II SA/Rz 778/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia wysługi lat -uchyla zaskarżoną decyzję- Sygn. II SA/Rz 778/11 Uzasadnienie Komendant Powiatowy Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...].05.2011 r., działając na podstawie m.in. art. 6f i art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w stosunku do aspiranta M. K. - asystenta Wydziału [...] Komendy Powiatowej Policji postanowił: - nie zaliczyć okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika w okresie od dnia 1.10.1994 r. r. do dnia 14.10.1997 r. do wysługi lat uwzględnionej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego, - ustalić na dzień przyjęcia do służby w Policji, tj. 1.05.1999 r., łączną wysługę lat uwzględnianą przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego 1 rok, 6 miesięcy, 1 dzień i określić termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień 7 luty 2011 r. w wysokości 13 %, - zaliczyć łączną wysługę lat dla celów uposażeniowych i nagrody jubileuszowej na dzień 7.02.2011 r., 13 lat, 3 miesiące i osiem dni. Odmowę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców uzasadniono tym, że M. K. nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników. Zostało to potwierdzone zaświadczeniem KRUS Oddział Terenowy [...], według którego M. K. nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dla poparcia tego stanowiska przytoczono treść pisma KRUS Placówki Terenowej [...], w którym wyjaśniono treść pojęcia domownika rolnika. Osobę domownika rolnik winien, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgłosić do ubezpieczenia, składając przy tym wspólnie z tą osobą oświadczenie wymagane z przepisami art. 38 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, potwierdzające okoliczności stałej pracy w gospodarstwie. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego w postaci art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) poprzez błędne przyjęcie, iż nie spełnia ustawowych kryteriów zaliczenia żądanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w charakterze domownika. Ponadto zdaniem odwołującego się dokonano nadinterpretacji art. 6 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25), poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie istnieje związek pomiędzy odprowadzaniem składek na ubezpieczenie rolnicze a możliwością zaliczenia dochodzonego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zauważono także, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło na podstawie interpretacji przepisów dokonanej przez KRUS Oddział Terenowy [...] pomimo braku kompetencji tego organu do dokonywania wykładni prawa. Organ nie dokonał najbardziej istotnych dla sprawy ustaleń czy fakt pobierania nauki stanowi przeszkodę do zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika pomimo braku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji gdy ustawodawca nie zawarł dodatkowej przesłanki w samej definicji domownika jak również nie uczynił stosownego odesłania. Odwołujący przytoczył przy końcu odwołania szereg wyroków sądów administracyjnych potwierdzających w jego mniemaniu zaprezentowany wyżej sposób wykładni. Komendant Wojewódzki Policji decyzją z [...] czerwca 2011 r. L.dz. [...] po rozpatrzeniu odwołania M. K. postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy odnosząc się do kwestii objęcia domownika ubezpieczeniem społecznym zajął stanowisko, że Komendant Policji zastosował prawidłowo przepis art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmawiając stronie zaliczenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolników. Wykazano, że ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przewidywała obowiązkowe objęcie domowników rolniczym ubezpieczeniem społecznym i obowiązek opłacenia składek. Odnosząc się do zarzutu braku kompetencji KRUS do dokonywania wykładni, uznano że pismo pochodzące od tej instytucji wyjaśnia sposób postępowania w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia domownika uczęszczającego do szkoły, co wbrew stanowisku odwołującego się miało istotne znaczenie dla sprawy. Decyzję organu odwoławczego M. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Opisanemu rozstrzygnięciu zarzucił napuszenie art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 1 ust. 1 pkt 30 ustawy o wliczaniu okresów pracy na indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W uzasadnieniu tych zarzutów podkreślono, że stała praca w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu prac w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. To stanowisko wyraził SN w wyroku z 4 października 2006 r. sygn. II UK 42/06. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, co prawda wymaga ubezpieczenia domowników jednakże niewykonanie tych obowiązków przez rodziców skarżącego nie może wykluczać go z kręgu domowników rolnika. Takie zdanie wyraził WSA w Warszawie w wyroku z 8 czerwca 2010 r. sygn. II SA/Wa 180/10 uznając, że błędna jest interpretacja art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegająca na przyjęciu, że brak ubezpieczenia skarżącego wyklucza uznanie go za domownika w rozumieniu tej ustawy i w konsekwencji uniemożliwienie zastosowania dobrodziejstw płynących z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W odpowiedzi na skargę Komendant wniósł o oddalenie skargi. Odpowiadając na zawarte w niej zarzuty podniósł w szczególności, że w okresie 1993 do 1997 r. M. K. uczęszczał do Liceum Zawodowego w L. Z tego względu nie można przyjąć, że skarżący był w stanie stale wykonywać czynności w gospodarstwie rolnym rodziców w pełnym wymiarze czasu. Przyjęto za Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, że samo zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym wymaga psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się w pewnym okresie czasu z gospodarstwem rolnym i nie szukanie stałego zatrudnienia poza nią. Organ odwoławczy odnosząc się do sposobu interpretacji art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powtórzył jak w treści swej decyzji, że ustawa przytoczona ustawa nakładała na rolników obowiązek zgłaszania KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu z tytułu pracy w gospodarstwie oraz informowania o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153 poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. (Dz.U. Nr 152 poz. 1732 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się miedzy innymi okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Do takich okresów należą przypadki wymienione w ustawie z dania 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy do wysługi lat wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym o charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy (...) ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym o charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić zgodnie z art. 1 okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W przypadku jeżeli organy gminy nie dysponują dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w nim mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym samym czasie na terenie na którym położone jest to gospodarstwo rolne. W świetle przepisów art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7 poz. 25 ze zm. z 1998 r.) ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi która : a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dodatkowo powołać należy przepis art. 7 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny; 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż aby funkcjonariuszowi Policji zaliczyć do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić czy w podanych okresach wnioskodawca posiadał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie rolnym, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek niż wymieniono wyżej nie musi spełniać domownik albowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników definiujący pojęcie domownika. Nie znajduje oparcia w analizowanym stanie prawnym pogląd prezentowany przez organy obu instancji, iż aby uznać osobę pracującą w gospodarstwie rolnym za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoba taka musi legitymować się opłacaniem składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, o którym mowa w art. 7 cyt. ustawy. Gdyby taki warunek przewidział ustawodawca dla statusu domownika zawarto by ją w definicji tego pojęcia, bądź też uczyniłby stosowne odesłanie do innego przepisu ustawy. Biorąc pod uwagę systematykę aktu prawnego, umiejscowienie przepisu art. 7 w odrębnym rozdziale 2 pt. "Zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia, A. ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie" stwierdzić należy, iż brak opłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie powoduje utraty statusu domownika bowiem nie przewiduje tego przepis ustawy, lecz ma jedynie wpływ na nabycie uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 9 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2001 r. sygn. akt II SA 1858/2001 wyraził pogląd "zaświadczenie dotyczące okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika powinno być wydane w oparciu o pojęcie domownika wynikające z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Obowiązująca wówczas ustawa wskazując pojęcie domownika nie wiąże go z ubezpieczeniem społecznym płaconym przez rolnika". W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 730/08 uznał "odczytanie treści pojęcia domownika w oparciu o przepis art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala na sformułowanie tezy o braku innych wymogów niż te, wskazane w ww. przepisie, w szczególności podlegania ubezpieczeniu społecznemu, czy też konieczności uiszczenia składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu". Jest prawdą, że domownik podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu (art. 7 ust. 1 pkt 2) oraz emerytalno-rentowemu (art. 16 ust. 1 pkt 2). Jest to ubezpieczenie na wniosek lub z mocy ustawy. Jednak przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy nie odwołuje się do podlegania domownika ubezpieczeniu społecznemu. Chodzi tylko o pracę w charakterze domownika. Prowadząc ponownie postępowanie z wniosku skarżącego o zaliczenie do wysługi lat uwzględnionej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 1 października 1994 do 14 października 1997 roku przy ustalaniu wzrostu uposażenia, organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawioną wcześniej ocenę prawną. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy na indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54 poz. 310) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7 poz. 25) orzeczono jak w sentencji. O kosztach nie orzeczono w związku z art. 210 § 1 p.p.s.a.