II SO/Op 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. A. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie ze skargi Z. A. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach z dnia 29 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia: 1) wyłączyć od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w osobach: Leszek Kiermaszek, Bonifacy Bronkowski, Iwona Bogucka, Włodzimierz Kubik, Andrzej Matan, 2) oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w osobach: Ryszard Mikosz, Ewa Madej, Przemysław Dumana, Eugeniusz Christ, Beata Kozicka, Teresa Randak, Bożena Suleja, Anna Tyszkiewicz – Ziętek, Krzysztof Winiarski, Małgorzata Herman, Wojciech Organiściak, Łucja Franiczek, Ewa Krawczyk, Maria Taniewska – Banacka, Elżbieta Kaznowska, Rafał Wolnik, Krzysztof Wujek, Anna Apollo, Henryk Wach, Barbara Brandys – Kmiecik, Marzanna Sałuda, Renata Siudyka, Iwona Wiesner, Małgorzata Jużków, Barbara Orzepowska – Kyć, Magdalena Jankiewicz, Mirosław Kupiec, Adam Mikusiński, Tadeusz Michalik, Wiesław Morys, Szczepan Prax, Teresa Kurcyusz – Furmanik, Beata Kalaga – Gajewska, Małgorzata Walentek, Edyta Żarkiewicz – Kunicka, Stanisław Nitecki. Z. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach z dnia 29 grudnia 2010 r., nr [...], wydaną w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego. Sprawa wpisana została w repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Gl 287/11. Następnie, pismem procesowym z dnia 7 września 2011 r., Z. A. wniosła o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach od rozpoznania jej skargi. Skarżąca wskazała, że w sprawach z jej skarg, rozpoznawanych przez Wydział I i II, doszło po raz kolejny do modyfikacji składu orzekającego, co w świetle doświadczenia wyniesionego z postępowań w innych sprawach nie zapewni jej prawa do rzetelnego i bezstronnego sądu. Dalej wyjaśniła, że wnosi o wyłączenie składów orzekających WSA w Gliwicach z uwagi na stosowaną od 2005 r. praktykę oceny legalności zaskarżonych decyzji na podstawie stwierdzeń organu podatkowego (Wydział I) oraz organu wodnoprawnego (Wydział II), zawartych w odpowiedzi na skargę, które stanowią dokładny przedruk uzasadnienia zaskarżonych decyzji. Wnosząc o wyznaczenie do rozpoznania złożonych skarg WSA w Krakowie, skarżąca wskazała na sieć rozmaitych powiązań i przepływ informacji m.in. do Sądu Okręgowego w Łodzi, techniki manipulacyjne, w tym fałszerstwa tez dowodowych dla biegłych, protokołów rozprawy, kreowanie okoliczności faktycznych z udziałem biegłych, tuszowanie fałszywej ekspertyzy w sprawach o sygn. akt II SA/Ka 159/03 i II SA/Ka 255/03. Powołując się na artykuły prasowe stwierdziła, że jednoznacznie wynika z nich, iż można było uniknąć katastrofalnego stanu rzeki [...], zagłady flory i fauny, szkód na rzecz interesu publicznego oraz na rzecz firmy skarżącej, gdyby nie osoba Teresy Randak, która pełniła funkcję I Wicewojewody Śląskiego. Podniosła, że Teresa Randak likwidowała wszelkie dowody składane do Wojewody Śląskiego, blokowała postępowania skargowe na okres dwóch lat, tj. do czasu podjęcia pracy w NSA o.z. w Katowicach na stanowisku sędziego, a następnie rozpoznając jej skargi, zataiła w oświadczeniu złożonym do sprawy o sygn. akt I SA/GL 382/09 szczegóły dotyczące faktycznej roli, jaką pełni w interesie sprawców wielomilionowej szkody na rzecz środowiska naturalnego, interesu publicznego i interesu firmy skarżącej, zawłaszczając prawo do decydowania o życiu przedsiębiorcy. Odnosząc się do zarzutu katastrofalnego stanu technicznego koryta rzeki [...] skarżąca podała, "że jest on rezultatem zwolnienia właścicieli elektrowni wodnej z obowiązku" wyrokami o sygn. akt II SA/Ka 159/03 i II SA/Ka 255/03. Zaznaczyła przy tym, że sprawcy szkody "mają swojego człowiek w sądzie", a groźby oparte na tej okoliczności zostały zrealizowane z udziałem sędziego Teresy Randak w postępowaniu sądowoadministrcayjnym. Ponadto, skarżąca wskazała na swą trudną sytuację, na którą wpływ miały okoliczności związane ze stanem technicznym rzeki [...]. Powołując się na przysługujące jej prawo do sądu oraz będącą jego gwarantem instytucję wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy wskazała z kolei, w oparciu o orzecznictwo, na przesłanki wyłączenia. Jednocześnie też nadmieniła, że dopiero w listopadzie 2007 r. ustaliła, że "swój człowiek" dla sprawców szkody to sędzia Teresa Randak, bowiem nominację na to stanowisko otrzymała 23 czerwca 2006 r. i od tego czasu skarżąca doznaje szykan, pomówień i traci siły na obronę przed usunięciem z energetyki wodnej, za ujawnienie afery będącej dziełem protegowanych sędziego Teresy Randak. Do wniosku skarżąca załączyła wydruki artykułów prasowych, które poruszały tematykę stosunków wodnych na rzece [...]. W związku ze złożonym wnioskiem, sędziowie orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, złożyli do akt sprawy pisemne oświadczenia. W swych oświadczeniach sędziowie: Leszek Kiermaszek, Iwona Bogucka, Bonifacy Bronkowski oraz Włodzimierz Kubik oświadczyli, że są wyłączni z urzędu od orzekania w sprawie ze skargi Z. A., o sygn. akt II SA/Gl 287/11, na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), gdyż w prowadzonym wcześniej postępowaniu brali udział w wydaniu wyroku, odpowiednio: sędziowie Leszek Kiermaszek i Iwona Bogucka w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 509/04, sędzia Bonifacy Bronkowski w sprawie o sygn. akt II SA/Ka 159/03, a sędzia Włodzimierz Kubik zarówno w sprawie o sygn. akt II SA/Ka 159/03, jak i w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 509/04. Sędzia Andrzej Matan wniósł z kolei o wyłączenie go od rozpoznania sprawy na podstawie art. 19 P.p.s.a. W swym wniosku wskazał, że ze względu na fakt, iż w okresie pracy w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Częstochowie (do końca 2010 r.) brał udział w załatwianiu spraw, w których Z. A. była stroną, jak również rozpatrywał jej skargi na działalność Kolegium oraz członków Kolegium, zachodzą okoliczności tego rodzaju, które mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie. Pozostali sędziowie, orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach złożyli pisemne oświadczenia, stwierdzając w nich, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznania sprawy z mocy ustawy (art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 tej ustawy. Postanowieniem z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt II OW 156/11, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Tworzą one katalog zamknięty i w związku z tym nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Nie można tym samym, wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Na mocy art. 18 § 3 P.p.s.a również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., w myśl art. 19 P.p.s.a. sąd może ponadto wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a., zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. Ustawodawca nie wskazuje jakiego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności. W konsekwencji, zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 3, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 191). Stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest jednak wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74 - 75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca składając wniosek winien tym samym wskazać konkretne fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako nie stanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest jeszcze równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na to, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy owe wskazane we wniosku okoliczności rzeczywiście istnieją, ale także, czy mogą one budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie okoliczności, w tym także stosunki osobiste ze stroną, mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte są na obiektywnych okolicznościach i mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności. W przypadku, gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Zaznaczyć również wypada, że dla wyjaśnienia okoliczności skutkujących zaistnienie przyczyny wyłączenia, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Jak stwierdził przy tym Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55). Uwzględniając powyższe rozważania prawne na gruncie niniejszej sprawy uznać w ocenie Sądu należało, że wniosek skarżącej o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie zasługuje na uwzględnienie w całości. W złożonym wniosku, skarżąca powołując przyczyny wyłączenia, wywołujące wątpliwość co do bezstronności sędziów, wskazywała m.in. na okoliczność wcześniejszego rozpoznawania spraw z jej skargi przez WSA w Gliwicach. Jak wynika z oświadczeń złożonych przez sędziów Leszka Kiermaszka, Iwonę Bogucką, Bonifacego Bronkowskiego oraz Włodzimierza Kubika, sędziowie ci w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroków. Okoliczność ta, wskazana natomiast została przez ustawodawcę w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., jako przesłanka wyłączenia. Tym samym uznać należało, że w odniesieniu do sędziów Leszka Kiermaszka, Iwony Boguckiej, Bonifacego Bronkowskiego oraz Włodzimierza Kubika wniosek skarżącej, jako oparty na ujawnionej okoliczności określonej w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu uwzględnić należało również wniosek skarżącej w odniesieniu do sędziego Andrzeja Matana. W zakresie okoliczności wywołujących wątpliwość, co do bezstronności sędziów skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów, wskazała bowiem we wniosku również na udział sędziów w rozstrzyganiu spraw w organie administracji publicznej. Wprawdzie przywołała w tym zakresie przesłankę określoną w art. 18 § 1 pkt 7 P.p.s.a., która w niniejszej sprawie, w odniesieniu do sędziego Andrzeja Matana, nie zachodzi, niemniej jednak, przy ocenie zasadności wniosku należało uwzględnić również oświadczenie sędziego, który wskazując na fakt, iż w okresie pracy w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Częstochowie brał udział w załatwianiu spraw, w których Z. A. była stroną, jak również rozpatrywał jej skargi na działalność Kolegium oraz członków Kolegium stwierdził, że powoduje to zaistnienie okoliczności tego rodzaju, że mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Uznając je za wiarygodne, w świetle jego treści, stwierdzić zatem należało, że w stosunku do sędziego Andrzeja Matana zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącej co do jego wyłączenia. Okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia zdaniem Sądu nie występują jednak w odniesieniu do pozostałych sędziów orzekających w WSA w Gliwicach. W stosunku do żadnego z nich nie zachodzą bowiem okoliczności, o których mowa w art. 18 P.p.s.a. Dostrzec należy, iż na jakiekolwiek prawdopodobieństwo ich zaistnienia nie wskazuje w żaden sposób skarżąca, jak również zawarte w aktach pisma i dokumenty oraz oświadczenia złożone przez sędziów. Ponadto, skarżąca nie uprawdopodobniła także zaistnienia okoliczności, uzasadniających wyłączenie ich na podstawie art. 19 P.p.s.a. W ocenie Sądu, wyrażone we wniosku ogólne twierdzenia o tym, że przeciwne skarżącej, strony postępowania administracyjnego, objętego sądową kontrolą, "mają swojego człowieka w sądzie" w osobie sędziego Teresy Randak, jak również dotyczące przedmiotu sprawy i stosunków wodnych na rzecze [...] oraz niezadowolenie strony z oceny dokonanej przez Sąd w Gliwicach w innych sprawach, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. W związku ze swymi twierdzeniami i zarzutami wnioskodawczyni nie wskazała na żadne fakty, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić wątpliwość co do bezstronności sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. W szczególności zaś, w odniesieniu do sędziego Teresy Randak, skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności mających jakikolwiek związek z jej udziałem w sprawie, związanej z przedmiotem postępowania, mogących wywołać wątpliwość co do bezstronności tego sędziego. Podstawy do uznania braku bezstronności sędziów nie stanowi również fakt, że orzeczenia wydawane w innych sprawach nie odpowiadają interesom prawnym skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami. Kwestia ewentualnej wadliwości orzeczeń sądowych i dokonania przez Sąd błędnej oceny może być bowiem badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Z samego natomiast faktu, że dany sędzia orzekał już w sprawie, czy sprawach z udziałem strony, nie można wywieść wniosku, iż automatycznie w kolejnej sprawie nie będzie on w stosunku do tej strony obiektywny. Jeszcze raz podkreślić należy, że samo subiektywne przeświadczenie skarżącej o stronniczości sędziów, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uprawdopodobniającej zarzut, nie stanowi wystarczającej przesłanki, uzasadniającej wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zauważyć przy tym też należy, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się oświadczenia złożone przez sędziów orzekających w WSA w Gliwicach, z których wynika, że poza sędziami: Leszkiem Kiermaszkiem, Bonifacym Bronkowskim, Iwoną Bogucką, Włodzimierzem Kubikiem, Andrzejem Matanem, w stosunku do pozostałych sędziów nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wskazała natomiast na okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń w jakimkolwiek stopniu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.