III SA/Łd 900/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania z urzędu postanowienia dotyczącego kosztów egzekucyjnych - oddala skargę. Decyzjami z dnia [...] roku nr [...] i [...] Inspektor Kontroli Skarbowej, Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. określił M. i M. małż. P. zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 rok w wysokości 564.747,20 zł oraz odsetki od powyższej zaległości. W oparciu o wskazane powyżej decyzje wierzyciel, tj. Pierwszy Urząd Skarbowy Ł-G wystawił na zobowiązanych w dniu [...] roku tytuł wykonawczy o nr [...], który następnie skierował do przymusowej realizacji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Decyzją z dnia [...] roku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] będącą podstawą do dochodzenia należności objętych tytułem wykonawczym o nr [...] i umorzył postępowanie. Decyzją natomiast o nr [...] z tej samej daty Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] określająca należne odsetki za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 rok i umorzył postępowanie w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł-G umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł-G na podstawie art. 17 § 1w związku z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwrócił M. i M. małż. P. wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9.164,97 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 5 czerwca 2009 roku w wysokości 11.132,50 zł. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł-G z dnia [...] roku, nr [...]. Wyrokiem z dnia 4 marca 2010 roku, sygn. akt III SA/Łd 632/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku. W dniu 19 sierpnia 2010 roku M. P. złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o "wydanie na podstawie 64 § 7 ustawy postępowaniu egzekucyjnym, postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, ponieważ koszty te obciążają wierzyciela". Strona podniosła, iż w niniejszej sprawie "niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, co zostało udowodnione prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. jakie zapadły w sprawach o sygn. akt: FSK 263/04, FSK 264/04, l SA/Łd 808/09, l SA/Łd 809/09". Wskazała również, że z uwagi na to, iż do wydania wnioskowanego postanowienia organ zobowiązany jest z urzędu, to wniosek w żadnym razie nie został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem z dnia [...] roku, Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. odmówił wydania postanowienia w przedmiotowej sprawie w zakresie złożonego w dniu 19 sierpnia 2010 roku wniosku. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] roku, [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia [...] roku, Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2010 roku dotyczącym wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. Na powyższe rozstrzygnięcie, M. P. złożyła zażalenie, żądając stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz nakazanie, w trybie nadzoru, wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, ponieważ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. pozostaje w bezczynności pomimo obowiązku wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. jest niezrozumiałe i narusza art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie skarżącej brzmienie przepisów jest jasne i nie stwarza trudności interpretacyjnych. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, zaś stwierdzenie: "wydaje postanowienie z urzędu" wyraża wolę ustawodawcy obligatoryjnego działania organu w tym zakresie. W ocenie strony, nie może być w tym przypadku jakiejkolwiek dowolności i obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a nie trwanie w bezczynności. Działanie takie jest obligatoryjne, a przepis ten jest nakazem, od którego organ, zobowiązany do działania na podstawie przepisów prawa, nie może się zwolnić. Podniosła, że wniosek w sprawie wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych obciążających wierzyciela jest jedynie wezwaniem -wszczynającym postępowanie z chwilą jego wniesienia - organu egzekucyjnego do podjęcia działania, które winien organ dokonać z mocy prawa (z urzędu). W tej sytuacji nie ma zastosowania 14 - dniowy termin na zgłoszenie wniosku przez zobowiązanego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, termin ten ma bowiem zastosowanie jedynie wówczas, gdy koszty obciążają zobowiązanego, a taka okoliczność w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że w niniejszej sprawie występuje samodzielnie i nie jest reprezentowana przez żadnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W myśl art. 64c § 8 ustawy, żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Z powołanych przepisów wynika zatem, że zobowiązanemu przysługuje prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli z takim żądaniem wystąpi w terminie 14 dni od dnia zaistnienia wskazanych w powołanych przepisach okoliczności. W sytuacji natomiast gdy koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, organ egzekucyjny z urzędu jest zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W niniejszej sprawie M. P. nie została obciążona kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] roku Nr [...], natomiast postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] organ egzekucyjny orzekł o zwrocie wyegzekwowanych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9 164.97 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 5 czerwca 2009 roku w wysokości 11 132.50 zł. Odnosząc się do zawartego w piśmie z dnia 19 sierpnia 2010 roku wniosku organ podniósł, że wydanie postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty wymaga istnienia w obowiązującym systemie prawnym przepisu prawa, który umożliwiałby merytoryczne rozstrzygnięcie. Tymczasem w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest przepisu, który mógłby być podstawą do rozpatrzenia wniosku, jaki w niniejszej sprawie złożyła M. P.. Żaden przepis, z przedstawionych wyżej regulacji prawnych, nie daje bowiem zobowiązanemu możliwości wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. To z kolei oznacza brak możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w analizowanej sprawie. Zatem - wbrew twierdzeniu skarżącej - nie może podlegać ocenie kwestia zasadności przedmiotowego żądania, bowiem jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne lub negatywne - byłoby prawnie niedopuszczalne. Niezależnie natomiast od kwestii braku w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normy prawnej uprawniającej zobowiązanego do wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążaniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ odwoławczy podniósł, że M. P. nie jest stroną w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o stwierdzenie ich nieważności, jako wydanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W obszernej argumentacji skarżąca wskazała, że organy obu instancji błędnie odczytały jej intencje sprecyzowane we wniosku z dnia 19 sierpnia 2010 roku, jako wydanie z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, podczas gdy wniosek ten jest jedynie "przypomnieniem i wezwaniem organu do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela z urzędu (z mocy prawa) i w żadnym razie nie został wniesiony z uchybieniem 14- dniowego terminu, gdyż termin ten wiąże zobowiązanego jedynie w przypadku, gdy koszty egzekucyjne go obciążają". A taka sytuacja zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie nie wystąpiła. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 powoływanej powyżej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpatrując skargę, w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżone postanowienie naruszało przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić podstawę do jego uchylenia. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość rozstrzygnięcia organu administracji, umarzającego postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, ze względu na jego bezprzedmiotowość. Przystępując do oceny zgodności z prawem powyższego rozstrzygnięcia należy wskazać, że jego podstawę prawną stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.), dalej zwanej u.p.e.a. I tak, zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W świetle art. 18 u.p.e.a, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak zaś wynika z art. 105 § 1 Kpa., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych jak i poglądów doktryny - bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W rozumieniu art. 105 § 1 Kpa., sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne (wyrok WSA w Ł. z 8 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 101/11, opubl. w CBOiS). Odnosząc takie rozumienie pojęcia "bezprzedmiotowości" do stanu rzeczy zaistniałego w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że wyczerpuje on przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Żądanie skarżącej wydania na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie znajduje bowiem umocowania, w żadnym przepisie prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną do działania organu orzekającego. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Zgodnie z § 8 tego przepisu żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nie odnosi się jednak do sytuacji faktycznej skarżącej, bowiem prowadzone wobec małż. P. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] r. Wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania ustawowymi odsetkami zostały skarżącym zwrócone, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na postanowienie w tym przedmiocie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 632/09. Tym samym M. P. nie została obciążona kosztami w. w. postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego należy zgodzić się z organem, iż brak jest przepisów prawa regulujących kwestię żądania skarżącej, co uniemożliwia organom merytoryczne rozpoznanie sprawy. Oznacza to, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu, pozytywne, czy negatywne było prawnie niedopuszczalne. Zasadnie więc organy orzekające postanowiły o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej, wydając orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy również z twierdzeniem organu, iż skarżąca nie jest stroną postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to bowiem nie dotyczy ono jej interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes prawny musi mieć swoje źródło w konkretnym przepisie prawa materialnego. Musi istnieć związek pomiędzy normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, przejawiający się w tym, że norma ta może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Jeśli dana norma prawna nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę prawną danego podmiotu, to nie można mówić o tym, że ma ona interes prawny (wyrok WSA w Kielcach z 12 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 234/11, opubl. w CBOiS). Powyższe rozważania, oraz jasne i precyzyjne przedstawienie stanowiska przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pozwalają uznać za niezasadny zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 105 § 1 w zw. z art. 64 c u.p.e.a. Analiza zaś treści złożonego przez M. P. wniosku, a następnie zażalenia nie pozwala przyjąć, iż organ błędnie odczytał żądanie skarżącej. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że podjęte rozstrzygnięcie organów orzekających nie narusza obowiązującego prawa, a przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacja w pełni zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. A. B.