II GSK 348/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S.W. i L.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1277/11 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wpisu w rejestrze patentowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza solidarnie od L.W. i S.W. na rzecz J.K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r., VI SA/Wa 1277/11, w sprawie ze skargi J.K. uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], w przedmiocie zmiany w rejestrze patentowym oraz decyzję ją poprzedzającą. Sąd I instancji przyjął za podstawę następujące okoliczności faktyczne. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Urząd Patentowy RP na podstawie art. 24 i art. 52 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej: p.w.p.) udzielił na rzecz J.K., M.S. oraz S.W. patentu na wynalazek pt. "Spoiwo stabilizacyjne". W dniu [...] stycznia 2010 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek Stanisława Wilka o dokonanie zmiany m. in. w rejestrze patentów w związku z przekazaniem na rzecz syna L.W. części udziału w prawie do ww. patentu. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Urząd Patentowy RP w rejestrze patentowym pod nr [...] w rubryce A wykreślił wpis o brzmieniu: J.K., Z., Polska; M.S., S., Polska; S.W., K.K., Polska i dokonał wpisu o brzmieniu: J.K., Z., Polska; M.S., S., Polska; S.W., K.K., Polska; L.W., K.K., Polska. W dniu [...] lipca 2010 r. J.K., a w dniu [...] lipca 2010 r. M.S. skierowali do Urzędu Patentowego RP wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Urząd Patentowy RP po rozpoznaniu wniosków J.K. i M.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] maja 2003 r. J.K., M.S. i S.W. zawarli "Umowę o wspólności prawa do uzyskania patentu", której przedmiotem był wynalazek pt. "Wypełniacz pucolanowy, zwłaszcza do wyrobów betonowych i spoiw stabilizacyjnych". Na mocy decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] sierpnia 2009 r. na wynalazek ten udzielono patentu i nadano numer Pat. [...]. Zgodnie z § 9 pkt 4 umowy: "każdy ze współuprawnionych może dokonać darowizny udziału we wspólnym prawie współwłasności wynalazku na rzecz małżonka i zstępnych należących do pierwszej grupy dziedziczenia w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków darowizn". Na tej podstawie S.W. dokonał w dniu [...] stycznia 2010 r. darowizny 5% przysługującego mu udziału w patencie, co zostało potwierdzone przez notariusza. Z tych względów Urząd Patentowy stwierdził, że zgodnie z art. 72 ust. 3 p.w.p., o ile umowa o wspólności patentu nie stanowi inaczej, stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych. Rozporządzanie udziałem we współwłasności uregulowane jest w art. 198 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: k.c.), zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Uprawnienie to, jak wskazał organ, jest odpowiednikiem uregulowanego w art. 140 k.c. uprawnienia właściciela do rozporządzania rzeczą i obejmuje uprawnienie do przeniesienia udziału, obciążenia oraz zniesienia (np. przez zrzeczenie się). Zdaniem Urzędu Patentowego powyższa regulacja dopuszcza także rozporządzenie częścią udziału we współwłasności. Organ zwrócił w szczególności uwagę, że w umowie zawartej między współuprawnionymi możliwość ta nie została wyłączona, tak więc dopuszczalność dokonania darowizny części prawa przysługującego każdemu ze współuprawnionych upoważnia ich do dowolnego rozporządzania swoją częścią. W konsekwencji, jak podał organ, S.W. mógł dokonać darowizny części przysługującego mu udziału w patencie nr Pat. [...] na rzecz swojego syna L.W., który został wpisany do rejestru patentu jako jeden ze współuprawnionych. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.K., wskazując w szczególności, że – w jego przekonaniu – za dopuszczalną i skuteczną wobec pozostałych współuprawnionych można by uznać jedynie darowiznę całości przysługujących darczyńcy udziałów w prawie do patentu. Jego zdaniem darowiznę 5% udziałów należy uznać za nieskuteczną zarówno na gruncie umowy, jak i art. 67 ust. 1 p.w.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r., VI SA/Wa 1277/11, uwzględnił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie między współuprawnionymi z patentu w toku postępowania o ponowne rozpoznanie sprawy zaistniał spór co do interpretacji wspomnianych umów cywilnoprawnych. W tym zakresie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że mimo powstania sporu pomiędzy wnioskującym o wpis do rejestru – S.W. a skarżącym J.K. i uczestnikiem postępowania – M.S. Urząd Patentowy nie wezwał, zgodnie z art. 229 ust. 2 zd. drugie p.w.p. do złożenia wyjaśnień, lecz wydał decyzje pozytywną dla wnioskodawcy mimo tak zasadniczej – w ocenie Sądu I instancji – rozbieżności w ocenie wskazanych umów cywilnoprawnych między stronami postępowania. W konsekwencji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Urząd Patentowy naruszył art. 229 ust. 2 p.w.p. oraz zasadę prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.). Jednocześnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że jeśli w toku postępowania o wpis do rejestru lub jego zmianę pojawią się wątpliwości jak w rozpoznawanej sprawie, to Urząd Patentowy nie może przychylić się do interpretacji umowy na rzecz jednej ze stron sporu. Stosownie bowiem do treści art. 229 ust. 2 p.w.p. rozpatrując wniosek o wpis, Urząd Patentowy bada jedynie, czy złożone dokumenty, mające uzasadnić wydanie decyzji o dokonaniu wpisu do rejestru, nie naruszają ustawy i odpowiadają co do formy obowiązującym przepisom. Jeżeli więc spór o ustalenie treści umowy nie został zainicjowany np. przed sądem powszechnym, to Urząd Patentowy – w ocenie Sądu I instancji – powinien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 97, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), traktując ten spór jako zagadnienie wstępne. W związku z tym w niniejszej sprawie – zdaniem Sądu I instancji – Urząd Patentowy powinien zawiesić postępowanie, a następnie – stosownie do art. 100 § 1 k.p.a. – wezwać stronę do wystąpienia do właściwego sądu w oznaczonym terminie o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego. W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przy rozpoznawaniu sprawy w przedmiocie zmiany wpisu do rejestru organ winien prowadzić postępowanie z udziałem wszystkich stron postępowania. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli L.W. i S.W., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie – uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi co do istoty przez jej oddalenie. Jednocześnie wnoszący skargę kasacyjną wnieśli o zasądzenie zwrotu kosztów, w tym kosztów postępowania kasacyjnego. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych przez art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Na podstawie przewidzianej przez art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej wyroku, brak zajęcia stanowiska co do trafności rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, ograniczenie się do przytoczenia brzmienia przepisów prawa, w sytuacji gdy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do nierozpoznania istoty sprawy. Na podstawie przewidzianej przez art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 72 ust. 3 p.w.p. w zw. z art. 198 k.c. poprzez jego niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego; 2) art. 229 ust. 2 oraz 21 p.w.p. w związku z art. 72 p.w.p. oraz 67 p.w.p., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na: - przyjęciu, że przedstawione przez uczestników dokumenty nie uzasadniały zmiany w treści wpisu w rejestrze patentowym, podczas gdy dokumenty te nie naruszały ustawy i odpowiadały co do formy obowiązującym przepisom, a więc spełniały przesłanki określone w art. 229 ust. 2 oraz 21 p.w.p. i mogły być podstawą skutecznego wpisu do rejestru patentowego; - przyjęciu, że wobec złożenia przez uczestników dokumentów w postępowaniu o dokonanie zmiany w treści wpisu rejestru patentowego konieczne było wezwanie przez Urząd Patentowy uczestników do złożenia wyjaśnień, podczas gdy złożone przez nich dokumenty w pełni uzasadniały wniosek o zmianę treści wpisu w rejestrze patentowym i były wystarczające do dokonania stosownego wpisu w rejestrze patentowym, a więc nie zaszła konieczność wezwania uczestników do złożenia wyjaśnień. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej sformułowano szereg argumentów na poparcie podniesionych w niej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Nietrafny jest pierwszy zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej wyroku i brak zajęcia stanowiska co do trafności rozstrzygnięcia podjętego przez Urząd Patentowy. Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje utrwalony już w orzecznictwie pogląd, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zasadzie tylko wtedy może stanowić uchybienie procesowe prowadzące do uchylenia wyroku, kiedy uzasadnienie wyroku jest na tyle niedoskonałe (nieodpowiadające wymogom stawianym przez powołany przepis), że wyrok nie poddaje się kontroli. Kontrolowanemu uzasadnieniu zarzutu takiego postawić nie można. Sąd przedstawił jasno stan sprawy, wyjaśnił treść przepisów prawa, które znajdowały w niej zastosowanie oraz wyraźnie przedstawił stanowisko Sądu i jego przyczyny z powołaniem przepisów prawa, które zastosował. Takie uzasadnienie wyroku w pełni odpowiada wymogom, bowiem z jego treści wynikają przyczyny faktyczne i podstawy prawne podjętego rozstrzygnięcia, zatem sąd kasacyjny może skontrolować prawidłowość działania Sądu pierwszej instancji. Dalej wskazać należy, czego zdaje się nie dostrzegać wnoszący skargę kasacyjną, że wyrok uchylający zaskarżoną decyzję podyktowany był względami procesowymi, gdyż Sąd pierwszej instancji uznał, iż organ administracji naruszył przepisy postępowania (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) i w sytuacji, w której powinien zawiesić postępowanie i nakazać wystąpienie do właściwego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, rozstrzygnął je sam, do czego nie był uprawniony w świetle prawa materialnego. Jest oczywiste, że w tej sytuacji Sąd nie oceniał merytorycznie stanowiska organu co do rozstrzygnięcia spornego zagadnienia, bowiem skoro wyjaśnił, że o tym czy przeniesienie części udziału w prawie ochronnym było skuteczne, powinien rozstrzygnąć sąd powszechny, to trudno oczekiwać, aby jednocześnie oceniał trafność poglądu organu w kwestii, którą wedle jego oceny organ w ogóle nie powinien się zajmować. W tym stanie rzeczy pierwszy zarzut kasacyjny należy uznać za niezasadny. Przechodząc do oceny zasadności naruszenia prawa materialnego należy przede wszystkim odnieść się do zarzutu naruszenia art. 72 ust. 3 p.w.p. w zw. Z art. 198 k.c. Z treści art. 72 ust. 3 p.w.p. wynika, że w zakresie nieuregulowanym w ust. 1 i ust. 2 art. 72 p.w.p. regulującym zakres korzystania z patentu przez współuprawnionych stosuje się odpowiednio, o ile umowa o wspólności patentu nie stanowi inaczej, przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych. Strony łączy umowa o współwłasności patentu i zdaniem współuprawnionych J.K. i M.S. umowa ta reguluje sprawę dysponowania udziałem we współwłasności w sposób szczególny, co wynika – ich zdaniem – z § 9 pkt 4 i § 10. Ocena tej umowy jest przedmiotem sporu między współuprawnionymi, a organem właściwym do ustalenia treści umowy jest sąd powszechny. W związku z powyższym prawidłowo Sąd I instancji przyjął, iż jest to zagadnienie wstępne, do rozstrzygnięcia którego nie jest kompetentny Urząd Patentowy . Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 229 ust. 2 p.w.p. W istocie jest to przepis o charakterze procesowym, określający sposób działania UP przy rozpatrywaniu wniosku o wpis. Zgodnie z powołanym przepisem UP bada, czy złożone dokumenty "nie naruszają ustawy" i odpowiadają co do formy obowiązującym przepisom. O ile badanie formy dokumentów nie budzi wątpliwości, to zagadnienie badania zgodności dokumentów z ustawą, wymaga wyjaśnienia. Z ust. 2 art. 229 p.w.p. wynika, iż Urząd Patentowy bada, czy złożone dokumenty nie naruszają ustawy, a z ust. 21 wynika, iż Urząd Patentowy przed wydaniem decyzji o wpisie wzywa wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień, jeżeli ma wątpliwości przed wydaniem decyzji. Na skutek złożenia przez współuprawnionych wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy Urząd Patentowy prowadził postępowanie, mimo zastrzeżeń zgłoszonych przez współuprawnionych i wydał decyzję o dokonaniu wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zaprezentowany pogląd nie stoi w żadnej sprzeczności z art. 229 ust. 3 p.w.p., który to przepis stanowi, że wpisy w rejestrze nie wiążą organu, do którego kompetencji należy rozstrzyganie w sprawie dokumentu będącego podstawą decyzji o wpisie bądź w sprawie, której wynik mógłby mieć wpływ na decyzję Urzędu Patentowego o dokonaniu wpisu. Z powołanego przepisu wynika jedynie, że wpis w rejestrze nie jest źródłem uprawnienia i organ powołany do weryfikacji tego uprawnienia może to zrobić niezależnie od treści wpisu, zaś rozstrzygnięcie o uprawnieniu przez właściwy organ będzie podstawą do decyzji o wpisie. Omawiany przepis zakłada także możliwość zmiany wpisu po weryfikacji przez właściwy organ dokumentu będącego jego podstawą. Nie zmienia to faktu, że gdy już w postępowaniu wpisowym istnieje stwierdzony spór, co do prawidłowości dokumentu i skuteczności nabycia prawa, to Urząd Patentowy jako niepowołany do rozstrzygania tego sporu, nie powinien podejmować decyzji o wpisie, tylko zawiesić postępowanie w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego. Trafne było zatem wskazanie, że konieczne jest rozstrzygnięcie przez sąd powszechny sporu wynikłego na tle skuteczności umowy darowizny w świetle treści umowy o wspólności prawa do patentu Sąd I instancji nie oceniał treści umowy o wspólności patentu ani skuteczności umowy darowizny udziału w prawie do patentu na rzecz L.W., a jedynie podniósł, że istniejący między współuprawnionymi spór w zakresie regulacji zawartej w umowie o wspólności prawa do patentu powinien być rozstrzygnięty przez sąd cywilny. Reasumując powyższe, skarga kasacyjna jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.