II FZ 843/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, , , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 410/11 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A. U. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 150/10 postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 410/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A. U. o wyłączenie sędziów Ryszarda Maliszewskiego i Tadeusza Piskozuba. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że skarżący wnioskiem z dnia 1 września 2011 r. złożonym na rozprawie wystąpił o wyłączenie wymienionych sędziów z uwagi na fakt, że orzekali oni w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 16/07 i podejmowali czynności w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 248/08, co powoduje, że mogą być związani swoimi poglądami wyrażonymi w powyższych sprawach, a w konsekwencji mogą nie być bezstronni. W ocenie Sądu brak było podstaw do obligatoryjnego wyłączenia sędziów w oparciu o art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Nie wystąpiły też okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 19 powołanej ustawy. Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2010 r. (I SA/Ol 150/10), którym odrzucono skargę A. U. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 maja 2009 r. (I SA/Ol 248/08). Sędziowie wymienieni we wniosku nie brali zaś udziału ani w wydaniu postanowienia z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 150/10, ani w wydaniu wyroku z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 248/08. Ponadto podkreślono, że nie jest wystarczające niczym nie poparte, subiektywne przekonanie skarżącego o braku obiektywizmu składu orzekającego rozpoznającego jego skargę, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie mogłyby spowodować utratę zaufania co do bezstronności sędziów. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zmianę wskazując w szczególności, że postępowania w sprawie kontroli legalności decyzji podatkowej są odrębne z procesowego punktu widzenia, jednakże mają źródło w tym samym stanie faktycznym i wymagają oceny tych samych okoliczności i dowodów, a nawet ustosunkowania się przez skład orzekający do tych samych zarzutów. Sędzia orzekający w drugim postępowaniu może czuć się związany swoimi poglądami wyrażonymi podczas pierwszego postępowania. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziów i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia oddalenia wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów była już raz rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Okoliczności sprawy były bardzo podobne do sprawy niniejszej. Sąd orzekający w tym postępowaniu w pełni popiera poglądy wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 68/09. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że przytoczone we wniosku argumenty, przemawiające w ocenie strony za wyłączeniem wskazanych w nim sędziów, nie odpowiadają przesłankom wyłączenia z mocy prawa, wymienionym w art. 18 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący powołuje się bowiem na okoliczności, które – jego zdaniem - mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w rozpoznawanej sprawie, to jest na przesłanki wskazane w art. 19 cytowanego Prawa. Powołany przepis ma zapewnić konstytucyjne prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i wyeliminować sytuacje, które mogłyby prowadzić do powstania u obiektywnego zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Okoliczności, o których mowa w art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona, domagając się wyłączenia sędziów, powołała się na to, że sędziowie ci, orzekając wcześniej, wydali niekorzystny dla niej wyrok. Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów w tym postępowaniu. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że strona zarzuciła sędziom nie tyle negatywny do niej stosunek osobisty (wynikający z emocji, związków przyjacielskich, związków ekonomicznych z nią czy ze stroną przeciwną lub pełnomocnikami stron), ale wadliwe – jej zdaniem - stosowanie prawa materialnego i przepisów postępowania w innej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być jednak oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jednocześnie zwrócić uwagę należy, że usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie. Podkreślenia wymaga, że z akt niniejszej sprawy oraz oświadczeń sędziów, których wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziów. Nie wynika z nich bowiem, aby istniał stosunek osobisty między sędziami, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocników, mogący mieć wpływ na ich obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu któregokolwiek z sędziów. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.