III SA/Wa 611/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Marika Krawczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi B. C. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2006 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2010 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz B. C. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes PFRON") decyzją z [...] marca 2010r. określił B. C. (dalej: "Skarżący") zobowiązanie z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych podlegające zwrotowi do PFRON za sierpień 2006r. 2. Minister Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister Pracy") postanowieniem z [...] października 2010r. - w wyniku odwołania od ww. decyzji, w którym Skarżący zarzucił rażące naruszenie: art. 122, art. 133 § 1, art. 210 § 1 pkt 6 w zw. z § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8 poz. 60, ze zm., dalej: "O.p."), art. 33 ust. 4a, 7, 7a w związku z art. 33 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") oraz art. 21 § 3, art. 93a § 1 pkt 2 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji - zawiesił postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Minister Pracy wskazał, że podstawą wszczęcia postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych były decyzje DIS z [...] sierpnia 2006r. stwierdzające na rzecz Skarżącego nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000r. (27.925.480 zł) i 2001r. (7.742.642.40 zł), których nieważność stwierdził Minister Finansów decyzjami z [...] stycznia 2010r., utrzymanymi w mocy decyzjami z [...] kwietnia 2010r. Decyzja Ministra Finansów Skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Minister Pracy, powołując się na art. 201 § 1 O.p. uznał, iż rozstrzygnięcie w kwestii zasadności i poprawności wydania przez DIS decyzji stwierdzających posiadanie przez stronę nadpłat w podatku dochodowym stanowić będzie o istnieniu bądź nie podstawy dla prowadzenia postępowania przez Prezesa PFRON. Uprzednie wydanie orzeczeń w sprawie skarg na decyzje z [...] kwietnia 2010r. należy potraktować jako zagadnienia wstępne, o którym mowa w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Przez zagadnienie wstępne należy rozumieć pewną kwestię o charakterze otwartym (tzn. jeszcze nie przesądzoną), której treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. 3. Minister Pracy postanowieniem z [...] grudnia 2010r., po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego, utrzymał w mocy ww. postanowienie z [...] października 2010r., podtrzymując podstawę faktyczną i prawną. W odniesieniu do zarzutów Skarżącego zawartych w zażaleniu Minister Pracy wskazał, że Skarżący, jako osoba fizyczna, występowała o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Skarżący jest również stroną toczącego się postępowania w przedmiocie ww. nadpłaty, z której istnieniem związane jest postępowanie w sprawie. Z tych względów bezzasadny jest zarzut dotyczący braku legitymacji Skarżącego do występowania w sprawie jako strona. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł alternatywnie o uchylenie ww. postanowienia Ministra Pracy z [...] grudnia 2010r. bądź stwierdzenie jego nieważności i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ze względu na naruszenie: art. 201 § 1 pkt 2 i art. 133 § 1 w związku z art. 122 O.p., mające istotny wpływ na wynika sprawy. Zwrócił się również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz Skarżącego. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że nie sposób odmówić słuszności poglądowi Ministra Pracy, co do skutków ewentualnego oddalenia skarg przez sądy administracyjne. Nie jest to jednak przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania. Jakkolwiek, co do zasady, można się zgodzić z poglądem, iż stan rozliczeń podmiotu prowadzącego zakład pracy chronionej (dalej: "zpchr") z tytułu podatku dochodowego ma wpływ na jego obowiązki w zakresie składek należnych PFRON, kwestia istnienia w danej sprawie zagadnienia wstępnego nie może być rozstrzygana in abstracto, lecz wyłącznie w realiach danej sprawy. Zdaniem Skarżącego wobec niego postępowanie w sprawie określenia zobowiązanie z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych podlegające zwrotowi do PFRON za sierpień 2006r. nie mogło być prowadzone, gdyż nie ma on legitymacji materialnoprawnej do bycia stroną. Dopiero po rozpatrzeniu zarzutu czy Skarżący może być stroną w ww. postępowaniu, możliwe byłoby stwierdzenie czy postępowanie przed WSA jest istotnie zagadnieniem wstępnym w sprawie. Skarżący wskazał, że jako osoba fizyczna nie prowadził zpchr, a więc nie mógł być podmiotem praw i obowiązków w zakresie danin na rzecz PFRON. Nie jest też następcą prawnym podmiotu, który prowadził zpchr w przeszłości. Następcą tym jest, na mocy art. 93a § 1 pkt 2 O.p., T. S.A, która co do zasady ponosi odpowiedzialność za ewentualne zobowiązania swego poprzednika wobec PFRON. Skarżący wskazał, że podnoszona przez Ministra Pracy okoliczność, iż był on stroną postępowania w sprawie nadpłaty w podatku dochodowym i obecnie jest strona postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej tę nadpłatę, nie ma związku z niniejszą sprawą oraz nie uzasadnia przypisania mu legitymacji materialnej. W tym przypadku istnieje jednak przepis prawa materialnego. Minister Pracy, chcąc przypisać legitymację materialną w sprawach wymiaru danin należnych PFRON, winien wskazać przepis prawa materialnego, który czyniłby ze Skarżącego podmiot praw i obowiązków w tym zakresie. Tymczasem podmiotowość taka została nadana podmiotom prowadzącym zpchr. Nie ma normy, która wiązałaby podmiotowość w zakresie danin na rzecz PFRON z podmiotowością prawnopodatkową w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Status zpchr, jak słusznie ustalono w toku postępowania przed DIS, przyznano spółce cywilnej – pracodawcy - a nie Skarżącemu. Ani art. 93a § 1 pkt 2 O.p. ani żaden inny przepis nie czyni następcą prawnym spółki cywilnej osoby fizycznej, będącej jej wspólnikiem. Skierowanie więc do Skarżącego, który nie jest stroną w sprawie postanowienia o zawieszeniu postępowania, podobnie jak skierowanie decyzji z [...] marca 2010r., uzasadnia stwierdzenie nieważności ww. postanowienia. 5. Minister Pracy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podniósł, jak w zaskarżonym postanowieniu. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły być uwzględnione. 2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). 3. Sąd stwierdza, że w każdym stadium postępowania, także odwoławczego, konieczne jest ustalenie do kogo należy skierować akt administracyjny wydawany w sprawie. W rozpoznawanej sprawie takim aktem było postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, w odwołaniu od decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, podlegających zwrotowi do PFRON, podnosił, że postanowienie to nie powinno być kierowane do Skarżącego, bowiem to nie na nim ciążył obowiązek zwrotu ww. środków, lecz na spółce akcyjnej, która przyjęła spółkę cywilną, której członkiem był Skarżący. Sąd wskazuje jednak, że skoro osoba, uprzednio uznana za stronę postępowania w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych podlegających zwrotowi do PFRON za sierpień 2006r., której doręczono również decyzję Prezesa PEFRON z [...] marca 2010r. wydaną w ww. zakresie, należało więc uznać za prawidłowe doręczenie jej postanowienia o zawieszeniu ww. postępowania. Uznawanie ww. osoby – Skarżącego - za stronę, do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego ww. decyzji, jest podyktowane ochroną interesów prawnych tej osoby. Tym samym, w ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługiwały najdalej idące zarzuty skargi o rażącym naruszeniu przepisów prawa w tym art. 133 § 1 O.p. w związku z art. 122 O.p., w związku ze skierowaniem postanowienia do osoby nie będącej stroną w sprawie. 4. Sąd uznał jednak, że skarga powinna być uwzględniona, przez uchylenie zarówno zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia Ministra Pracy z [...] października 2010r. W ten sposób uwzględniono drugi z alternatywnych wniosków skargi. W obu wyżej wskazanych postanowieniach Ministra Pracy doszło bowiem do nieprawidłowej zastosowania dyspozycji art. 201 § 1 pkt 2 O.p. 4.1. Sąd podkreśla, że ww. przepis, zgodnie ze stanowiskiem doktryny, pozwala na wyodrębnienie czterech istotnych elementów składających się na konstrukcję zagadnienia wstępnego: 1) wyłania się ono w toku postępowania podatkowego, 2) jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu, 3) rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, zatem zagadnienie wstępne musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy, 4) istnieje zależność między rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Przez określenie zagadnienia wstępnego należy rozumieć pewną kwestię o charakterze otwartym (tzn. jeszcze nie przesądzoną), której treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. Z zagadnieniem wstępnym, zwanym też kwestią wstępną lub prejudycjalną, mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Nie powstaje zatem w przypadku, gdy na rozpatrzenie i wydanie decyzji mogą mieć wpływ ustalenia faktyczne dokonane przez wskazany w przepisie inny organ lub sąd. Jeżeli "zagadnienie" wykazuje jedynie pośredni, luźny związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego. Mogą wiązać się z nim określone skutki procesowe, ale powstanie takiego "zagadnienia" nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania podatkowego (wyrok NSA z 25 listopada 2003r. sygn. akt I SA/Łd 970/03, niepubl.). Zagadnieniem wstępnym jest sytuacja, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, zaś ocena tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania (w oderwaniu od sprawy, na tle której wystąpiło), należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie (wyrok NSA z 28 listopada 1997r. sygn. akt I SA/Lu 1199/96, Dor Pod. 1998/5/31). 4.2. Sąd podkreśla, że Minister Pracy w treści uzasadnień wydanych w sprawie postanowień nie ustalił i nie wykazał związku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji DIS z [...] sierpnia 2006r., stwierdzających na rzecz Skarżącego nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000r. (27.925.480 zł) i 2001r. (7.742.642.40 zł) oraz decyzji z [...] marca 2010r., na mocy której Prezes PFRON określił Skarżącemu zobowiązanie za sierpień 2006r. z tytułu zwrotu środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych podlegające zwrotowi do PFRON. Nie wzięto przede wszystkim pod uwagę braku tożsamości okresów, których dotyczyły ww. decyzje, choć było to niezbędne z uwagi na treść art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych stwierdzono za 2000r. i 2001r., a decyzja Prezesa PFRON dotyczyła sierpnia 2006r. Wadliwość ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 5. Sąd podkreśla ponadto, podzielając w tym zakresie argumentację skargi, że przed ponownym rozważeniem przez Ministra Pracy przesłanek do zawieszenia postępowania, organ ten powinien zastanowić się nad legitymacją materialną w sprawach wymiaru danin należnych PFRON oraz rozważyć czy osoba fizyczna wchodząca w skład spółki cywilnej, będącej pracodawcą zobowiązanym do dokonywania wpłat na PFRON w latach 2001, 2002, może być - przed przeniesieniem na nią w trybie art. 115 O.p. odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej - w ogóle zobowiązana do zapłaty tychże należności na rzecz PFRON. Konieczne jest również wzięcie pod rozwagę treści art. 93a O.p., w związku z podnoszoną przez Skarżącego okolicznością następstwa prawnego. 6. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał za zasadne uwzględnienie skargi, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji). Orzeczenie z punktu drugiego ma swoje uzasadnienie w treści art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego (punkt trzeci sentencji) Sąd orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), strona skarżąca była reprezentowana przez radcę prawnego. ----------------------- 6