodobnienie i udowodnienie braku winy, autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi Sądu I instancji także naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 77, 80 oraz 105 i 107 § 3 k.p.a. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Stosownie zaś do art. 183 § 2 pkt 5 ww. ustawy nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Pozbawienie możności obrony swych praw przez stronę polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeśli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 570). W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie dotknięte było wadą nieważności, bowiem doszło do pozbawienia możności obrony praw skarżącego G. Ś. poprzez niedoręczenie mu skutecznie zawiadomienia o terminie rozprawy, która odbyła się w dniu 20 października 2011 r. Wypełniona tym samym została przesłanka określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżącemu, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 maja 2011 r., przyznane zostało prawo pomocy m.in. poprzez ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie, pismem z dnia 15 czerwca 2011 r., poinformowała Sąd I instancji, że wyznaczyła adwokata D. S. do pełnienia funkcji pełnomocnika skarżącego. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 1 września 2011 r. wyznaczono termin rozprawy przed Sądem I instancji na dzień 20 października 2011 r., a zawiadomienie o terminie skierowano do wyznaczonego pełnomocnika skarżącego. Tymczasem ze znajdującego się w aktach sprawy (k. 128) pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2012 r., skierowanego do G. Ś., wynika, że wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego adwokat D. S. skreślony został, na podstawie uchwały ORA w Rzeszowie z dnia 3 sierpnia 2011 r., z listy adwokatów Izby Adwokackiej w Rzeszowie. Skoro zatem skreślenie dotychczasowego pełnomocnika skarżącego z listy adwokatów nastąpiło przed skierowaniem do niego zawiadomienia o terminie rozprawy, czyli już w wówczas pozbawiony on był możliwości działania jako pełnomocnik skarżącego, to okoliczność ta powoduje również nieskuteczność doręczenia zastępczego zawiadomienia o terminie rozprawy, jakie zastosował Sąd I instancji w niniejszej sprawie. Kwestia ta została już przesądzona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2012 r., I OZ 487/12, którym uchylone zostało postanowienie Sądu I instancji z dnia 8 maja 2012 r. o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 października 2011 r. i którym termin ten przywrócono. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w ww. postanowieniu, że skierowanie zawiadomienia o terminie rozprawy jedynie do pełnomocnika skarżącego, wobec nieskuteczności tej czynności, pozbawiło skarżącego możliwości m.in. dowiedzenia się o terminie rozprawy. Uznać więc należało, że doszło do pozbawienia skarżącego możności obrony jego praw w postępowaniu sądowym. Okoliczność taka skutkuje nieważnością postępowania. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.