II SA/Kr 1358/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie: WSA Jacek Bursa NSA Andrzej Niecikowski Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 24 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala Starosta [...] decyzją z 25 stycznia 2011 r., na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.) orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr "1" o pow. 28,4896 ha i nr "2" o pow. 2,6817 ha, położonych w M. gm. [...], objętych księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. "3" o pow. 0,3487 ha, l. kat. "4" o pow. 0,0170 ha i l. kat. "5" o pow. 0,0740 ha, b. gm. kat. [...] na rzecz R. K. i J. K.. W uzasadnieniu organ l instancji podał, że pismem z [...] kwietnia 2007 r. R. K., A. K., J. K. i J. K. wystąpili do Starosty [...] z wnioskiem o zwrot parceli l. kat. "6" o pow. 0,0740 ha, b. gm. kat. [...], objętą Lwh 861, poprzednio stanowiącą własność K. G. z R. oraz parceli: l. kat. "3" o pow. 0,3487 ha i l. kat. "4" o pow. 0,0170 ha, b. gm. kat. [...], objęte Lwh 90, stanowiące współwłasność: K. z R. w 2/8 częściach, A. B. w 3/8 częściach i W. B. w 3/8 częściach. W ww. piśmie wnioskodawcy wskazali, że nieruchomość będąca przedmiotem zwrotu jest w części własnością S. A., która nie jest zainteresowana przystąpieniem do wniosku o zwrot. Organ ustalił, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 grudnia 1968 r. Nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, jako niezbędna na cele budownictwa , parcela l. kat. "5" o pow. 0,0740 ha, gm. kat. [...], objęta Lwh 861, stanowiąca poprzednio własność K. G. z R.. Również jako niezbędne na cele budownictwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 grudnia 1968 r. Nr [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa parcele: l. kat. :"3" o pow. 0,3487 ha i l. kat. "7" o pow. 0,0170 ha, b. gm. kat. [...], objęte LWH 90, które powstały z podziału parceli l. kat. "8" i parceli l. kat. "9" wpisanego do ewidencji gruntów Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w K. 16 lutego 1966 r. za nr [...], stanowiące współwłasność: K. z R. w 3/8 częściach, A. B. w 3/8 częściach i W. B. w 3/8 częściach. Organ wskazał, że w decyzji Prezydium WRN w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z 24 grudnia 1968 r. Nr [...] nastąpiła oczywista omyłka. W treści ww. decyzji jako przedmiot wywłaszczenia widnieje - obok parceli l. kat. "3" o pow. 0,3487 ha, b. gm. kat. [...] - parcela l. kat. "7" o pow. 0,0170 ha, b. gm. kat. [...], objęte Lwh 90, natomiast jak bezsprzecznie wynika z akt sprawy przedmiotem wywłaszczenia była parcela l. kat. "4" o pow. 0,0170 ha. Następnie organ przedstawił kolejne podziały i przekształcenia ww. działek wskazując, że z porównania mapy katastralnej z obowiązującą mapą ewidencji gruntów wynika, że parcela l. kat. "3" o pow. 0,3487 ha odpowiada aktualnie części działek: nr "1" i nr "2" obręb [...] gm. [...], parcela l. kat. "4" o pow. 0,017 ha odpowiada aktualnie części działki nr "2" obręb [...] gm. [...], natomiast parcela l. kat. "5" o pow. 0,0740 ha odpowiada aktualnie części działek: nr "1" i nr "2" obręb [...] gm. [...]. Organ odwołał się do treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując, że w sposób precyzyjny określa on krąg podmiotów, mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada poprzedni właściciel nieruchomości, a w razie jego śmierci spadkobierca. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich. Jeżeli wywłaszczono nieruchomość, do której prawo własności przysługiwało kilku osobom, to wprawdzie samo postępowanie o zwrot może być wszczęte na wniosek jednego ze współwłaścicieli, jednak w trakcie postępowania wszyscy współwłaściciele muszą taki wniosek poprzeć dla jego skuteczności. Brak zgody wszystkich poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców na zwrot nieruchomości, w świetle przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Organ pokreślił, że zwrotowi może podlegać wywłaszczona nieruchomość lub jej cześć, lecz nie udział we współwłasności nieruchomości. Nadto organ ustalając osoby uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o zwrot określonych na wstępie parcel, na podstawie postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wskazał, że: spadek po W. B. nabyły: K. G. z domu R. w 3/8 częściach oraz A. K. z domu B. w 5/8 częściach, spadek po K. B. z domu R. nabyli: W. G., A. K. z domu B. i S. A. z domu G. -po 1/3 części, spadek po W. G. nabyła córka S. A. z domu G. w całości, spadek po A. K. z domu B. nabyli: A. K. w 2/4 częściach, R. K. i J. K. - po 1/4 części, spadek po A. K. nabył R. K. - w całości. W związku z powyższym organ, pismami z 14 kwietnia 2009 r. i 3 lipca 2009 r. wezwał wnioskodawców o przedłożenie oświadczenia woli pochodzącego od S. A. lub w przypadku jej śmierci prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie spadku wraz z oświadczeniami woli pochodzącymi od wszystkich jej spadkobierców w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast pismem z 7 października 2010 r. poinformował, że dla prowadzenia postępowania w sprawie konieczne jest złożenie wniosku przez S. A.. Pismem z 5 maja 2009 r. J. K. wycofała swoje roszczenie oświadczając, że nie posiada interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu. Pismem z 18 sierpnia 2010 r. R. K. i J. K. ograniczyli swoje żądanie do części wywłaszczonej nieruchomości, które na dzień przedłożenia ww. pisma przysługują R. K. i J. K., na podstawie postanowień o nabyciu spadku. Wobec braku zgody wszystkich uprawnionych organ orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości. Odwołanie od ww. decyzji wniósł R. K. zarzucając, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, naruszono także art. 107 § 3 kpa. Wskazał, że art. 136 u.g.n określa krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu, są to poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, uprawnienie to ma charakter indywidualny, to znaczy że podmiot uprawniony może sam występować z żądaniem zaspokojenia roszczenia w ramach swojego uprawnienia bez woli pozostałych podmiotów dysponujących swoim prawem do tej samej nieruchomości. Zatem wniosek o zwrot nieruchomości ograniczający się do części ułamkowej przysługujący R. K. i J. K. jest zasadny. W ocenie odwołującego się, odwołanie się przez organ l instancji do orzecznictwa sądów administracyjnych jak również poglądów doktryny jest niewłaściwe, gdyż rozstrzygnięcie winno opierać się na przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Wojewoda [...] decyzją z 24 czerwca 2011 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji. Podał, że w myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ukształtowanej w nim konstrukcji sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stroną tego postępowania jest z jednej strony poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, a z drugiej aktualny, w momencie orzekania o zwrocie nieruchomości, jej właściciel. W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że uprawnienia strony w takim postępowaniu przysługują również podmiotom, którym do nieruchomości wywłaszczonej przysługuje prawo użytkowania wieczystego, oraz w związku z postanowieniami art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia, a więc podmiotom, którym do konkretnej nieruchomości przysługuje tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych. Z przepisu art. 136 ust. 3 wyraźnie wynika, iż w razie śmierci poprzedniego właściciela, jedynymi uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobami są jego spadkobiercy, przy czym z wnioskiem wystąpić muszą wszyscy uprawnieni. Starosta [...] poinformował pismami z 14 kwietnia 2009 r., 3 lipca 2009 r. i 7 października 2010 r. wnioskodawców o konieczności przedłożenia oświadczenia woli pochodzącego od S. A. lub jej spadkobierców, jak również o skutkach zaniechania dopełniania tego warunku. Organ odwoławczy zauważył, iż w sytuacji, gdy nie wszyscy współwłaściciele (spadkobiercy) wyrażają zgodę na zwrócenie im nieruchomości, współwłaściciele, którzy mieli przed wywłaszczeniem co najmniej połowę udziału we współwłasności nieruchomości, mogą żądać na podstawie art. 199 k.c. wydania przez sąd orzeczenia zastępującego (zgodnie z art. 64 k.c.) oświadczenie woli współwłaścicieli (spadkobierców), niewyrażających zgody na zwrot nieruchomości. Możliwe wydaje się również zrzeczenie się przez współwłaścicieli (spadkobierców) niezainteresowanych zwrotem nieruchomości, roszczenia przewidzianego w art. 136 ust.3 u.g.n., jak również umowne upoważnienie jednego lub kilku współwłaścicieli do dochodzenia zwrotu nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda [...] zauważył, że organy administracji publicznej wydając rozstrzygnięcia w sprawach administracyjnych, stosując przepisy prawa, winny również opierać się na ukształtowanym, ugruntowanym i aktualnym w danym zakresie orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wreszcie wskazał także, że wobec wycofania przez J. K. swojego roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości organ l instancji powinien w tym zakresie wydać stosowne rozstrzygnięcie, które nie zostało wyrażone. Wskazana okoliczność nie miała jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji wydanej na rzecz R. K. i J. K.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody [...] wniósł R. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. W skardze przedstawił zmiany własnościowe jakim ulegały wnioskowane do zwrotu nieruchomości i uzasadnił ziszczenie się przesłanki zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia. Wskazał, że organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołując się do uregulowań kodeksu cywilnego podniósł, że każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Zdaniem skarżącego, uprawnienie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter indywidualny i nie wymaga współdziałania ze strony pozostałych uprawnionych. Nadto wskazał, że orzeczenia sadów administracyjnych nie należą do źródeł prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 136 ust. 3 zd. pierwsze ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 201 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) stanowiący, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. A zatem podmiotem, któremu skutecznie przysługuje legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jest poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość stanowi współwłasność kilku osób lub kilku ich spadkobierców - wszyscy z nich muszą wystąpić z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej lub jej części. Brak wniosku pochodzącego o wszystkich osób współwłaścicieli lub wszystkich współspadkobierców wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz wszystkich wywłaszczonych właścicieli lub ich spadkobierców, a więc osób, które pod tytułem ogólnym nabyły majątek wywłaszczonego właściciela. Taka interpretacja art. 136 ust. 3 nie budzi wątpliwości na gruncie wykładni logiczno-językowej. W tym zakresie Sąd podziela w pełni ustaloną linię orzecznictwa przyjmującego, iż w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli) bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości. Tym samym osoby te są stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z 28.09.2005 r. sygn. akt l SA/Wa 1371/04, Lex 192900, wyrok WSA w Krakowie z 20. 05. 2009, IISA/Kr 445/09, Lex 550461). Z zebranego materiały dowodowego, niekwestionowanego przez skarżących jednoznacznie wynika, że nieruchomość wnioskowana do zwrotu w części stanowi współwłasność S. A., nabyła ona bowiem w 1/3 spadek po K. B. i w całości spadek po W. G., ale nie jest zainteresowana przystąpieniem do wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W związku powyższym w ocenie Sądu organy l i II instancji prawidłowo uznały, iż w przedmiotowej sprawie należy orzec o odmowie zwrotu wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Należy podkreślić, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego R. K., który podnosi, że w sytuacji gdy nie wszyscy właściciele wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercy wnoszą o jej zwrot, to zwrotem powinien być objęty udział we współwłasności tych, którzy taki wniosek składają. Co prawda nie ma przepisu wskazującego wprost na brak możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości (ułamkowej części udziału we własności ). Zgodnie jednak z treścią art. 136 ust. 3 cyt ustawy żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości, a zatem tylko o całości lub o części nieruchomości może orzekać organ, przy czym wyrażenie dotyczące zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości może być rozumiane wyłącznie w kontekście niewykorzystania części tej nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Jest przy tym oczywiste, że cel wywłaszczenia jest realizowany na nieruchomości lub jej fizycznie określonej części, a nie na udziale we własności nieruchomości. Na podkreślenie zasługuje fakt, ze konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości lub jej części jest nie tylko zmiana właściciela lecz także fizyczne wydanie nowemu właścicielowi przedmiotu zwrotu. To wszystko prowadzi do jednoznacznego wniosku, że nie jest możliwy zwrot udziału we współwłasności (wyrok WSA w Krakowie z 23. 01. 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1119/08, Lex 531021) Dodać trzeba, że w niniejszej sprawie organ l instancji pismami z 14. 04. 2009 r. i z 3. 07. 2009 wzywał wnioskodawców o przedłożenie woli zwrotu przedmiotowej nieruchomości przez S. A. względnie, gdyby S. A. nie żyła, oświadczenia woli jej spadkobierców, jednak takiego oświadczenia nie otrzymał, natomiast skarżący oraz J. K. ograniczyli wniosek o zwrot ww. nieruchomości do zwrotu przysługujących im udziałów w przedmiotowej nieruchomości. Konkludując należy uznać, że w takiej sytuacji organy prawidłowo uznały, że nie ma możliwości zwrotu części ułamkowych nieruchomości obejmującej część działki nr "1" i działki nr "2" położonych w [...] gm. [...], objętych księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. "3", O kat. "4" i l. kat. "5" o pow. 0,0740 ha, b. gm. kat. [...] na rzecz R. K. i J. K.. Nadto trzeba zauważyć, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał wnioskodawcom możliwości podjęcia działań na drodze cywilnoprawnej celem umożliwienia wnioskodawcom dochodzenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości bez udziału niezainteresowanej zwrotem S. A.. Tym samym organ zrealizował dyspozycje z art. 8 (zasada pogłębiania zaufania ) oraz z art. 9 (zasada udzielania informacji) kpa. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.