II SA/Sz 772/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu K. B. z lokalu przy ul. [...] w [...]. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu. W toku postępowania ustalono bezspornie, że K. B. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w [...] co najmniej od [...] r. W przedmiotowym lokalu pozostała jeszcze część jej rzeczy osobistych i nie ponosi kosztów związanych z jego utrzymaniem. Prezydent Miasta wyjaśnił, że dalsze zameldowanie K. B. w lokalu przy ul. [...] w [...] byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Ewidencja ludności polega miedzy innymi na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, a zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym oraz potwierdzenia faktu pobytu w lokalu. Od powyższej decyzji, działając przez pełnomocnika, odwołanie wniosła K. B. wnosząc o cofnięcie decyzji. Wojewoda decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w świetle przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, do wymeldowania K. B. niezbędne było ustalenie, iż opuściła ona przedmiotowy lokal. Zdaniem organu z akt sprawy bezspornie wynika, że K. B. od [...] r. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w [...]. W dniu [...] r. K. B. oświadczyła do protokołu, że podejmie kroki w celu powrotu do miejsca stałego pobytu. Jednak do chwili obecnej nie powróciła do miejsca stałego zameldowania i nie podjęła czynności prawnych aby zrealizować ten cel. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu dotyczącego terminu na złożenie pozwu w sądzie o przywrócenie K. B. posiadania przedmiotowego lokalu Wojewoda wyjaśnił, że dla sposobu zakończenia postępowania w niniejszej sprawie nie ma znaczenia to, czy strona ma jeszcze prawną możliwość do podjęcia działań, o których mowa wyżej i czy zamierza w przyszłości podjąć takie działania. Istotne są tylko okoliczności i fakty jakie istnieją w chwili orzekania. W chwili obecnej K. B. nie zamieszkuje już w lokalu przy ul. [...] w [...] i nie podejmowała czynności, które na gruncie orzecznictwa sadów administracyjnych w sprawach dotyczących ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nakazywałyby uznać, że osoba ta nie spełniła przesłanki opuszczenia lokalu, o której mowa w art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Dalej Wojewoda powołał się na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym jeżeli osoba, która twierdzi, że nie z własnej woli przebywa poza lokalem, w którym jest zameldowana na pobyt stały, nie podjęła prawem przewidzianych działań aby powrócić do takiego lokalu to brak jest podstaw aby stwierdzić, że nie opuściła ona miejsca zameldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto Wojewoda podkreślił, że nawet sam fakt wystąpienia do sądu z pozwem o przywrócenie posiadania lokalu nie przesądza jeszcze o braku spełnienia przez stronę przesłanki opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ustalenia w tym przedmiocie dokonywane są w oparciu o wszystkie dowody zebrane w sprawie. Wszechstronna ocena dowodów zebranych przez organ gminy w sprawie prowadzi zatem do wniosku, że przedmiotowy lokal w chwili obecnej nie stanowi już miejsca, w którym K. B. koncentruje interesy życiowe. Trudno również zakładać, że odwołująca się ponownie przeniesie centrum życiowe do tego mieszkania skoro właściciel lokalu nie wyraża zgody na jej powrót i odwołująca się nie wykazuje swoim zachowaniem zamiaru powrotu do tego mieszkania. Końcowo organ II instancji wyjaśnił, że meldunek jest instytucją prawa administracyjnego, a nie cywilnego dlatego też decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia osoby wymeldowanej prawa do zamieszkiwania - przebywania. Taka decyzja ma na celu tylko uporządkowanie ewidencji ludności i zapobiega utrzymywaniu fikcji w tej ewidencji. K. B. będzie mogła ubiegać się o stały meldunek w lokalu, z którego została wymeldowana jeżeli tylko ponownie w nim zamieszka. W skardze na wyżej opisaną decyzję K. B. zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, iż ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej wyrażonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także błędne przyjęcie w I i II instancji, iż dla oceny trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu nie ma znaczenia, fakt, iż kodeks cywilny zezwala na dochodzenie przywrócenia posiadania przez rok od chwili naruszenia, podczas gdy okres ten nie upłynął w chwili orzekania w I i II instancji. 2. naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 w zw. z 138 § 2 K.p.a. poprzez pominięcie naruszeń przepisów postępowania przez organ I instancji, w tym naruszenia zasad swobodnej oceny dowodów i nie zapoznanie się przez organy administracji z orzecznictwem sądów administracyjnych wskazującym na zasadność argumentacji skarżącej, 3. naruszenie art. 77 §1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. i art. 75 K.p.a. poprzez nie zebranie dowodów i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego na istotne okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi, nadto dowolną ocenę dowodów wskazanych w uzasadnieniu decyzji jako uzasadniających wymeldowanie, wbrew okolicznościom omówionym w skardze, podczas gdy dowody wskazane w decyzji świadczą o niespełnieniu przesłanek do jej wydania; nie wzięcie pod uwagę dowodów: wezwania do wydania kluczy do lokalu, wezwania do odebrania rzeczy z lokalu. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że w jej przypadku przesłanki wymeldowania nie zostały spełnione, bowiem bezsporne jest to, że w dniu [...] r. jej dziadek – S. B. - dokonał wymiany zamków w drzwiach od mieszkania położonego w [...] przy ul. [...], skutkiem czego nie mogła wejść do mieszkania, w którym była zameldowana na pobyt stały. W związku z tym wzywała wnioskodawcę pisemnie do wydania kluczy do mieszkania i do dopuszczenia do kontynuowania zamieszkiwania w lokalu. Właściciel mieszkania w formie pisemnej wezwał A. B. do odebrania jej rzeczy, gdyż inaczej "wyrzuci je na śmietnik". Dalej wyjaśniła, że w dniu [...] r. oświadczyła do protokołu, iż podejmie dalsze kroki w celu powrotu do miejsca pobytu. Zdaniem skarżącej ustalenia powyższe, które są bezsporne, świadczą jednoznacznie, że opuszczenie lokalu przez nią nie było dobrowolne. Okoliczność zamiaru powrotu do lokalu znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, w tym w zeznaniach skarżącej. Konsekwentnie deklaruje ona chęć powrotu do danego lokalu mieszkalnego, a fakt przebywania w innym lokalach głównie w [...] wynika z niemożności zamieszkania w lokalu przy ul. [...]. Jedyną przeszkodą powrotu do lokalu jest brak akceptacji ze strony wnioskodawcy. Powyższe świadczy o tym, że skarżąca nie miała i nie ma zamiaru opuszczenia mieszkania na stałe, a pomimo nocowania w innych miejscach, nadal zamierza ona powrócić do miejsca swego zameldowania. Tymczasem organy interpretują powyższe okoliczności na niekorzyść skarżącej, bądź pomijają. Skarżąca podniosła, że uznanie przez organy administracyjne, iż opuściła lokal w sposób dobrowolny i trwały jest dowolne i narusza zasady oceny dowodów. Takiemu ustaleniu przeczy fakt, iż wbrew własnej woli zmuszona była pozostawić w mieszkaniu w szczególności pomoce naukowe konieczne do kontynuowania studiów oraz całą garderobę. W chwili obecnej gromadzi środki finansowe celem wszczęcia sprawy o przywrócenie posiadania, nadto swoje wysiłki koncentruje na nauce, zamiast na kontynuowaniu rodzinnego sporu. Dąży też do ugody z dziadkiem - celem uniknięcia procesu. Organy ścigania odmówiły jej pomocy w odzyskaniu dostępu do jej miejsca zamieszkania bezpośrednio po zdarzeniu spowodowanym przez dziadka. Skarżąca argumentuje również, że ustawodawca mówi o "opuszczeniu" miejsca pobytu przez osobę wymeldowywaną. Nie może więc być mowy o spełnieniu tej przesłanki w sytuacji, kiedy osoba została przymuszona do zmiany miejsca pobytu, gdyż wtedy należy mówić nie tyle o "opuszczeniu" miejsca pobytu, ile o "usunięciu" z tegoż miejsca. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Zdaniem skarżącej prawidłowa ocena dowodów prowadzi do wniosku, iż skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych, a nadto, że termin do wytoczenia powództwa nie upłynął. W okresie kiedy osoba jest uprawniona do wytoczenia powództwa decyzje o wymeldowaniu nie powinny być wobec niej wydawane, gdyż narusza to swobodę korzystania przez taką osobę z uprawnień z kodeksu cywilnego, sankcjonując nierzadko bezprawne działania osób wnioskujących o wymeldowanie. W przypadku zatem stwierdzenia, że dana osoba została przymuszona do opuszczenia lokalu, ale korzysta we właściwym czasie ze środków prawnym w celu powrotu do lokalu - nie można mówić o spełnieniu przesłanki "opuszczenia" lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Dalej skarżąca wskazała, że istotnie nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu, takie opuszczenie do którego strona została zmuszona, ale pod warunkiem, że fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. W niniejszej sprawie fakt przymusowego opuszczenia lokalu jest oczywisty, a decyzja zaskarżona niejako sankcjonuje bezprawny czyn dziadka skarżącej. Dziadek skarżącej pozostaje bowiem niewątpliwie związany wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], ustalającym, iż K. B. przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, a jej eksmisja jest niemożliwa do czasu złożenia przez Miasto [...] oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Oferta taka do dziś dnia nie została złożona, wobec czego bezprawną jest wymiana zamka w drzwiach mieszkania przy ul. [...], którego dotyczył w/w wyrok SO w [...], dokonana przez dziadka skarżącej. Reasumując skarżąca wskazała, że oczywistość faktu zmuszenia do opuszczenia lokalu jest wykazana dowodami zebranymi w sprawie, mimo, iż organy I i II instancji faktu zmuszenia w uzasadnieniu nie wskazały. Niezbadanie kwestii czy fakt przymusu w opuszczeniu lokalu jest oczywisty stanowi w pierwszej instancji naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. i art. 7 K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 tejże ustawy i art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. - przez organ II instancji, a to w świetle w/w linii orzecznictwa, na której znajomość powołuje się organ II instancji, (zbadania istnienia przesłanki, iż fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty). Policja odmówiła pełnomocnikowi skarżącej interwencji w sprawie przywrócenia posiadania lokalu bezpośrednio po fakcie niedopuszczenia do zamieszkiwania w lokalu poprzez wymianę zamków w mieszkaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] r. A. B. - pełnomocnik skarżącej, przedłożyła kserokopię skierowanego do Sądu Rejonowego [...] w [...] pozwu z dnia [...] r. o przywrócenie posiadania i dopuszczenie do zamieszkania oraz korzystania z lokalu przy ul. [...] w [...] na rzecz K. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrolując zaskarżoną decyzję we wskazanym powyżej zakresie Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – dalej zwaną ustawą. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W ocenie Sądu, ustalenia w zakresie spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy do wymeldowania K. B. z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym w [...] przy ul. [...] zostały prawidłowo poczynione na podstawie wystarczającego materiału dowodowego i właściwie ocenione, a wydane w sprawie decyzje w niczym nie uchybiają zarówno przepisom prawa materialnego stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisom postępowania administracyjnego. W związku z powyższym, nie można organowi odwoławczemu skutecznie zarzucić naruszenia art. 7, 8, 9, 75, 77 § 1, 80 oraz 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz.1071 z 2000 r. ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy. Z przepisu art. 15 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynika, że organ jest zobligowany do wymeldowania osoby z pobytu stałego jeśli stwierdzi, że osoba ta opuściła to miejsce, bez wymeldowania. Pobytem stałym, w myśl art. 6 ust. 1 ustawy, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem chodzi tutaj o lokal, w którym dana osoba zamieszkuje i w którym skoncentrowane są jej sprawy rodzinne, osobowe i majątkowe, a więc lokal, w którym znajduje się jej centrum życiowe. Jedyną przesłanką wymeldowania jest zatem opuszczenie przez osobę miejsca pobytu stałego, przy czym opuszczenie to musi mieć charakter trwały, dobrowolny i wynikać z własnej woli. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu. Tym samym nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt 1577/09, lex nr 746658, wyrok NSA z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 793/09, lex nr 597864). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że niewątpliwym jest fakt, że skarżąca nie zamieszkuje w lokal przy ul. [...] w [...] od [...] r. Skarżąca sama przyznała, że w dniu tym właściciel lokalu wymienił zamki w drzwiach i od tej pory nie może wejść do lokalu. Kwestią sporną, a zatem wymagającą wyjaśnienia, jest to czy opuszczenie lokalu przez skarżącą miało charakter dobrowolny i trwały. W tym miejscu należy wyjaśnić, że jeżeli osoba zameldowana została usunięta z mieszkania przez dysponenta lokalu to przesłankę dopuszczalności wymeldowania należy oceniać w kontekście okoliczności, czy dana osoba skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne i czy te środki odniosły zamierzony skutek (por. wyrok NSA z 10 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 281/09, lex nr 597521). Zdaniem Sądu organ administracji prowadzący ewidencję ludności miał podstawy prawne do przyjęcia, iż nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, bowiem skarżąca nie podjęła właściwych kroków prawnych do przywrócenia stanu faktycznego sprzed daty takiego wymuszenia. Skarżąca twierdzi wprawdzie, że powiadomiła policję o bezprawnym czynie dziadka tj. wymianę zamków w mieszkaniu, jednak policja odmówiła pełnomocnikowi skarżącej interwencji w sprawie przywrócenia posiadania lokalu bezpośrednio po fakcie niedopuszczenia do zamieszkiwania w lokalu. Przede wszystkim jednak, skarżąca nie wystąpiła do sądu cywilnego o przywrócenie stanu posiadania sprzed [...] r., co mogłoby umożliwić jej powrót do mieszkania i co oznaczałoby zarazem, że stan faktyczny wynikający z zachowania dziadka traktuje jako tymczasowy, z którym się nie pogodziła i czyni prawne starania o powrót do tego mieszkania. Słusznie zatem organ odwoławczy uznał, że dopóki skarżąca nie zamieszka ponownie w przedmiotowym lokalu, brak jest podstaw faktycznych i prawnych do utrzymywania fikcji jej stałego zameldowania w tym lokalu – bowiem zameldowanie odpowiadać musi rzeczywistemu stanowi faktycznemu. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że przepis art. 15 ust. 2 ustawy obliguje organ do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby już po upływie 3 miesięcy od daty opuszczenia miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tego przepisu bezpodstawny jest zarzut skargi, iż w okresie kiedy osoba jest uprawniona do wytoczenia powództwa o przywrócenie posiadania decyzja o wymeldowaniu nie powinna być wobec niej wydawana. Nadto wydanie decyzji o wymeldowaniu nie uniemożliwia wytoczenie takiego powództwa, co zresztą skarżąca w końcu uczyniła. Deklarowany przez K. B. zamiar powrotu do lokalu w przyszłości i złożony w związku z tym w dniu [...] r. pozew o przywrócenie posiadania, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, albowiem sądowa kontrola sprawowana jest według stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez organy administracji. W dacie orzekania przez organ odwoławczy skarżąca nie zamieszkiwała w lokalu przy ul. [...] w [...] od ponad [...] miesięcy i wówczas nie podjęła właściwych działań prawnych umożliwiających jej powrót do tego lokalu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i dlatego też, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o jej oddaleniu.