II OZ 82/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 853/11 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie w sprawie ze skargi J. S. i H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 853/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. i H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że J. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. Od orzeczenia tego w ustawowym terminie sprzeciw złożył J. S. Z danych zawartych w druku PPF wynika, że jest emerytem i jego dochód z tytułu pobieranej emerytury to kwota 1360,73zł. Z tej kwoty wydatkuje na własne utrzymanie, lekarstwa, utrzymanie domu o powierzchni 123 m2, samochodu, spłatę zadłużenia pożyczkowego. W 2010 r. doznał szkód na skutek powodzi, a na niezbędne remonty nie posiada dostatecznych środków. Gospodarstwo rolne o powierzchni 1,68ha nie przynosi dochodu, nie posiada również oszczędności. Wskazuje, że jest osobą niepełnosprawną i przedkłada na dowód kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ma trudności z poruszaniem się. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną H. S. , żyją biednie i skromnie, nie mogą znaleźć zatrudnienia. W odpowiedzi na wezwanie do wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej przez nadesłanie wyciągu z posiadanych rachunków bankowych swoich i pozostałych członków rodziny, określenie miesięcznych kosztów utrzymania samochodu osobowego, wyjaśnienie czy otrzymuje dopłaty do posiadanych gruntów rolnych i w jakiej wysokości, nadesłanie zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie dwa lata kalendarzowe, udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz udokumentowanie wysokości zobowiązań pożyczkowych, wyjaśnienie czy członkowie rodziny korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej wnioskodawca wyjaśnił, że ponoszone wydatki na energię elektryczną wyniosły w październiku 200 zł i jest obowiązany dopłacić jeszcze kwotę 70 zł, za listopad natomiast kwotę 304,43zł, za wywóz nieczystości w październiku 26,06zł, pożyczka bankowa w kwocie 107,94zł za październik, przy czym cała rata wynosi 671zł. Wydatki na samochód to kwota około 280 zł miesięcznie. Nie pobiera dopłat do gruntów, nie korzysta z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie nadesłał jednak żądanych dokumentów: zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, kopii faktur i rachunków. Sąd wskazał, że wysokość wpisu od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 100zł. Jest to jedyny wydatek, który należy ponieść w celu nadania sprawie prawidłowego biegu. O zabezpieczenie tej nieznacznej kwoty skarżący powinien podjąć stosowne starania w odpowiednim czasie, a nie ograniczać się wyłącznie do oczekiwania pomocy ze strony Państwa. Nie można bowiem wydatków prywatnych innych niż niezbędnych do koniecznego utrzymania siebie i rodziny traktować za ważniejsze niż zobowiązania publicznoprawne. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że wnioskodawca nie współdziałał w pełnym zakresie w wykazaniu swojego rzeczywistego stanu majątkowego, nie przedstawił bowiem dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Samo oświadczenie pisemne w tym zakresie nie jest dla Sądu w pełni przekonywające. Uzyskując stałe dochody z tytułu emerytury wnioskodawca nie spełnia wymogu przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W okolicznościach niniejszej sprawy nie spełnia tych wymogów również w zakresie częściowym. Nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, że uiszczenie kwoty 100 zł stanowiłoby dla niego tak znaczące obciążenie majątkowe, że mogłoby stworzyć realne zagrożenie powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Z powyższych względów, na podstawie art.245 §1-§4 w związku z art. 246 §1 pkt 1-2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy podnieść, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 10 listopada 2011 r. wzywając skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Pomimo powyższego wezwania skarżący żądanych dokumentów źródłowych nie nadesłał. Zasadnie w takiej sytuacji Sąd I instancji uznał, że brak przedstawienia żądanych przez Sąd dokumentów źródłowych nie pozwala w konsekwencji na ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. W takiej sytuacji przyjąć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.