II OSK 136/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt VII SAB/Wa 135/11 w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie bezczynności organu postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę T. K. na bezczynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z dnia 9 lipca 2011 r. T. K. wniosła skargę na bezczynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nierozpoznania jej skargi z dnia 13 stycznia 2011 r. na działanie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ze względu na brak złożenia przez skarżącą uprzedniego zażalenia na bezczynność w trybie art. 37 k.p.a do właściwego organu, tj. Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Sad podniósł, iż stosownie do treści art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a."), skargę do sądu administracyjnego można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, o ile służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia, w myśl art. 52 § 2 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku bezczynności organu administracji takim środkiem zaskarżenia jest przewidziane w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)- zw. dalej "k.p.a", zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a lub ustalonym w myśl art. 36 k.p.a, złożone do organu wyższego stopnia. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przed wniesieniem skargi do sądu na bezczynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nie wyczerpała trybu przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. tj. nie wniosła stosownego zażalenia do organu administracji publicznej wyższego stopnia, w tym przypadku do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wobec powyższego skargę uznano za niedopuszczalną. W skardze kasacyjnej zaskarżono w całości opisane powyżej postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a." przez wydanie postanowienia przed dniem otrzymania przez pełnomocnika pisma z Okręgowej Izby Radców Prawnych w sprawie ustanowienia go pełnomocnikiem i tym samym na pozbawienie strony możliwości obrony swych praw za pośrednictwem pełnomocnika, którego przyznał jej Wojewódzki Sąd Administracyjny. W związku z powyższym wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sadowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, a gdyby sad ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi; - zasądzenie na rzecz pełnomocnika strony skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jednocześnie pełnomocnik strony skarżącej oświadcza, że żądane koszty nie zostały opłacone w całości, ani w części); - zobowiązanie Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie do złożenia w sądzie zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma z Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie przez radcę prawnego Pawła Skwarka, ustanawiającego go pełnomocnikiem strony skarżącej, które to pismo pełnomocnik otrzymał w dniu 17 grudnia 2011 r. i dopuszczenie dowodu z otrzymanego potwierdzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego, wskazano, że pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. W ocenie skarżącej wydanie postanowienia kończącego sprawę przed otrzymaniem informacji przez radcę prawnego, iż jest on pełnomocnikiem procesowym godzi w instytucję prawa pomocy polegającą na ustanowieniu radcy prawnego. W niniejszej sprawie pełnomocnik, który był zobowiązany do reprezentowania strony, nie miał możliwości dokonania jakichkolwiek działań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że naruszenie tego przepisu może nastąpić, jeżeli zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. Przyjąć zatem wypada dopuszczalność tego stwierdzenia, jedynie w razie kardynalnych uchybień dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym (np. wydania wyroku bez zawiadomienia strony o rozprawie go poprzedzającej), a nie jakichkolwiek usterek, czy utrudnień w tym zakresie (por. wyroki NSA: z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II GSK 346/05). Zgodnie z jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozbawienie strony możliwości obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a w drugiej kolejności trzeba sprawdzić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, a w końcu trzeba zbadać, czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw, mimo uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania (wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r. , sygn. akt II OSK 1114/10). W niniejszej sprawie, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 14 grudnia 2011 r. odrzucono na posiedzeniu niejawnym skargę T. K. na bezczynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącą przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 2 P.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji uznał skargę za niedopuszczalną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo iż postanowienie to zostało wydane zanim wyznaczony z urzędu pełnomocnik odebrał pismo o jego ustanowieniu w sprawie skarżącej, należy uznać, że uchybienie to nie miało znaczącego wpływu na wynik sprawy. Nie wpłynęło ono bowiem na możność strony do udziału w postępowaniu, co skutkowałoby pozbawieniem jej możności obrony swych praw. Stąd też zarzut nieważności postępowania należało uznać za bezzasadny. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. W kwestii wniosku pełnomocnika strony o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wskazać, że sądem właściwym do rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie przyznania wynagrodzenia za wykonane zastępstwo prawne jest wojewódzki sąd administracyjny, który postanowił o przyznaniu stronie prawa pomocy.