II FZ 864/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Krzysztof Winiarski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2053/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. C. i E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 13 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2053/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia okoliczność, iż obroty finansowe firmy skarżącego są wysokie. Zaakcentowano w tych ramach, że w 2009 r. skarżący uzyskał z tego tytułu przychód z działalności gospodarczej w wysokości 154.926,61 zł (koszty wyniosły natomiast 146.816,28 zł), zaś w 2010 r. przychód kształtował się na poziomie 124.165,57 zł, natomiast koszty jego uzyskania wyniosły 119.080,89 zł. W 2011 r. działalność gospodarcza przyniosła skarżącemu dochód w wysokości 2.584,38 zł (przy przychodzie 64.243,47 zł i kosztach 61.659,09 zł). W ocenie Sądu I instancji, wysokość tych obrotów – zestawiona z kwotą należnych w czterech sprawach wpisów w wysokości 800 zł, pozwolił stwierdzić, że kwotę tą skarżący jest w stanie (solidarnie ze wspólnikiem) wygospodarować ze środków przeznaczonych na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle poczynionych ustaleń Sąd przyjął, że z dokumentów i oświadczeń przedstawionych przez skarżącego wynika, iż łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi 2.810,00 zł przy deklarowanych kosztach utrzymania do 800,00 zł. Wziąwszy pod uwagę poczynione wyżej spostrzeżenia, sąd I instancji skonstatował, iż skarżący może poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych pozwalające na uiszczenie wpisu oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Sąd zaznaczył dalej, że konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru), gdyż zobowiązania prywatno - prawne nie korzystają z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Zdaniem sądu I instancji, decydując się na wszczęcie postępowania sądowego, skarżący powinien przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). Z kolei odnosząc się do okoliczności podniesionych w sprzeciwie (patrz pismo procesowe z dnia 27 września 2011 r.), iż skarżący posiada duże obciążenie finansowe, w tym zobowiązania wraz z A. C. z tytułu zaległych składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekraczających kwotę 26.000,00 zł, w tym ok. 16.000,00 zł płatnych do 30 września 2011 r. i przewiduje konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek, Sąd zaznaczył, iż skarżący systematycznie spłaca zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek. Z nadesłanych materiałów nie wynika też, by spłata zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowiła zagrożenie dla bytu skarżącego i uniemożliwiała ponoszenie kosztów postępowania. W związku z powyższym Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, iż nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia wybranego przez siebie pełnomocnika. W zażaleniu z dnia 9 grudnia 2011 r. E. M. zaakcentował, że z uwagi na duże obciążenie finansowe oraz konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i pomocy pełnomocnika. Odnotował, że zobowiązania spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekraczają nadal 18.000,00 zł. W dalszym ciągu obowiązuje układ ratalny, na mocy którego spółka wpłaca kwotę 500,00 zł z tytułu rzeczonych zaległości. Skarżący zaznaczył przy tym, że "zobowiązania wobec ZUS są obligatoryjne, każde opóźnienie płatności według zawartej umowy może spowodować egzekucję i ewentualną likwidację firmy". Oprócz wspomnianych zaległości na spółce ciążą wydatki bieżące, tj. amortyzacja 14-letniego samochodu, spłata bieżących rachunków eksploatacyjnych sklepu oraz koszty usuwania awarii urządzeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie podważa oceny dokonanej przez Sąd I instancji. W jego treści nie sformułowano jakichkolwiek zarzutów skierowanych do postanowienia Sądu I instancji z dnia 29 listopada 2011 r. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo dokonał subsumcji ustaleń faktycznych do przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Słusznie bowiem, Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. –dalej w skrócie: P.p.s.a). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za uwzględnieniem zażalenia nie może przemawiać argumentacja E. M. sprowadzająca się do stwierdzenia, że musi obecnie zaciągnąć dalsze pożyczki. Tego rodzaju obciążenia finansowe - zdaniem Sądu - nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Nie można bowiem przyznawać zobowiązaniom skarżącego pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w szczególności jeśli wydatki te, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, są relatywnie niewielkie nawet przy uwzględnieniu wielości zainicjowanych postępowań sądowych. Sąd I instancji zauważył przy tym, że z dokumentów źródłowych tej sprawy nie wynika, aby dotychczasowe obciążenia kredytowe stanowiły zagrożenie dla bytu skarżącego i uniemożliwiała ponoszenie kosztów sądowych. Z taką konkluzją należy się zgodzić. Tym samym trudno odnieść twierdzenia skarżącego o jego sytuacji finansowej powoływane w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich do faktu przyznanego jemu kredytu w E. S.A. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący winien był uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Skoro konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby skarżący nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z codziennym utrzymaniem czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania. Co więcej, zauważono, że skarżący wspiera finansowo swoją wspólniczkę – A. C., czy to poprzez wpłaty pieniężne na jej rachunek bankowy (patrz np. transakcja uznaniowa na rachunku A. C. w Banku P. S.A. z dnia 24 maja 2011 r., k. nr 91), czy też jako poręczyciel pożyczki udzielonej tej osobie w dniu 12 lipca 2011 r. (k. nr 82). Należy w tym miejscu podkreślić, co zresztą umknęło uwadze zarówno referendarzowi sądowemu, jak i Sądowi I instancji, że w pkt 5 wezwania z dnia 9 sierpnia 2011 r. zobowiązano skarżącego do "wskazania i udokumentowania wysokości wydatków (miesięcznych) składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym." W tym zakresie skarżący pozostał bierny, wszak nie przedstawiono jakichkolwiek dokumentów obrazujących obciążenia jego budżetu domowego. Poprzestał jedynie na oświadczeniu, że "wydatki miesięczne na [jego] utrzymanie wynoszą do 800 zł". Okoliczność ta nie może jednakże świadczyć o wadliwości podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (patrz np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, LEX nr 948865). Ujawniona tutaj bierna postawa skarżącego działa na jego niekorzyść. Konkludując zasługuje na aprobatę stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.