I FZ 25/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 790/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 790/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. S. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd przedstawił treść oświadczeń A. S. złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, z których wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz synem. Wszyscy mieszkają w mieszkaniu stanowiącym własność syna. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której osiąga miesięcznie dochód w kwocie 2 500 zł, jego żona pobiera rentę w kwocie 600 zł, a syn prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje kwotę 1000 zł. Koszty związane z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych skarżącego wynoszą 200 zł, a na wyżywienie skarżący wydaje 500 zł miesięcznie. Skarżący podał, że stan jego zdrowia wymaga systematycznego leczenia, co dodatkowo zwiększa wydatki miesięczne. Wyjaśnił też, że nie posiada nieruchomości, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Z zeznania podatkowego za 2010 r. wynikało, że skarżący osiągnął przychód w wysokości 72451 zł z czego dochód wyniósł 23970,56 zł. wskazał, że nie prowadzi spisu wydatków miesięcznych, nie posiada kont bankowych, nie jest w stanie przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych syna, jak również jego zeznań podatkowych, gdyż nie są mu one dostępne. Wskazał również, że od 2005 r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną i nie jest w stanie przedłożyć ani wyciągów z jej kont bankowych, ani dowodów przelewu renty, jak również jej zeznania podatkowego za 2010 r. Jednocześnie wyjaśnił, że żaden z obowiązujących przepisów prawa nie nakłada na stronę obowiązku przedłożenia dokumentów dotyczących jej członków rodziny. Sąd I instancji analizując powyższe dane uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek zwolnienia od kosztów w całości lub w części ponieważ nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz nie przedstawił dokumentów uprawdopodabniających brak własnych dochodów. Sąd zaznaczył w szczególności, że skarżący nie podał spisu wydatku miesięcznych rodziny wraz odpowiednimi rachunkami na ich poparcie, wskazując, że takiego spisu nie prowadzi. Nie przedłożył też wyciągu z kont bankowych syna i żony, jak również ich zeznań podatkowych za 2010 r. wskazując, że nie są mu one dostępne. Powołał się również na rozdzielność majątkową jaka łączy go z żoną od 2005 r. W sprzeciwie skarżący argumentował, że nie prowadzi działalności gospodarczej, ale twierdzeń tych również nie uprawdopodobnił chociażby przez stosowne dokumenty dotyczące rejestracji bezrobotnego lub zawieszenia, czy też likwidacji działalności gospodarczej. W ocenie Sądu brak dokumentów wskazujących źródła i wysokość dochodu członków rodziny zamieszkujących wspólnie ze skarżącym uniemożliwił ocenę rzeczywistej wysokości dochodów gospodarstwa domowego, a tym samych relacji tych dochodów do wysokości kosztów sądowych wynoszących na tym etapie postępowania 500 zł. W złożonym zażaleniu A. S. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaznaczył, że udzielił informacji dlaczego nie mógł przedłożyć wymaganych przez Sąd dokumentów. Ponadto, żaden z obowiązujących przepisów prawa nie nakłada na stronę obowiązku przedłożenia dokumentów dotyczących członków rodziny, w tym wyciągów z rachunków bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Sąd wezwał o przedstawienie w szczególności: zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz członków jego rodziny, dowodu przelewu lub przekazu renty B. S. za ostatni miesiąc. Jednakże skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów. Nie uczynił tego również na etapie zażalenia, wskazując, że nie ma takiej możliwości, a ponadto żaden przepis prawa nie nakłada na niego takiego obowiązku. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji wydający zaskarżone postanowienie, nie ma możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego. Skarżący nie udokumentował bowiem sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z udzielania pomocy małżonkowi, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Słusznie zatem, choć bezskutecznie, Sąd pierwszej instancji zmierzał do zbadania, czy rodzina skarżącego będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej żony oraz syna nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Trzeba w tym miejscu raz jeszcze podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła ocenę tej sytuacji. Ocena ta miałaby wpływ na uznanie, czy uprawdopodobniono, że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu, a co za tym idzie, na udzielenie pomocy ze środków budżetowych. Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.