II SA/Lu 571/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Burmistrz Miasta zmienił pkt 1 decyzji z dnia [...], Nr [...] w sprawie przyznania W. S. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2009 do 30 września 2010 w ten sposób, że przyznał stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400zł, ale na krótszy okres tj. od 1 października 2009r. do 31 grudnia 2009r.; nie przyznał świadczenia na okres od 1 stycznia do 30 września 2010; dodał pkt 2), w którym uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 3600zł wypłacane w okresie od 1 stycznia 2010r. do 30 września 2010r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami oraz pkt 3) wskazując, że pozostałe prawa wynikające z decyzji z dnia 13 listopada 2009r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2009r. do 30 września 2009r. nie ulegają zmianie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że z zaświadczenia z firmy G. Sp. z o. o. z dnia 7 grudnia 2010 r. wynika, że W. S. był zatrudniony od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. i uzyskał dochód w kwocie 1.202,40 zł netto za pierwszy pełny miesiąc, to jest za wrzesień 2009 roku. Natomiast z zaświadczenia z firmy M. J. z dnia 10 listopada 2010 r. wynika, że W. S. jest zatrudniony na umowę zlecenie od dnia 1 grudnia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. i uzyskał dochód w kwocie 342,00 zł netto za pierwszy pełny miesiąc, to jest za grudzień 2009 roku. Organ I instancji przytoczył treść przepisów prawnych tj. art. 2 pkt 18 lit. c, art. 2 pkt 15a, art. 9 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz § 12 ust. 1 - 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, oraz stwierdził, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny strony po doliczeniu dochodu uzyskanego w kwocie 1.202,40 zł z tytułu zatrudnienia w firmie G. Sp. z o. o. oraz po doliczeniu dochodu uzyskanego w kwocie 342,00 zł z tytułu umowy zlecenia w firmie M. J. wynosi 1.765,67 zł, to jest 882,84 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie i przekracza kwotę 725,00 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając powyższe okoliczności organ stwierdził, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje stronie od dnia 1 stycznia 2010 roku. Wskazując na treść art. 2 pkt 7 lit. a, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ stwierdził, że świadczenia podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Na podstawie list wypłat ustalił, że W. S. otrzymał za okres od 1 stycznia do 30 września 2010 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 3.600,00 zł. Jak wskazał organ, W. S. w II części wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 28 października 2009 r. zapoznał się z warunkami uprawniającymi do przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również został pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenia w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz jakie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. W odwołaniu od powyższej decyzji W. S. podniósł, że pracował w firmie G. od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2009 roku. Urząd Miasta doliczył mu dochód do końca okresu świadczeniowego 2009/2010. Odwołujący wskazał, że od momentu rozwiązania umowy o pracę nie podejmował on zatrudnienia w firmie G. Od dnia 1 grudnia 2009 r. podpisał on umowę do dnia 30 czerwca 2011 r. z możliwością przedłużenia; dochód z tego tytułu to około 350,00 zł miesięcznie i jest to jedyny jego dochód oprócz świadczeń z funduszu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu ww. odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jego zdaniem brak było podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. odwołujący był zatrudniony w firmie G. Sp. z o. o. i z tego tytułu uzyskał dochód w kwocie 1.202,40 zł netto za pierwszy pełny miesiąc, to jest za wrzesień 2009 roku. Natomiast od dnia 1 grudnia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. odwołujący jest zatrudniony na umowę zlecenie w firmie M. J. i z tego tytułu uzyskał dochód w kwocie 342,00 zł netto za pierwszy pełny miesiąc, to jest za grudzień 2009 roku. Kolegium uznało za prawidłowe wyliczenia organu I instancji, które wskazują, że wnioskodawca przekracza miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie tj. kwotę 725,00 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało stronie od dnia 1 stycznia 2010 roku, w związku z tym podlega ono zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ ustalił na podstawie list wypłat, że odwołujący otrzymał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 3.600,00 zł. Podniósł także, iż W.S. zapoznał się z warunkami uprawniającymi do przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również został pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenia w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz jakie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. W. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego z dnia [...], w której wskazał, że organy administracji nieprawidłowo wyliczyły jego łączny dochód osiągnięty z tytułu zatrudnienia w firmie G. oraz z tytułu umowy zlecenia w firmie M. J. Zdaniem skarżącego łączny jego dochód wyniósł 1544,40 zł, a nie jak twierdzą organy 1765,67 zł. Dochód ten osiągnął w całym 2009r. i jego zdaniem dla potrzeb ustalania oraz obliczania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego powinno ono zostać podzielone przez 12 miesięcy i przez dwie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym tj. przez niego i jego bezrobotną matkę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie jego zgodności z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Analiza zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga jest zasadna. Podstawą rozstrzygnięć organów administracji było ustalenie, że w trakcie okresu świadczeniowego 2009-2010, wnioskodawca był zatrudniony w okresie od 1 września 2009r. do 31 października 2009r. w firmie G. Spółka z o.o. (zaświadczenie z dnia 7 grudnia 2010r.), gdzie za miesiąc wrzesień uzyskał dochód w kwocie 1.202,40 zł (netto) oraz że był zatrudniony na umowę zlecenie od 1 grudnia 2009r. do 30 czerwca 2011r. w firmie M. J. (zaświadczenie z dnia 10 listopada 2010r.), gdzie uzyskał dochód 342 zł (netto) za grudzień 2009r. Jak wskazał organ w 2008r. dochód na osobę w rodzinie skarżącego nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, czego wyrazem była decyzja z dnia 13 listopada 2009r. Organ pomocy społecznej podniósł, że wobec faktu, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącego w okresie świadczeniowym 2009-2010 po doliczeniu dochodu uzyskanego w firmie G. Spółka z o.o. oraz w firmie M. J. do miesięcznego dochodu z 2008r. (221,27zł) w sumie wyniósł 1765,67 tj. 882,84 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, przekroczył określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm., dalej zwana jako "ustawa") kwotę 725 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tak ustalonym stanie faktycznym stanowisko organów – zdaniem Sądu – jest przedwczesne. Należy zauważyć, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, które w rozpatrywanej sprawie zaistniały, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny omawiana ustawa odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Dochód rodziny w myśl art. 3 pkt 2 tej ustawy to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast okresem zasiłkowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód (art. 9 ust. 4 ustawy). Ponadto w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń (§ 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Z taką sytuacją mamy doczynienia w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z ustaleń organów wnioskodawca w okresie świadczeniowym uzyskał dochód – który zdaniem organów – spowodował przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia. Dochód ten stanowi dochód związany uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c) ustawy. Świadczą o tym przedstawione zaświadczenia: firmy G. Sp. z o.o. oraz firmy M. J. Podnieść jednak trzeba, że wskazane przepisy nie określają wprost okresu, którego dotyczy pojęcie "uzyskanie dochodu". Niewątpliwe jednak jest, że uzyskanie dochodu obejmuje okres po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem w okolicznościach sprawy dochód uzyskany przez skarżącego w 2009 r. należało doliczyć do dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy. Nie oznacza to jednak, że doliczeniu podlega, jak uczyniły to organy obu instancji, cała kwota uzyskanego dochodu. Skoro podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to również w przypadku uzyskania dochodu, a zatem w sytuacjach określonych w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Lu 582/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Należy zatem - mając na względzie powyższe uwagi – zsumować dochody za cały rok i podzielić tak obliczoną kwotę przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny, co pozwoli na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie. Nie ma tutaj znaczenia, czy dochód uzyskiwany był przez całe 12 miesięcy oraz czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy, będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego. W rozpatrywanej sprawie organy administracji działając z naruszeniem art. 7, art. 77 i 80 k.p.a., nie ustaliły dochodów rodziny skarżącego w 2009 r. w sposób przedstawiony powyżej. Spowodowało to, że przepisy prawa materialnego, w tym art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia zostały wadliwie zastosowane. Organy nie odniosły się do sytuacji matki skarżącego. W skardze skarżący podnosi, że jego matka jest osobą bezrobotną. Jednak nie wynika to z ustaleń organów. Należy tutaj wyjaśnić – że co prawda organ I instancji nie wskazuje w podstawie prawnej decyzji art. 24 ustawy, ale przeprowadza postępowanie w jego trybie. Celem tego przepisu jest zmiana lub uchylenie na niekorzyść strony bez jej zgody decyzji administracyjnej w związku ze stwierdzeniem przesłanek w nim określonych, by zapobiec dalszemu korzystaniu z przyznanego świadczenia przez osobę, która takiej pomocy nie potrzebuje lub uzyskała ją nie ujawniając swoich prawdziwych dochodów, albo wskutek zmiany przepisów prawa czy zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 24 ustawy nie stanowi zatem kontynuacji czy ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej już rozstrzygniętej decyzją ostateczną przyznającą uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, lecz jest postępowaniem w całkiem nowej sprawie administracyjnej. Rozpatrywana jest więc w nim nowa sprawa, której zakres wyznacza treść art. 24 ustawy. Postępowanie to wszczynane jest z urzędu. Podnieść należy, że zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny, albowiem wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń – odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera. Charakter takiej decyzji przesądza o tym, że może ona wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość (ex nunc). Skutek ex tunc wiąże się bowiem wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym, do których decyzja z art. 24 ustawy, jako dotycząca zmiany lub pozbawienia praw wcześniej nabytych, nie może być zaliczona. Wynika stąd, że stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzją pierwotną ze skutkiem ex nunc, czyli jedynie na przyszłość. W niniejszej zaś sprawie zważywszy, że okres świadczeniowy upływał 30 września 2010 r., w dacie rozstrzygania przez organ I instancji (31 stycznia 2011 r.) takiej możliwości nie było (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Bd 1411/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Należy podzielić także wyrażone w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. I OSK 535/08 (lex 499576) wprawdzie na gruncie innej ustawy, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowisko, iż w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie oraz, że w takim wypadku winna znaleźć zastosowanie już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określona w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy. Zatem w niniejszej sprawie zachodzi niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w przedstawionym powyżej zakresie, a wiec dotyczącym pkt 1 decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31 stycznia 2011 r. Jak wyżej wskazano niezgodnie z prawem, bo przedwcześnie są te decyzje także w części orzekającej o świadczeniu nienależnie pobranym, o czym orzekł organ pierwszej instancji w pkt 2 decyzji z dnia 31 stycznia 2011 r. Nie można bowiem orzekać o zwrocie nienależnego świadczenia, jeżeli nie zostało prawidłowo ustalone, że świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało. Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pkt II sentencji orzeczono o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ administracji uwzględniając powyższe oceny i wnioski, ustali dochód skarżącego uzyskany w 2009 r., po czym oceni, czy w świetle art. 9 ust. 2 ustawy, W. S. był uprawniony do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Gdyby okazało się, że świadczenie to nie przysługiwało, zaistnieją prawne możliwości do orzekania w sprawie świadczenia nienależnie pobranego. Z tych względów należało orzec, jak w sentencji wyroku.