III SA/Wa 776/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2011 r. sprawy ze skargi P. R.B., L.M. Sp. J. w I. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za 2006 r. oddala skargę Przedmiotem skargi P. R. B., L. M. S. J. (dalej "Spółka"), jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], odmawiające Spółce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "PZPFRON") z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], określającej Spółce zobowiązanie z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za 2006 r. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, w dniu 6 września 2010 r. powyższa decyzja została doręczona Spółce. Następnie Spółka wnioskiem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 14 grudnia 2010 r. wystąpiła o rozłożenie na raty wpłaty określonego zobowiązania na rzecz PEFRON, przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i umorzenie odsetek. We wniosku Strona podniosła, że kwota zadłużenia powstała wyłącznie z jej winy, a dokładnie z winy biura podatkowego prowadzącego jej sprawy finansowe. We wniosku wskazano zarazem, że osoba prowadząca biuro jest w starszym wieku, schorowana i często przebywa na zwolnieniu. Na potwierdzenie tej okoliczności nie przedstawiono jednak żadnych dowodów. We wniosku zwrócono również uwagę na nieprawidłowość wyliczeń w zakresie należności na rzecz PFRON. W wyniku rozpatrzenia wniosku Minister Pracy i Polityki Społecznej odmówił przywrócenia terminu. Organ, odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, stwierdził, że Spółka nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Powołując się na art. 162 Ordynacji podatkowej organ uznał, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie uchybienie terminowi, złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. W ocenie organów podatkowych Strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Minister wskazał, że decyzja PZPFRON została doręczona Spółce w dniu 6 września 2010 r., zatem termin do wniesienia odwołania upływał 20 września 2010 r. Spółka natomiast 14 grudnia 2010 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie wskazując przyczyn niedochowania terminu do jego złożenia. W związku z tym, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi - czyli nie dopełniła jednej z przesłanek wymienionych w art. 162 Ordynacja podatkowa Minister nie przychylił się do wniosku strony. W skardze z dnia 2 lutego 2011 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając, że po wydaniu decyzji z [...] sierpnia 2010 r. PZPFRON informowała organ, iż wydał decyzję z błędami. Jednakże Minister odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. W związku z powyższym Spółka wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w celu ustalenia prawidłowej kwoty zobowiązania. Podkreśliła, że średnio zatrudnia około 65 pracowników, którzy mogą zasilić armię bezrobotnych. Wskazała, że PZPFRON swoją decyzją zamknął drogę do rozwoju firmy. Do skargi Spółka załączyła zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia właścicielki biura rachunkowego. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w skarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z 23 października 2011 r. Spółka nie zgodziła się z argumentacją organu, iż nie przedstawiła żadnych przyczyn uchybienia terminu. Wskazała, że odwołanie złożone zostało po terminie z uwagi na stan zdrowia osoby prowadzącej sprawy finansowe Spółki. Ponadto Skarżąca podniosła, że wprowadzona została przez pracowników PFRON w błąd, co do konieczności składania odwołania. Nadto zarzuciła PZPFRON naruszenie przepisów art. 167, art. 122, art. 187 i art. 188 O.p., wskazując, że rolą organu jest zebranie całego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c. Orzekając w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie wydano na skutek wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z treścią art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Formalną przesłankę przywrócenia uchybionego terminu zawarto w § 2, stwierdzając, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Na wstępie należy wskazać, że wniosek o przywrócenie terminu został jednak rozpoznany przez organ (który w zaskarżonym postanowieniu nie podniósł zarzutu naruszenia art. 162 § 2 o.p.), co uzasadnia dalszą ocenę merytorycznego stanowiska organu w kwestii przywrócenia terminu. W świetle przywołanej treści art. 162 § 2 o.p. i zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa, które tutejszy Sąd podziela, przywrócenie terminu, któremu strona uchybiła możliwe jest tylko wtedy, gdy niezachowanie terminu nastąpiło bez winy strony. Jak wskazuje się w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 w sprawie I SA/Ka 1718/96 Lex nr 33415 LEX nr 33415). Kryterium braku winy nakłada na stronę obowiązek zachowania szczególnej staranności i ostrożności przy dokonywaniu czynności procesowej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Brak zaś tej winy można uznać wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Powyższe kryterium podlega zarazem obostrzeniu w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r. (I SA/Gd 745/98, niepubl.) podkreślono, że odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Artykuł 162 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale uprawdopodobnienia, że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., I SA/Lu 40/99, niepubl.). W orzecznictwie i doktrynie wielokrotnie wskazywano, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz 2005.). Jednak jednocześnie wyrażano pogląd, że choroba nie jest samoistną okolicznością wystarczającą do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. Do okoliczności faktycznych, uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi, zalicza się natomiast nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., I SA 1072/00, niepubl.). Powołując się na chorobę osoby prowadzącej sprawy finansowe Spółki, jako fakt uniemożliwiający dokonanie czynności procesowej, Strona powinna zatem wykazać, że rodzaj i przebieg choroby rzeczywiście pozbawiał ją możliwości podjęcia działania, w tym także poprzez inną osobę. W niniejszej sprawie, we wniosku o przywrócenie terminu Strona w kwestii samego przywrócenia terminu ograniczyła się do wskazania, iż osoba zajmująca się sprawami finansowymi Spółki jest osobą schorowaną, często przebywającą na zwolnieniach lekarskich. Nieco szerszy opis choroby i jej przebiegu oraz skutków Strona przedstawiła dopiero na etapie skargi, jednak organ podjął rozstrzygnięcie na podstawie treści wniosku. Z lakonicznego twierdzenia zwartego we wniosku trudno jest wnioskować bezpośrednio o niemożliwości wniesienia odwołania, które w świetle przepisów Ordynacji podatkowej nie jest środkiem sformalizowanym i wystarczające jest wyrażenie w nim niezadowolenia z zapadłego rozstrzygnięcia, a ponadto może być w każdym czasie uzupełnione, w tym zwłaszcza po ustaniu przeszkody nie pozwalającej na wyczerpujące sporządzenie tego środka prawnego w momencie jego składania (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 915/05). Niezależnie od powyższego słusznie, zdaniem Sądu, organ przyjął, że choroba osoby prowadzącej sprawy finansowe Spółki oraz jej podeszły wiek nie stanowiły uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, skoro Spółka. Podeszły wiek i ogólnie zły stan zdrowia nie przesądzają o braku winy w uchybieniu terminowi dokonania czynności procesowej (por. postanowienie SN z 29 stycznia 2002 r., II UZ 90/2001 , OSNPUS 2003, nr 24, poz. 602). Należy ponadto podkreślić, iż zaniedbanie pracownika bądź osoby umocowanej do prowadzenia spraw Spółki, nie może stanowić okoliczności potwierdzającej brak winy Spółki. To wspólnicy Spółki Jawnej prowadzącej działalność gospodarczą odpowiadają bowiem za działania i zaniechania swoich pracowników. a także osób umocowanych do działania w ich imieniu przed osobami trzecimi. To Spółka ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw gospodarczych. Mając bowiem świadomość, co do stanu zdrowia osoby prowadzącej sprawy Spółki, dochowując należytej staranności wspólnicy powinni poświęcić więcej uwagi sprawom Spółki, w tym prowadzonym w jej sprawie postępowaniom. Należy przy tym podkreślić, że sam współwłaściciel Spółki w piśmie z 13 grudnia 2010 r. stwierdził: "Poważną winę przypisuję również sobie albowiem mogłem żyć tematem bliżej". Nie można, w kontekście powyższego oraz biorąc pod uwagę lakoniczność informacji dotyczących choroby osoby prowadzącej finanse Spółki, podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu, uznać za zasadne zarzutów naruszenia art. 122, 187 i 188 Ordynacji podatkowej. To zainteresowany ma bowiem uprawdopodobnić brak swej winy, a więc uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Ciężar wykazania okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywał na stronie wywodzącej z tej okoliczności skutki prawne, a więc na Spółce zwracającej się z wnioskiem na podstawie art. 162 Ordynacji podatkowej i nie mógł być przerzucany na organ podatkowy. Brak więc podstaw do postawienia organowi zarzutu, że nie podjął żadnych czynności procesowych, które wykazałyby, że Skarżąca, mimo choroby osoby prowadzącej sprawy finansowe Spółki, mogła sporządzić i wnieść w terminie środek zaskarżenia. To na Skarżącej spoczywał obowiązek wskazania, w jaki sposób choroba osoby prowadzącej sprawy rachunkowe ograniczała możliwość dopełnienia przez nią czynności procesowej. Zatem zarzut naruszenia art. 122, 187 i 188 Ordynacji podatkowej nie mógł być skuteczny. Sąd analizując skargę, stwierdza ponadto, że zawarte w niej argumenty dotyczące niewłaściwego wyliczenia w decyzji składek na PFRON, nie mogły mieć wpływu na orzeczenie dotyczące postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienie odwołania od decyzji z [...] sierpnia 2010 r. Postępowanie w drugiej instancji nie mogło się toczyć z winy samej Spółki, która nie dochowała terminów obowiązujących w Ordynacji podatkowej. Co za tym idzie Sąd nie mógł badać argumentacji dotyczącej nieprawidłowości w decyzji określającej zobowiązania na PFRON. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.