II FZ 863/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Krzysztof Winiarski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2053/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. C. i E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 13 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2053/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia okoliczność, iż obroty finansowe firmy skarżącej są wysokie. Zaakcentowano w tych ramach, że w 2009 r. skarżąca uzyskała z tego tytułu przychód z działalności gospodarczej w wysokości 464.782,07 zł (koszty wyniosły natomiast 440.448,75 zł), zaś w 2010 r. przychód kształtował się na poziomie 372.496,72 zł, natomiast koszty jego uzyskania wyniosły 357.242,67 zł. W 2011 r. działalność gospodarcza przyniosła skarżącej dochód w wysokości 7.753,14 zł (przy przychodzie 192.730,36 zł i kosztach 184.977,22 zł). W ocenie Sądu I instancji, wysokość tych obrotów – zestawiona z kwotą należnych w czterech sprawach wpisów w wysokości 800 zł, pozwolił stwierdzić, że kwotę tą skarżąca jest w stanie (solidarnie ze wspólnikiem) wygospodarować ze środków przeznaczonych na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle poczynionych ustaleń Sąd przyjął, że z dokumentów i oświadczeń przedstawionych przez skarżącą wynika, iż źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.500,00 zł. Na utrzymaniu skarżącej pozostają syn i córka. Poza mieszkaniem skarżąca nie posiada żadnego majątku. Spłaca kredyt bankowy, którego miesięczna rata wynosi 1.800,00 zł. Ojciec dzieci skarżącej wpłaca miesięcznie 1.500,00 zł. Koszty utrzymania rodziny wynoszą natomiast 3.500,00 zł. Sąd zauważył, że środki jakimi miesięcznie dysponuje skarżąca z tytułu prowadzonej działalności oraz wpłat od ojca jej dzieci, przekraczają o 500 zł koszty utrzymania jej rodziny. Wziąwszy pod uwagę poczynione wyżej spostrzeżenia, sąd I instancji skonstatował, iż skarżąca może poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych pozwalające na uiszczenie wpisu oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Sąd zaznaczył dalej, że konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru), gdyż zobowiązania prywatno - prawne nie korzystają z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Zdaniem sądu I instancji, decydując się na wszczęcie postępowania sądowego, skarżąca powinna przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). Z kolei odnosząc się do okoliczności podniesionych w sprzeciwie (patrz pismo procesowe z dnia 27 września 2011 r.), iż skarżąca posiada duże obciążenie finansowe, w tym zobowiązania wraz z E. M. z tytułu zaległych składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekraczających kwotę 26.000,00 zł, w tym ok. 16.000,00 zł płatnych do 30 września 2011 r. i przewiduje konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek, Sąd zaznaczył, iż skarżąca systematycznie spłaca zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek. Z nadesłanych materiałów nie wynika też, by spłata zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowiła zagrożenie dla bytu rodziny i uniemożliwiała ponoszenie kosztów postępowania. Fakt udzielenia kolejnej pożyczki skarżącej w dniu 12 lipca 2011 r. na kwotę 20.000,00 zł wskazuje na jej płynność finansową skarżącej. Podnoszona zaś "konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek potwierdza - zdaniem Sądu - tą ocenę, gdyż w innym wypadku nie mogłaby liczyć na przyznanie przez bank pożyczki. W związku z powyższym Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała, iż nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia wybranego przez siebie pełnomocnika. W zażaleniu z dnia 9 grudnia 2011 r. A. C. zaakcentowała, że z uwagi na duże obciążenie finansowe oraz konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i pomocy pełnomocnika. Odnotowała, że zobowiązania spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekraczają nadal 18.000,00 zł. W dalszym ciągu obowiązuje układ ratalny, na mocy którego spółka wpłaca kwotę 500,00 zł z tytułu rzeczonych zaległości. Skarżąca zaznaczyła przy tym, że "zobowiązania wobec ZUS są obligatoryjne, każde opóźnienie płatności według zawartej umowy może spowodować egzekucję i ewentualną likwidację firmy". Oprócz wspomnianych zaległości na spółce ciążą wydatki bieżące, tj. amortyzacja 14-letniego samochodu, spłata bieżących rachunków eksploatacyjnych sklepu oraz koszty usuwania awarii urządzeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie podważa oceny dokonanej przez Sąd I instancji. W jego treści nie sformułowano jakichkolwiek zarzutów skierowanych do postanowienia Sądu I instancji z dnia 29 listopada 2011 r. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo dokonał subsumcji ustaleń faktycznych do przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Słusznie bowiem, Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. –dalej w skrócie: P.p.s.a). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za uwzględnieniem zażalenia nie może przemawiać argumentacja A. C. sprowadzająca się do stwierdzenia, że musi obecnie zaciągnąć dalsze pożyczki. Tego rodzaju obciążenia finansowe - zdaniem Sądu - nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Nie można bowiem przyznawać zobowiązaniom skarżącej pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w szczególności jeśli wydatki te, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, są relatywnie niewielkie nawet przy uwzględnieniu wielości zainicjowanych postępowań sądowych. Sąd I instancji zauważył przy tym, że z dokumentów źródłowych tej sprawy nie wynika, aby dotychczasowe obciążenia kredytowe stanowiły zagrożenie dla bytu rodziny i uniemożliwiała ponoszenie kosztów sądowych. Z taką konkluzją należy się zgodzić. Tym samym trudno odnieść twierdzenia skarżącej o jej sytuacji finansowej powoływane w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich do faktu przyznanego jej kredytu w Banku P. S.A. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżąca winna była uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Skoro konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby skarżąca nie miała zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zauważyć, co zresztą umknęło uwadze zarówno referendarzowi sądowemu, jak i Sądowi I instancji, że w pkt 4 wezwania z dnia 9 sierpnia 2011 r. zobowiązano skarżącą do "wskazania i udokumentowania wysokości wydatków (miesięcznych) składających się na bieżące utrzymanie Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym." W tym zakresie skarżąca pozostała bierna, wszak nie przedstawiono jakichkolwiek dokumentów obrazujących obciążenia jej budżetu domowego. Poprzestała jedynie na oświadczeniu, że "koszty utrzymania rodziny wynoszą ponad 3500 zł miesięcznie". Okoliczność ta nie może jednakże świadczyć o wadliwości podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (patrz np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, LEX nr 948865). Ujawniona tutaj bierna postawa skarżącej działa na jej niekorzyść. Konkludując zasługuje na aprobatę stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.