I SA/Wa 959/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] lutego 2011 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia na rzecz R.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W. i odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz R.S., w zakresie 1/5 części wynikającej ze wskazania I.Z., spadkobierczyni J.B.– następczyni prawnej właścicielki pozostawionej nieruchomości. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że wnioskiem z 8 grudnia 2008 r. R.S. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP przez I.P.. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z [...] października 2008 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po I.P. zmarłej 11 października 1979 r. w M. nabyły dzieci: J.B., E.T., R.S., I.B. i K.P. po 1/5 części każde z nich. Z oświadczeń złożonych przed Konsulem Generalnym RP w M. przez spadkobierców I.P. wynika, że wskazali oni jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez I.P. w W., R.S.. Z tym, że spadkobierczyni I.P. – J.B. zmarła i jej spadkobierczyni I.Z. złożyła oświadczenie, w którym wskazała jako osobę uprawnioną do rekompensaty również R.S.. Z poświadczenia obywatelstwa wydanego przez Wojewodę [...] wynika, że R.S. zamieszkała na stałe w Kanadzie posiada obywatelstwo polskie. Postanowieniem z [...] września 2009 r. Wojewoda [...] uznał spełnienie przez wnioskodawczynię ustawowych przesłanek koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Decyzją z [...] stycznia 2010 r. Wojewoda [...] potwierdził R.S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I.P. nieruchomości położonych w W. w kwocie [...] zł zaś w oparciu o ten sam wniosek z 8 grudnia 2008 r. decyzją z [...] sierpnia 2010 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz R.S.. Pismem z 9 czerwca 2010 r. pełnomocnik stron poinformował organ, iż J.B. nie posiadała obywatelstwa polskiego. W decyzji z [...] stycznia 2010 r. organ wojewódzki potwierdził prawo do rekompensaty na rzecz R.S. i jak wynika z uzasadnienia tej decyzji orzeczona wysokość odpowiada 4/5 częściom z 20% wartości pozostawionych nieruchomości, pomijając 1/5 część wynikającą ze wskazania I.Z. – następczyni prawnej J.B.. Natomiast zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2010 r. organ wojewódzki odmówił z kolei potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz R.S. i jak wynika z uzasadnienia tej decyzji organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty co do 1/5 części w pozostawionej nieruchomości przypadającej J.B., w spadku po właścicielce pozostawionej nieruchomości, przypadającej po jej śmierci następczyni prawnej tj. I.Z., z uwagi na nieskuteczność wskazania obejmującego rozporządzenie prawem, którego nie nabyła przez fakt nieposiadania obywatelstwa polskiego przez poprzednika prawnego J.B. Organ odwoławczy stwierdził, że obie decyzje Wojewody [...] zawierają inne rozstrzygnięcia w zakresie prawa do rekompensaty na rzecz R.S.. Oba rozstrzygnięcia dotyczą tej samej nieruchomości pozostawionej przez I.P.. Z tego wynika, że na skutek tego samego wniosku wydano dwie różne, sprzeczne ze sobą decyzje. Dopiero w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazuje co jest przedmiotem rozstrzygnięcia a mianowicie, że dotyczy ona udziału wynikającego ze wskazania I.Z. na rzecz R.S.. Taka sytuacja rodzi skutek, iż w obiegu prawnym pozostają dwie decyzje rozstrzygające ten sam wniosek w odmienny sposób, co narusza rażąco art. 104 § 2 kpa oraz art. 8 ustawy z 8 lipca 2005 r. Z tego względu organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji, a wobec braku wątpliwości co do stanu faktycznego organ odwoławczy orzekł co do istoty sprawy. Organ odwoławczy stwierdził, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty konieczne jest spełnienie ustawowych przesłanek przez właściciela pozostawionych nieruchomości. W razie jego śmierci prawo do rekompensaty może zostać potwierdzone na rzecz spadkobiercy w razie posiadania przez niego obywatelstwa polskiego, przy założeniu spełnienia wszystkich przesłanek przez samego właściciela nieruchomości pozostawionej. Prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym. Prawną konsekwencją takiego charakteru prawa podmiotowego jest to, iż nie można przenieść w drodze sukcesji uniwersalnej więcej praw niż się posiada. J.B. jako spadkobierca właściciela nieruchomości pozostawionej nie posiadała obywatelstwa polskiego, nie spełniała więc przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Skoro J.B. nie nabyła prawa do rekompensaty, nie mogli takiego prawa nabyć jej spadkobiercy. Wskazanie I.Z. na rzecz R.S. organ uznał więc za bezskuteczne. I.Z. rozporządziła bowiem prawem, którego jej poprzednik prawny tj. J.B. nie nabyła z uwagi na brak posiadania obywatelstwa polskiego. W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa R.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jako podstawę skargi skarżąca wskazała naruszenie: a) art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 2, art. 6 i 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – poprzez odmowę potwierdzenia R.S. prawa do rekompensaty w żądanym przez nią zakresie, mimo spełnienia ustawowych przesłanek, będącej następstwem błędnej wykładni ww. przepisów oraz bezpodstawnego przyjęcia, że wymogiem niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest ciągłość posiadania obywatelstwa polskiego przez właściciela pozostawionych nieruchomości i jego wszystkich kolejnych następców prawnych tworzących łańcuch spadkobrań prowadzący do osoby żądającej potwierdzenia prawa do rekompensaty (gdy takowa osoba nie jest właścicielem, pozostawionych nieruchomości), podczas gdy przepisy ww. ustawy takiego wymagania nie przewidują i nakazują jedynie badanie kwestii posiadania obywatelstwa polskiego w stosunku do właściciela pozostawionych nieruchomości, który winien legitymować się obywatelstwem polskim w dacie 1 września 1939 r. oraz w dacie orzekania, jeśli jest osobą żądającą potwierdzenia prawa do rekompensaty, jak również w stosunku do wnioskodawcy żądającego potwierdzenia tego prawa (ewentualnie także osoby dokonującej wskazania z art. 3 przedmiotowej ustawy), którzy winni posiadać obywatelstwo polskie w dacie orzekania przez organ rozpoznający sprawę; b) art. 6, 7, 8, 107 § 3 i 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia stanu sprawy w sposób wszechstronny i pogłębiony jurydycznie oraz oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na ocenie prawnej będącej wynikiem niedopuszczalnej, bowiem rozszerzającej wykładni przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna. Stan faktyczny jest w sprawie jest bezsporny i wynika z dokumentów znajdujących się w aktach. Jest bezsporne, że skarżąca R.S. jest jednym ze spadkobierców właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP – I.P.. Została ona wskazana jako uprawniona do rekompensaty przez pozostałych spadkobierców I.P. wynikających z postanowienia spadkowego Sądu Rejonowego dla W. z [...] października 2008 r. za wyjątkiem J.B., która nie żyje a wskazanie na rzecz R.S. dokonała jej spadkobierczyni I.Z.. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją organ odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz R.S. ale tylko co do udziału wynoszącego 1/5 część wynikającego ze wskazania I.Z. – spadkobierczyni J.B.. Prawo do rekompensaty na rzecz R.S. co do pozostałych udziałów w nieruchomości pozostawionej przez I.P. poza obecnymi granicami RP zostało potwierdzone w decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2010 r. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty w części rozstrzygniętej zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją nastąpiła z tego względu, że J.B. nie posiadała polskiego obywatelstwa, która to okoliczność została wskazana przez same strony. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Natomiast wskazany w tym przepisie art. 2 pkt 2 ustawy dotyczy posiadania obywatelstwa polskiego. W uzasadnieniu wyroku z 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07 NSA stwierdził, że przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. są jasne i z tego powodu sięganie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. W tym miejscu wymaga podkreślenie, że problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była na przestrzeni lat, które minęły od zakończenia II wojny światowej wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Regulacje prawne uzupełniało też liczne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych. Źródła zobowiązań Państwa Polskiego do przyznania rekompensaty zabużanom znajdują się w umowach republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (opublik. OTK 2004 nr 11/A, poz. 117) stwierdził, że układy republikańskie kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Tak więc zobowiązania, które powstały na mocy umów republikańskich były wprowadzone do wewnętrznego porządku prawnego kolejnymi regulacjami. Należy podkreślić, że od początku tych regulacji akcentowane było zobowiązanie państwa polskiego do rozliczeń ale tylko z obywatelami polskimi. Mimo, że kolejne regulacje były poddawane krytyce z różnych względów, to nigdy nie podważano tej regulacji, która stawia wymóg by ubiegający się o rekompensatę posiadał obywatelstwo polskie. Również i ustawa z 8 lipca 2005 r. wyraźnie akcentuje wymóg posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę ubiegającą się o przyznanie rekompensaty. Wymóg ten odnosi się zarówno do właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP (art. 2 pkt 2) jak i do spadkobierców właściciela takiej nieruchomości (art. 3 ust. 2). Nie ulega więc wątpliwości, że obecnie obowiązująca ustawa nie zawiera żadnych ograniczeń co do wymogów jakim powinien odpowiadać spadkobierca poza posiadaniem obywatelstwa polskiego. Takie stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 182/09, a które to stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Wymóg posiadania obywatelstwa polskiego odnosi się do wszystkich spadkobierców – zarówno do tych, którym ma być przyznane prawo do rekompensaty jak i do tych, którzy wskazują komu spośród nich rekompensata ma przysługiwać. Prawo do rekompensaty jest bowiem wspólnym uprawnieniem spadkobierców. Odmienna wykładnia co do wymogu polskiego obywatelstwa w stosunku do spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP sytuowałaby tych spadkobierców w sytuacji korzystniejszej niż samych właścicieli tych nieruchomości, bo im przysługuje prawo do rekompensaty również tylko w sytuacji gdy, poza innymi wymogami określonymi w ustawie, posiadają polskie obywatelstwo. Takie wyróżnienie spadkobierców w stosunku do właścicieli mienia pozostawionego byłoby niczym nieuzasadnione. W rozpoznawanej sprawie jeden ze współspadkobierców właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP – J.B. nie posiadała obywatelstwa polskiego. Nie nabyła więc prawa do rekompensaty. Zatem jej spadkobierczyni I.Z. nie mogła skutecznie zadysponować tym prawem poprzez wskazanie spadkobierczyni I.P., R.S., gdyż nie mogła zadysponować prawem, którego nie nabyła, bo prawo do rekompensaty nie weszło w skład spadku po J.B., ponieważ jej nie przysługiwało ze względów wyżej przedstawionych. Zatem wykładnia przepisów ustawy z 28 lipca 2005 r. o realizacji (...) dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa a taka wykładnia uprawniała organ do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz R.S. w zakresie 1/5 części wynikającej ze wskazania I.Z.. Należy przy tym podnieść, że w skardze błędnie skarżąca wskazuje I.Z. jako następcę prawnego właścicielki mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP-I.P.. Krąg spadkobierców I.P. został określony w powołanym postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku po tej osobie i nie ma wśród wskazanych w nim spadkobierców I.Z.. Natomiast I.Z. jest spadkobierczynią J.B. i nabyła tylko te aktywa jak i pasywa, które weszły w skład masy spadkowej po J.B. Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.