II FZ 7/12

Dnia 18 stycznia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1523/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 września 2011 r. . nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych "K." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z/s we Wrocławiu w podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, lipiec i sierpień 2005r. postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z 5 grudnia 2011r. sygn. akt I SA/Wr 1523/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania R. W. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 września 2011 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych "K." sp. z o.o. z/s w W. w podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, lipiec i sierpień 2005 r. W ocenie Sądu I instancji udokumentowana sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że jego sytuacja majątkowa nie wskazuje, że jest on osobą ubogą, bądź uzyskuje na tyle niskie dochody, że realizacja obowiązku poniesienia tych kosztów wiązać się będzie z zagrożeniem bądź istotnym ograniczeniem podstawowych wydatków związanych z niezbędnymi kosztami utrzymania. Oceniając zasadność wniosku Sąd I instancji ważył z jednej strony wysokość wymaganego wpisu od skargi (500 zł) z drugiej strony zaś łączną wysokość wspólnych dochodów małżonków. Sąd wskazał, że skarżący nie posiada stałego źródła zarobkowania, nie mniej jego małżonka zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.573,73 zł brutto. Dalej Sąd wskazał, że w miesiącach lipiec-sierpień wnioskodawca nie otrzymał wysokiego wynagrodzenia, niemniej historia rachunków bankowych wskazuje, że z wyjątkiem tych dwóch miesięcy, średnie uposażenie wnioskodawcy nie jest niskie. Zdarzały się bowiem przelewy na konto z tytułu odbytych szkoleń (wraz ze zwrotem poniesionych kosztów) dokonywane kilkakrotnie w ciągu miesiąca, a wysokość otrzymywanego z tytułu wynagrodzenia wynosiła nawet jednokrotnie - 5.383 zł, a także dwukrotnie po ponad 3000 zł. Sąd I instancji oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy miał na względzie wysokość stałego miesięcznego uposażenia małżonki wnioskodawcy, ilość i wiek osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a także zmienną wysokość dochodów samego wnioskodawcy. Mając te względy na uwadze Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w stanie faktycznym objętym treścią wniosku, uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł nie stanowi wydatku, który wnioskodawca nie jest w stanie ponieść, bądź w ogóle, bądź też, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, czego wymaga przepis odpowiednio art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.. W zażaleniu na to postanowienie strona wskazała, że w niniejszym postępowaniu występuje samodzielnie jako strona i na nim spoczywa ciężar uiszczenia wpisu od skargi. Ocena sytuacji majątkowej małżonki ma wyłącznie znaczenie posiłkowe. Ponadto powołał się na okoliczność dokonywanych uprzednio wpłat należnych wpisów, co uszczupliło jego zasoby finansowe i spowodowało, że aktualnie nie ma możliwości uiszczenia wpisu. Wskazał, że co prawda ma możliwość zarobkowania i uzyskiwania dochodów pozwalających chociażby na ratalną spłatę zobowiązań podatkowych czy też wpisu, ale wymaga to czasu, a ocena zaistnienia przesłanek do zwolnienia od kosztów winna się odbywać w oparciu o sytuację finansową w danym momencie, a nie w przyszłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie wykazał - jak wymaga tego przepis - że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Strona zasadność zażalenia argumentuje okolicznością, że sprawa dotyczy wyłącznie jego i to na nim spoczywa ciężar uiszczenie wpisu. W ocenie strony sytuacja majątkowa małżonki ma charakter posiłkowy. Z argumentami strony nie sposób się zgodzić. Na mocy art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wobec tego, dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy istotnym było zatem ustalenie, dochodów współmałżonki. Sytuacja majątkowa współmałżonka ma wpływ na sytuację majątkową drugiego współmałżonka. Ponadto dochody wszystkich osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego brane są pod uwagę przy ocenie zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie dochody jakie uzyskuje wnioskodawca (średnio1500 zł miesięcznie) i jego żona (średnio 4.573 zł miesięcznie) w zestawieniu z wykazanymi przez skarżącego średniomiesięcznymi kosztami utrzymania rodziny w wysokości 2630 zł świadczą, że uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy i jego rodziny. Powyższego stanowiska nie zmienia również powołanie się skarżącego na okoliczność uiszczenia wpisów w innych postępowaniach prowadzonych z jego skarg ( w wysokości 1100 zł). Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach aż do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy, że strona ma możliwość zarobkowania i uzyskania dochodów na co sama wskazuje . Z argumentacji podniesionej w zażaleniu nie wynika, by w okresie, w którym strona miała już wiedzę o istnieniu decyzji podatkowych i wolę ich zaskarżenia, z którą powinna wiązać się świadomość konieczności poniesienia związanych z wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego kosztów, podjęte zostały jakiekolwiek działania zmierzające do wygospodarowania środków koniecznych do uiszczenia należnych kosztów sądowych. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi o niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że strona powinna podjąć wszelkie wysiłki w celu zgromadzenia środków do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu w zakresie wykraczającym ponad granice wskazanego w przepisie utrzymania koniecznego. W okolicznościach niniejszej sprawy w pełni uzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji, że uiszczenie wpisu nie będzie wiązać się z zagrożeniem, bądź istotnym ograniczeniem podstawowych wydatków związanych z niezbędnymi kosztami utrzymania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącego okoliczności nie świadczą o tym, by konieczność poniesienia kosztów sądowych stanowiła dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Stan majątkowy skarżącego, którym dysponuje i wysokość ponoszonych wydatków, wskazuje na to, że nie zostało wykazane, by strona nie mogła ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W konsekwencji słusznie Sąd I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.