II OZ 72/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1316/11 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1316/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania J. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Sąd wskazał, że w dniu 10 listopada 2011r. skarżący J. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Skarżący oświadczył, iż nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych z uwagi na liczne wydatki związane z utrzymaniem dzieci. Wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, córką i jej matką. Syn skarżącego studiuje zaocznie, córka chodzi do przedszkola, a jej matka jest osobą bezrobotną. Skarżący podał, iż w skład ich wspólnego majątku wchodzą dwa mieszkania (jedno o powierzchni 40 m2 i drugie o powierzchni 60 m2 obciążone kredytem), nieruchomość rolna o powierzchni 1,4 ha oraz działka o powierzchni 10 arów. Skarżący posiada także zasoby pieniężne w wysokości ok. 30.000 zł oraz samochód o wartości ok. 15.000 zł. Na stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącego składa się jego wynagrodzenie w wysokości ok. 5.500 zł i 450 zł za najem mieszkania. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż mieszkania są obciążone kredytem w wysokości ok. 220.000 zł w związku z czym spłaca miesięcznie po ok. 1.500 zł, na artykuły gospodarstwa domowego przeznacza ok. 800 zł, a na utrzymanie mieszkania ok. 500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011r., sygn. akt III SA/Kr 1316/11 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, iż skład majątku skarżącego i jego rodziny pozwala uznać, iż jest on w stanie bez większego trudu wygospodarować odpowiednie środki na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika z wyboru, gdyż oprócz nieruchomości posiada jeszcze zasoby pieniężne w wysokości 30.000 zł i samochód o wartości 15.000 zł. Tym samym zdaniem referendarza sądowego, przyznanie w takich warunkach skarżącemu prawa pomocy nie znajduje uzasadnionych podstaw. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, w którym zarzucił referendarzowi nie dość wnikliwe rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie uwzględnienie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, a jedynie potencjalną. Skarżący zaprzeczył jakoby był osobą majętną. Dysponuje on wprawdzie pewną własnością, ale została ona nabyta dzięki kredytowi, a posiadane przez skarżącego środki na koncie stanowią ewentualne zabezpieczenie niemożności spłaty kredytu wynoszącego obecnie 240.000 zł. Skarżący wskazał również, iż ponosi bardzo duże koszty bieżące, gdyż na jego utrzymaniu pozostają trzy osoby – matka jego córki będąca osobą bezrobotną, małe dziecko i syn studiujący zaocznie. Skarżący stwierdził, iż po spłacie kredytów na utrzymanie jego rodziny pozostaje mu ok. 2.000 zł, co daje ok. 500 zł miesięcznie na osobę. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., a od zaistnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż w skład majątku skarżącego wchodzą dwa mieszkania (jedno o powierzchni 40 m2 i drugie o powierzchni 60 m2), nieruchomość rolna o powierzchni 1,4 ha oraz działka o powierzchni 10 arów. Skarżący posiada także zasoby pieniężne w wysokości ok. 30.000 zł oraz samochód o wartości ok. 15.000 zł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi ok. 5.950 zł brutto. Zdaniem Sądu, posiadany przez skarżącego majątek pozwala mu uiścić wpis sądowy, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł oraz opłacić pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania jego rodziny. Sąd nie uwzględnił argumentu skarżącego, że jego majątek został nabyty dzięki kredytowi bankowemu, który teraz musi spłacić. Zdaniem Sądu, kredyt bankowy, nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Sąd zwrócił również uwagę, iż skarżący posiada zasoby pieniężne w kwocie ok. 30.000 zł, z których może uiścić koszty sądowe. Argument skarżącego, że środki te stanowią ewentualne zabezpieczenie spłaty kredytu nie jest zasadny. Nie może bowiem być tak, że Skarb Państwa będzie ponosić koszty postępowania sądowego za stronę, którą stać na ich opłacenie, a która nie chce tego uczynić tylko dlatego, że ma do spłacenia kredyt bankowy. Jak to już wyżej zostało wskazane, zobowiązania skarżącego wobec banku nie mogą mieć pierwszeństwa przed jego zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Podsumowując Sąd stwierdził, iż skarżący z posiadanych środków finansowych jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz opłacić usługi profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz treść art. 246 § 1 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, podnosząc, że powody finansowe zwolnienia z opłaty sądowej i udzielenia pomocy prawnej opisał w sprzeciwie do WSA w Krakowie. Skarżący poinformował jednocześnie, że sytuacja materialna od tego czasu się znacznie pogorszyła, gdyż obecnie jego dochody z uczelni wynoszą 3000 zł, natomiast z wynajmu 450 zł. W ocenie skarżącego, zważywszy na konieczność utrzymania dwojga dzieci i niepracującej matki małoletniej córki, jest to niewielka kwota. Skarżący zarzucił, że WSA w Krakowie rozpatrując sprawę o przyznanie prawa pomocy skarżącemu nie dość wnikliwie ją rozpatrzył, nie uwzględnił bowiem rzeczywistej sytuacji finansowej, a tylko potencjalną. Podniósł, że własność, którą dysponuje, jest nabyta w drodze kredytu, a posiadane środki na koncie stanowią ewentualne zabezpieczenie niemożności spłaty kredytu – wynoszącego obecnie ok. 240 tys. zł. Skarżący podał, że na jego utrzymaniu są jeszcze 3 osoby – jedna bezrobotna, poszukująca od kilku lat pracy, małe dziecko i syn studiujący zaocznie – co oznacza dodatkowe koszty, a po spłacie kredytów na utrzymanie rodziny zostaje ok. 1500 zł, co daje ok. 400 zł miesięcznie na osobę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził, że nie wykazał on, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., a od zaistnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż w skład majątku skarżącego wchodzą dwa mieszkania (jedno o powierzchni 40 m2 i drugie o powierzchni 60 m2), nieruchomość rolna o powierzchni 1,4 ha oraz działka o powierzchni 10 arów. Skarżący posiada także zasoby pieniężne w wysokości ok. 30.000 zł oraz samochód o wartości ok. 15.000 zł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi ok. 5.950 zł brutto. Zdaniem Sądu, posiadany przez skarżącego majątek pozwala mu uiścić wpis sądowy, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł oraz opłacić pełnomocnika z wyboru. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wykazany przez skarżącego stan majątkowy oraz wysokość miesięcznych dochodów, a także posiadane zasoby pieniężne w kwocie ok. 30.000 zł, wskazują, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy oraz opłacić pełnomocnika z wyboru. Argument skarżącego, że środki te stanowią ewentualne zabezpieczenie spłaty kredytu nie jest zasadny. Wskazać bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje, rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.