I OSK 428/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska del. NSA Wiesław Morys Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Skarbu Państwa i U. Spółki Akcyjnej w Krynicy Zdroju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1187/11 w sprawie ze skargi U. Spółki Akcyjnej w Krynicy Zdroju na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego 1. oddala skargi kasacyjne, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego Wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1187/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. S.A. w Krynicy Zdroju na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego. Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy: Orzeczeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r. przejęte zostały na własność Państwa 3 przedsiębiorstwa uzdrowiskowe w tym uzdrowisko Ż. , będące własnością firmy Ż. Sp. z o.o. w Ż. Wnioskiem z dnia 15 października 2001 r. Ż. Spółka z o.o. wystąpiła o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części przejęcia przedsiębiorstwa Ż. Sp. z o.o. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Minister Zdrowia stwierdził nieważność tego orzeczenia w części dotyczącej przedsiębiorstwa Ż. Sp. z o.o. z uwagi na rażące naruszenie art. 3 pkt 4 i 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Minister stwierdził, że przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie były przedsiębiorstwami produkcyjnymi i nie posiadały faktycznej wyłączności produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej (art. 3 ust. 4), a nadto że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte po terminie ustawowym, tj. po 31 marca 1947 r. (art. 3 ust. 6), bowiem uchwała Rady Ministrów w sprawie przejęcia na własność przedsiębiorstw uzdrowiskowych, na którą powołuje się orzeczenie, została podjęta 23 maja 1947 r. Skargę na te decyzje wniosło uzdrowisko K. zs. w Krynicy Zdroju, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2340/05, uchylił obie decyzje. W uzasadnieniu Sąd przeprowadził szeroki wywód co do prawidłowości orzeczenia nacjonalizacyjnego z 18 marca 1948 r. i stwierdził, że przedsiębiorstwo uzdrowiskowe Ż. nie posiadało faktycznej wyłączności produkcji wód leczniczych i produkcja ta nie mogła być zakwalifikowana jako ważna gałąź gospodarki narodowej i tym samym nacjonalizacja rażąco narusza art. 3 ust. 4 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zdaniem Sądu już to było wystarczające do uznania za rażące naruszenie bez konieczności rozważania innych okoliczności, np. upływu terminu, o którym mowa w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Jednak Sąd stwierdził, że organ nadzorczy nie rozważył przesłanki przewidzianej w art. 156 § 2 k.p.a., tj. czy orzeczenie nacjonalizacyjne nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych i w tej mierze nakazał uzupełnić postępowanie. Sąd stwierdził też, że błędnie skarżąca Spółka uznała, że Skarb Państwa nie był reprezentowany w postępowaniu, gdyż to ona jest właśnie upoważniona do obrony właścicielskich interesów Skarbu Państwa. W ponownym postępowaniu Minister przeprowadził dowód z ekspertyzy biegłych, który ustalił jakie nieruchomości przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Ż. przeszły na własność Państwa na mocy orzeczenia z 18 marca 1948 r., jakie obecnie nieruchomości odpowiadają przejętym i ustalił aktualny stan własności tych nieruchomości. Minister Zdrowia na podstawie ekspertyzy ustalił krąg stron postępowania, zawiadomił je o nim i decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] orzekł: w pkt 1 stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R. , S. i Ż. na własność Państwa w pkt c) dotyczącym przejęcia przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Ż. , w pkt 2 stwierdził, że orzeczenie to w pkt c) w zakresie działek o nr [...] i [...] zostało wydane z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił na czym polegało rażące naruszenie art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej, a także jej art. 3 ust. 6, jednakże podkreślił, że wywołało ono nieodwracalne skutki prawne z uwagi na sprzedaż działek nr [...] i [...] osobom trzecim. Na skutek wniosku R. i K. W. o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Zdrowia, decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], wskazaną na wstępie, uchylił swoją decyzję w pkt 1 w części w jakiej stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 18 kwietnia 1948 r. w pkt c) dotyczyło działek nr [...], stwierdził w pkt 2 naruszenie prawa przez orzeczenie z 18 marca 1948 r. w pkt c) w zakresie działek nr [...], zaś w pkt 3 utrzymał w mocy swoją decyzję w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu decyzji Minister ponownie wywiódł, iż orzeczenie nacjonalizacyjne z 18 marca 1948 r. rażąco naruszało art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej z uwagi na to, że przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przedsiębiorstw przemysłowych, nadto że ich działalność nie była ważną gałęzią gospodarki narodowej, zaś stwierdzenie co do wyłączności produkcji wód leczniczych jest arbitralne, a produkcja ta nie była ważna z punktu widzenia potrzeb gospodarki narodowej. Minister wskazał też na rażące naruszenie art. 3 ust. 6 z uwagi na wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego po 31 marca 1947 r., to jest terminie wskazanym w tym przepisie (uchwała Rady Ministrów o przejęciu z dnia 23 maja 1948 r.). Organ stwierdził jednak, iż orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne nie tylko jeśli idzie o działki nr [...], ale również co do działek nr [...], które zostały zbyte na rzecz osób trzecich, za tym w części dotyczącej wszystkich działek sprzedanych można było stwierdzić tylko wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa. Skargę na decyzję Ministra Zdrowia wniosło U. S.A. zs. w Krynicy Zdroju, podnosząc przede wszystkim zarzut naruszenia art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, gdyż na jego podstawie przedsiębiorstwo uzdrowiskowe przeszło na własność Państwa, co przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. Oddalając skargę, wskazanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził: Kontrolowana decyzja Ministra z dnia [...] maja 2011 r. została wydana w sprawie administracyjnej, co do której orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 marca 2006 r., zatem w sprawie niniejszej, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wiąże ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu. Ocena ta dotyczy tak kwalifikowanej wadliwości orzeczenia nacjonalizacyjnego, jak i wskazania co do ustalenia czy nie wywołało ono nieodwracalnych skutków prawnych. Wprawdzie Minister w zaskarżonej decyzji nie powołał się na art. 153 P.p.s.a. i przeprowadził rozważania co do rażącego naruszenia art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, a jednak przedstawiona przez organ wykładnia w pełni odpowiada podanej przez Wojewódzki Sąd w wyroku z 20 marca 2006 r. Ponieważ kwestia rażącego naruszenia prawa została przesądzona ocenie podlegało wykonanie przez organ wytycznych, zawartych w tym wyroku co do nieodwracalności skutków prawnych wywołanych orzeczeniem o nacjonalizacji. Ustalenia takie zostały dokonane, organ bowiem przyjął, iż następstwem orzeczenia była sprzedaż na rzecz osób trzecich działek o nr [...] i w tym zakresie orzekł, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa. Przyjęta przez Ministra wykładnia pojęcia nieodwracalność skutków prawnych sprowadzająca się do tego, że następstw decyzji nie można cofnąć drogą postępowania administracyjnego jest prawidłowa, wynikająca z bogatego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ze stanowiskiem Ministra należy się zgodzić, natomiast skarga nie ma racji co do koncepcji nieodwracalnych skutków. Gdyby przyjąć jej stanowisko nieodwracalne skutki w sprawie byłyby następstwem nie orzeczenia nacjonalizacyjnego, na skutek którego Skarb Państwa jako właściciel dokonał obrotu nieruchomością, ale działalności legislacyjnej prawodawcy. Artykuł 156 § 2 k.p.a. wymaga aby to decyzja wywołała nieodwracalny skutek, a nie prawodawstwo i to późniejsze, aniżeli decyzja. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjne wniósł, reprezentowany przez radcę prawnego, Minister Skarby Państwa oraz, reprezentowana przez adwokata, U. S.A. zs. w Krynicy Zdroju, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zaś Spółka ewentualnie o uchylenie na podstawie art. 188 P.p.s.a. wyroku i rozpoznanie skargi na decyzję Ministra z dnia [...] maja 2011 r. Minister Skarbu Państwa zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że kwestia wadliwości orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R. , S. i Ż. na własność Państwa została przesądzona w wyroku z dnia 20 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2340/05), – art.145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego po zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz.37), poprzez nieuwzględnienie skargi i tym samym utrzymanie w mocy decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], w zakresie w jakim Minister Zdrowia utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], tj. w zakresie w jakim Minister Zdrowia stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r., pomimo że istniała negatywna przesłanka takiego stwierdzenia, w postaci nieodwracalności skutków prawnych, polegająca na nabyciu z mocy samego prawa przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. U. S.A. w Krynicy-Zdroju zarzuciło naruszenie przepisów prawa: I. Określone w pkt 1 art. 174 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37) poprzez mylne rozumienie treści powołanej normy prawnej, która przewidywała przejście z mocy prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa, którego władanie osoby uprawnione utraciły do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostawało w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej, a zatem spowodowała nieodwracalny skutek prawny w postaci nabycia własności przedsiębiorstwa Ż. przez Skarb Państwa, wyłączający możliwość stwierdzenia nieważności jego nacjonalizacji, a jednocześnie uchybienie temu prawu materialnemu przez jego niewłaściwe rozumienie polegające na tzw. błędzie w subsumcji, wyrażającym się tym, że ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie "podciągnięto" pod hipotezę przytoczonej normy prawnej z art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 cyt. wyżej ustawy z 25 lutego 1958 r.; II. Określone w pkt 2 art. 174 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. art. 156 § 2 k.p.a. wskutek braku przyjęcia przez Sąd I instancji istnienia negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r. w postaci wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, polegających na nabyciu z mocy samego prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Ż. na podstawie art. 17 ust. 2 lit. a/ w zw. z art. 2 cytowanej ustawy z 1958 r. i ze względu na wadliwe uznanie, że pojęcie "nieodwracalnych skutków prawnych" ogranicza się wyłącznie do czynności cywilnoprawnych podejmowanych w odniesieniu do nieruchomości objętych orzeczeniem nacjonalizacyjnym, a nie może być wynikiem "działalności legislacyjnej prawodawcy", podczas gdy źródłem prawa jest działalność prawodawcy zrealizowana w konkretnej formie prawnej – w tym przypadku w formie ustawy i organy administracji, ani nawet sądownictwo nie są władne unicestwiać skutków prawnych wywołanych przez bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy, które mają zastosowanie po spełnieniu przesłanek określonych w tym przepisie. Minister Zdrowia wniósł odpowiedzi na obie skargi kasacyjne, domagając się ich oddalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne nie posiadają usprawiedliwionych podstaw. Minister Skarbu Państwa zarzucił naruszenie przepisów postępowania, przy czym pierwszy zarzut dotyczy w istocie naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej "P.p.s.a.", które nastąpiło z uwagi na przyjęcie, że w sprawie istnieje wiążąca ocena wadliwości orzeczenia nacjonalizacyjnego, z 18 marca 1948 r. Jednak z zarzutem naruszenia tego przepisu nie można się zgodzić. Artykuł 153 P.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wynika z niego wyraźnie, że zarówno ocena prawna, jak i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie. Nie można rozumieć tego przepisu inaczej, nie może bowiem być tak, że wiąże ocena, a nie wiążą wskazania, czy odwrotnie. Jeżeli w wyroku wyrażona była tylko ocena wiąże ta ocena, jeżeli tylko wskazania wiążą wskazania, natomiast jeśli sąd zawarł zarówno ocenę jak i wskazania wiąże jedno i drugie, a niezwiązanie oceną może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zmienił się stan prawny i to w takim stopniu, który ocenę tę uczynił nieaktualną. Przedmiotem sprawy, której dotyczył wyrok z 20 marca 2006 r., jak i objętej niniejszą skargą kasacyjną było stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r. w części przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Ż. Sp. z o.o. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych prowadzone jest na podstawie art. 156 k.p.a. Przepis ten w § 1 wymienia wady, których zaistnienie pociąga za sobą nieważność orzeczenia, zaś w § 2 wskazuje na sytuacje, które o ile wystąpią stają na przeszkodzie stwierdzenia nieważności. Badając legalność decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym, w razie ich zaskarżenia, sąd bierze pod uwagę zarówno to czy organ prawidłowo ocenił wystąpienie bądź nie wad, o których mowa w § 1 art. 156 k.p.a., jak i czy ustalił zaistnienie okoliczności wskazanych w § 2. Tylko taka ocena sądu jest pełna w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W takim właśnie zakresie co do zaskarżonych decyzji Ministra w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 18 marca 1948 r. wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd w wyroku tym stwierdził, iż jakkolwiek Minister prawidłowo uznał, że orzeczenie nacjonalizacyjne narusza przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), wskazując te przepisy i że naruszenie to nosi charakter rażącego, zatem że wystąpiła przesłanka do stwierdzenia nieważności orzeczenia, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jednak zarzucił organowi, że zupełnie pominął kwestię nieodwracalnych skutków prawnych, o czym stanowi art. 156 § 2 k.p.a. W tym też zakresie nakazał uzupełnić postępowanie, także i po to, aby ustalić prawidłowy krąg podmiotów, mających przymiot strony w postępowaniu nadzorczym. Związany wskazaniami Wojewódzkiego Sądu organ ustalił jakie skutki wywołało orzeczenie z 1948 r., tym samym strony postępowania nadzorczego. W ponownym postępowaniu zapewnił stronom służące im prawa, gdyż zawiadomione o toczącym się postępowaniu nadzorczym miały możliwość wzięcia w nim czynnego udziału, z czego niektóre ze stron skorzystały. Ocena Wojewódzkiego Sądu co do kwalifikowanych wad orzeczenia administracyjnego nie miała wpływu na prawa stron postępowania nadzorczego, bowiem w niczym nie przeszkadzała im, aby czynnie w postępowaniu tym uczestniczyły. Mało tego, na skutek takiego uczestnictwa skorygowana została decyzja pierwszoinstancyjna. Stwierdzenie zatem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku, że związany był , jak i organ, oceną zawartą w wyroku z dnia 20 marca 2006 r. nie narusza art. 153 P.p.s.a., ale wprost przeciwnie, wypełnia regułę w nim zawartą. Oceniając bowiem decyzje nadzorcze Wojewódzki Sąd był zobowiązany przyjąć ją, tak jeśli idzie o przesłanki z § 1 art. 156 k.p.a., jak i z § 2. Ponieważ sprawa już była przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd, to jeśli idzie o ocenę wad orzeczenia z 1948 r. badanie decyzji nadzorczej ograniczyło się do tego czy stanowisko organu odpowiada wiążącej ocenie wyroku z 20 marca 2006 r., zaś jeśli idzie o kwestię nieodwracalności skutków prawnych, to badanie miało na celu sprawdzenie czy organ wykonał wskazania tego wyroku, a następnie czy wyciągnięty wniosek był prawidłowy. Nie można zatem uznać, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku naruszył art. 153 P.p.s.a., a wprost przeciwnie zasadnie się na ten przepis powołał, zastosował do niego i w jego świetle ocenił zaskarżoną decyzję. Drugi zarzut skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa, jak i zarzuty przytoczone w skardze kasacyjnej U. S.A. zs. w Krynicy-Zdroju sprowadzają się w istocie do tego, że zaskarżony wyrok narusza art. 17 ust. 2 lit. a/ ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego od zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) przez niezastosowanie tego przepisu. Zdaniem skarżących przepis ten wywołał nieodwracalne skutki prawne, stojące na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 18 marca 1948 r. Z zarzutami tymi nie można się zgodzić. Nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. to takie, których organ administracji nie jest w stanie anulować swoimi działaniami z uwagi na niemożność kompetencyjną. Takimi są czynności cywilnoprawne, wywołujące skutki w sferze prawa cywilnego, których organ administracji nie ma możliwości znieść w postępowaniu administracyjnym. Inaczej mówiąc skutkami, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. są następstwa cywilne, które wywołało orzeczenie administracyjne ocenione w postępowaniu nadzorczym. Nieodwracalne skutki prawne, stojące na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności orzeczenia dotkniętego kwalifikowaną wadą, to takie, które wywołało tylko to orzeczenie. To skutki będące tego orzeczenia następstwem. Skutkiem prawnym orzeczenia nacjonalizacyjnego z 18 marca 1948 r. było przejęcie na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Ż. Sp. z o.o. i mienia do niego należącego, w tym nieruchomości, będących przedmiotem jego prawa własności. Prawo to przeszło na własność Państwa, a następnie korzystając z uprawnień wypływających z tego prawa Państwo zbyło je na rzecz osób trzecich. Taki był skutek prawny orzeczenia z 18 marca 1948 r., zaś w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. jest to skutek nieodwracalny, bowiem wywołany w sferze prawa cywilnego, pozostającego poza zasięgiem działania organów administracji. Skarżący uważają natomiast, że nieodwracalny skutek prawny jaki wywołało orzeczenie to art. 17 ust. 2 lit. a/ ustawy z 1958 r. Działalność ustawodawcy trudno uznać za skutek prawny orzeczenia administracyjnego. Późniejsze przepisy, tj. uchwalone po wydaniu orzeczenia mogą oczywiście uregulować kwestie związane z mieniem, którego orzeczenie to dotyczyło. Ustawa z 1958 r. takie właśnie miała znaczenie, uregulowała stan prawny mienia pozostającego w gestii państwowej na mocy orzeczeń administracyjnych. Jednak ustawodawstwo nie jest skutkiem, o którym mowa w art. 156 § 2 P.p.s.a. Artykuł 17 ust. 2 lit. a/ ustawy z 25 lutego 1958 r. nie miał w sprawie zastosowania ani też nie mógł być przeszkodą do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 18 marca 1948 r., bowiem nie wywołał nieodwracalnego skutku prawnego. Skutek taki wywołały czynności cywilnoprawne dotyczące nieruchomości, o których mowa w decyzji Ministra z [...] maja 2011 r. Z powyższych przyczyn skargi kasacyjne należało oddalić i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.