II GZ 42/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G. A." Spółki z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 815/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G. A." Spółki z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r. , nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 815/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odmówił G. A. Sp. z.o.o. w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki G. A. Sp. z.o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z wyjaśnień strony skarżącej zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż "nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Uzasadniając powyższe wskazała, że przychody spółki w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Drastyczna podwyżka podatku od gier z 180 euro na 2000 złotych od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę spowodowała, że środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka eksploatuje obecnie ok. 90 % mniej automatów niż pod koniec 2009 roku, w konsekwencji brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest skarżąca znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym". Tymczasem Sąd zauważył, że Spółka osiągnęła w 2011 r. zysk w wysokości 91.916.79 zł oraz przychody za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r. w kwotach odpowiednio 42.129,43 zł, 73.806,51 zł, 88.779,43 zł (rachunek zysków i strat). We wskazanych okresach spółka była zdolna – co potwierdzają dostarczone przez nią wyciągi z rachunków bankowych – do zapewnienia sobie bieżącej płynności płatniczej i rozliczania zaciągniętych zobowiązań, w tym wypłaty wynagrodzeń dla swoich pracowników. Podstawą do zwolnienia nie może być natomiast – wbrew twierdzeniom spółki – ponoszenie przez nią kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym ponoszeniem ciężarów fiskalnych, czy ich egzekucja które stanowią swoistą konsekwencję prowadzonej działalności, z którą spółka bezspornie winna się liczyć. Tym samym w ocenie Sądu przedstawiona sytuacja finansowa Spółki nie pozwala Sądowi na przyjęcie, iż nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych i tym samym nie uzasadnia ona uwzględnienia jej wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że w związku z wejściem w życie nowej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) w sposób gwałtowny i diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności na obszarze automatów do gier o niskich wygranych. Skutkiem tych regulacji, a także praktyki ich stosowania przez Służbę Celną, sytuacja finansowa podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych uległa znacznemu pogorszeniu. Spółka wskazała, że WSA w G., w wyroku z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 546/12 potwierdził techniczny charakter przepisów ustawy o grach hazardowych i konieczność ich uprzedniej notyfikacji, której zaniechano. Spółka wskazała, że mając na uwadze treść powyższego rozstrzygnięcia bezspornym jest, iż skarżąca Spółka, której głównym przedmiotem działalności jest urządzanie gier na automatach o niskich wygranych oraz serwis urządzeń do gier popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, przeanalizował bilans zysków i strat oraz wyciągi z rachunku bankowego. Z oświadczeń i z treści zażalenia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą – przychód za miesiąc wrzesień 2012 r. wyniósł – 88.779,43 zł, a za 2011 r. Spółka osiągnęła zysk w wysokości 91.916,79 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia wymaga również, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Podkreślenia bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II FZ 485/11). Na marginesie dodać należy, że istnieje możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.