I SA/Gd 873/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi "A" S. A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2011 r. nr sygn. akt [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego oddala skargę. I SA/Gd 873/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z 31 stycznia 2011r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 33 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej jako u.p.e.a.) uznał zarzuty strony skarżącej A S.A. z siedzibą w W. – za nieuzasadnione. W wyniku rozpoznania zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z 28 czerwca 2011r., kierując się art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071; dalej jako K.p.a.) utrzymał w mocy skarżone postanowienie. Stan sprawy – skarżący A S.A., reprezentowany przez pełnomocnika, zgłosił zarzuty w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z 22 grudnia 2010r., wskazując na ich podstawę prawną tj. art. 33 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem strony organ egzekucyjny przystąpił do egzekwowania należności podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2005 pomimo braku wymagalności tego obowiązku, a to z uwagi na bezpodstawne nadanie rygoru natychmiastowej wymagalności decyzji wymiarowej Prezydenta Miasta z 9 grudnia 2010r. Spółka w dniu 29 grudnia 2010r. złożyła zażalenie na postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności, a następnie złożyła skargę do WSA w Gdańsku (por. I SA/Gd 871/11). Zdaniem organów postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało stronie skutecznie doręczone w dniu 20 grudnia 2010r. i wszelkie zarzuty w tym zakresie należy prezentować w zażaleniu na takie postanowienie a nie w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 6 u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik strony zarzucił również naruszenie art. 33 pkt 6 u.p.e.a. w związku z art. 1 pkt 1 i art. 6 § 1 u.p.e.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., polegające na akceptacji wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego wbrew podstawowemu celowi tego postępowania, jakim jest przymusowe wykonanie obowiązku w razie uchylania się zobowiązanego od jego dobrowolnego spełnienia. Zarzucono również naruszenie art. 33 pkt 2 w związku z art. 1 pkt 1 i art. 6 § 1 u.p.e.a. polegające na nieuznaniu zasadności zarzutu braku wymagalności obowiązku z powodu bezpodstawnego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Prezydenta Miasta z 9 grudnia 2010r. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pełnomocnik strony pismem z dnia 22 grudnia 2010r., doręczonym Prezydentowi Miasta o godz. 14.00, poinformował, że (...) w związku z nadaniem przedmiotowemu rozstrzygnięciu (...) rygoru natychmiastowej wykonalności, oświadczam jednocześnie, że przedmiotowa należność zostanie uiszczona przez naszego mandanta (...). W dniu 22 grudnia 2010r. strona wpłaciła organowi podatkowemu kwotę stanowiącą równowartość zaległości podatkowej, co należy ocenić w ramach art. 59 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 60 § 1 pkt 2 O.p. Strona dokonała więc częściowego wygaszenia zobowiązania podatkowego w tym samym, czyli w dniu wystawienia przez organ tytułów wykonawczych w celu jego przymusowego wykonania. Pomimo faktu, że zapłata ta została uznana na rachunku bankowym organu podatkowego w dniu 23 grudnia 2010r., organ egzekucyjny skierował tytuły wykonawcze do egzekucji i w dniu 24 grudnia 2010r. zastosował wobec skarżącego środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego. Wskazano, że środek egzekucyjny zastosowany w tej sprawie nie miał na celu wykonania obowiązku, zgodnie z art. 1 pkt 1 i art. 6 § 1 u.p.e.a., lecz doprowadzenie do wystąpienia skutku przewidzianego w art. 70 § 4 O.p. Organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem świadomie posłużył się zatem instrumentem należącym do postępowania egzekucyjnego w administracji, w sposób oczywiście sprzeczny z celem ich stosowania. W sprawie nie sposób bowiem przyjąć, że strona skarżąca uchylała się od wykonania ciążącego na niej obowiązku, za czym przemawia fakt dobrowolnego przystąpienia do zapłaty zobowiązania podatkowego. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: I. Po pierwsze wskazać należy, że przedmiotem skargi jest wyłącznie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2011r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a nie postanowienie wydane w trybie art. 239b O.p. W dniu 29 listopada 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie I SA/Gd 871/11, wydał wyrok oddalający skargę strony na decyzję organu w przedmiocie nadania decyzji wymiarowej w zakresie podatku od nieruchomości za rok 2005 rygoru natychmiastowej wykonalności. Stan faktyczny sprawy jest następujący - w dniu 22 grudnia 2010r. Prezydent Miasta wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to, wraz z tytułami wykonawczymi z 22 grudnia 2010r. zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu 27 grudnia 2010r. Bank do którego skierowano zakaz wypłaty zajętej kwoty bez zgody organu egzekucyjnego, w dniu 27 grudnia 2010r., zrealizował dokonane zajęcie. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła nieostateczna decyzja wymiarowa z 9 grudnia 2010r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2005, której postanowieniem z 14 grudnia 2010r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone zostało stronie w dniu 20 grudnia 2010r. Strona złożyła w dniu 29 grudnia 2010r. zażalenie na to postanowienie. Pełnomocnik strony, w dniu 22 grudnia 2010r., złożył pismo skierowane do Prezydenta Miasta zawierające stwierdzenie, że cyt.: (...) przedmiotowa należność zostanie uiszczona przez naszego mandanta (...). W dniu 23 grudnia 2010r. wpłynęła na konto wierzyciela częściowa zapłata zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za rok 2005, co zdaniem pełnomocnika strony wyrażonym w uzasadnieniu skargi, wobec częściowej i dobrowolnej zapłaty przez dłużnika uzasadnia w tej sprawie zarzut naruszenia art. 33 pkt 2 u.p.e.a. jak i wskazanego – na etapie skargi - art. 33 pkt 6 u.p.e.a. W dniu 7 stycznia 2011r. strona wniosła zarzut, na podstawie art. 32 pkt 2 u.p.e.a., na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wskazując na brak wymagalności obowiązku w związku z bezpodstawnym nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności. II. Z mocy art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Adresatem tego przepisu jest wierzyciel, który ma obowiązek podjęcia wszystkich przewidzianych prawem czynności, jakie doprowadzą do zastosowania środka egzekucyjnego, a w rezultacie - do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, od którego wykonania się uchyla. Należy wobec tego udzielić odpowiedzi na pytanie co oznacza uchylać się od wykonania obowiązku oraz jakie czynności wierzyciela ma na myśli ustawodawca w tym przepisie. Z komentowanego przepisu wynika obowiązek podjęcia egzekucji. Stosownie do brzmienia art. 6 § 1 u.p.e.a. wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Treść przepisu nie utrzymuje zatem, że nakazuje on podejmowanie egzekucji organowi egzekucyjnemu, jednak prowadząc wykładnię systemową wewnętrzną stwierdzić należy, że w powiązaniu z innymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym mając na względzie dyspozycję art. 26 § 1 u.p.e.a. zobowiązującym wprost do wszczęcia egzekucji administracyjnej na wniosek wierzyciela, o ile przedstawi on wraz z tym wnioskiem tytuł wykonawczy sporządzony według obowiązującego wzoru) uzasadnioną staje się teza, że na gruncie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji - skutkiem podjętych przez wierzyciela czynności zasadniczo jest powstanie obowiązku wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania i przystąpienia do egzekucji. Odmienne zachowania muszą być umocowane w konkretnych przepisach prawa przewidujących, że takie postępowanie nie będzie prowadzone (np. tytuł wykonawczy zostanie wierzycielowi zwrócony na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. w związku z ustaleniem, że obowiązek, którego dotyczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a.). Zgodnie zaś z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazać należy, że zasadniczą kwestią dla ustalenia, że istnieje obowiązek podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jest uprzednie stwierdzenie, że ma miejsce uchylanie się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku. Ustawa nie wyjaśnia, co ten zwrot oznacza. Prowadząc wykładnię językową należy w tym zakresie odnieść się do słownika języka polskiego. Sens analizowanego pojęcia oddaje Słownik języka polskiego, red. M. Bańko (t. V, Warszawa 2007), w którym wyjaśnia się, że "mówimy, że ktoś uchylił się od jakiegoś obowiązku, jeśli rozmyślnie nie wypełnił go". W tej sprawie nie można zapominać o dwóch kwestiach – a mianowicie, że decyzji wymiarowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności, o którym to orzeczeniu strona dowiedziała się już w dniu 20 grudnia 2010r. oraz odpowiedzieć na pytanie czy pismo pełnomocnika strony z 22 grudnia 2010r. skierowane do Prezydenta Miasta, że skarżący zapłaci swe zobowiązanie mogło stać się podstawą do zaniechania przez organ egzekucyjny czynności wynikających również z instytucji art. 239b O.p. i stanowi o zasadności zarzutu, którego podstawą jest art. 33 pkt 2 u.p.e.a. (brak wymagalności obowiązku z innego powodu); innymi słowy – czy formalistycznemu podejściu do kategorii pojęciowej uchylania się od wykonania obowiązku w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy stoi na przeszkodzie zasada celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego. Zadaniem Sądu w tej sprawie jest badanie legalności wydanego postanowienia uznającego zarzut strony oparty na podstawie art. 33 pkt 2 u.p.e.a. za nieuzasadniony. Ani Ordynacja podatkowa w dyspozycji art. 239b O.p. i nast. ani też ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera pozytywnych unormowań tworzących zobowiązanemu do uiszczania należności publicznoprawnych swoistej ścieżki przejściowego (ewent. nawet definitywnego) uchylania się od wykonywania ciążących na nich obowiązków wynikających z decyzji wymiarowej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Niezbędność i celowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego mimo złożonego pisma pełnomocnika strony można dostrzec w tym, że w taki sposób - w celu realizacji lub ochrony interesu publicznego w wykonywaniu przez zobowiązanych swoich obowiązków - skłania się go do podporządkowania prawu. Zażalenie na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie ma mocy suspensywnej; z mocy art. 239b § 4 O.p., zdanie drugie, wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Na marginesie – nie można też pominąć faktu, że jak sam pełnomocnik w uzasadnieniu skargi wskazuje, w dniu 22 grudnia 2010r. złożono jedynie informację pełnomocnika strony, że zobowiązany zapłaci zaległość podatkową, a dopiero w dniu 23 grudnia 2010r. dokonano zapłaty i to jedynie części zaległości. III. Z mocy art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Wniesiony przez stronę skarżącą zarzut oparto wyłącznie o treść art. 33 pkt 2 u.p.e.a. wskazując na brak wymagalności obowiązku wyrażającego się w bezpodstawnym nadaniu decyzji z dnia 9 grudnia 2010r. rygoru natychmiastowej wykonalności. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku (tu: podatkowego), która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Oczywiście należy odróżnić istnienie obowiązku od wymagalności i zasadności obowiązku. Jeśli chodzi o istnienie obowiązku, to warunkiem stosowania przymusu administracyjnego jest ciągłe istnienie źródła kreującego ten obowiązek jako możliwy do wyegzekwowania, a więc istnienie albo decyzji, z której on wynika, albo stosownej deklaracji (zeznania) podatkowej. Natomiast wymagalność obowiązku (w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 ab initio u.p.e.a.) oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to uchyla się od niej, a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego żądania przymusowego spełnienia ciążącej na nim powinności. W związku z powyższym (pkt I-III) Sąd podziela pogląd organu odwoławczego argumentującego bezpodstawność złożonego przez stronę zarzutu; w sprawie raz jeszcze podkreślić należy, że już 20 grudnia 2010r. stronie zostało doręczone postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności, zaś do kompetencji organu egzekucyjnego należy badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej; nie jest on uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. dotyczy warunków zarówno dopuszczalności wszczęcia egzekucji, jak i dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Do przesłanek pozytywnych dopuszczalności wszczęcia egzekucji, czyli okoliczności, które muszą być spełnione, aby organ egzekucyjny mógł wszcząć egzekucję, zaliczyć należy istnienie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym podlegającego egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy jest wystawiony przez uprawniony organ, czy konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz czy osoba wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany podlega orzecznictwu polskich organów administracji publicznej (przesłanką niedopuszczalności egzekucji jest korzystanie przez zobowiązanego z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych (art. 14 u.p.e.a.). Z tych obowiązków organ wywiązał się. IV. Za bezpodstawny uznać należy zarzut naruszenia art. 33 pkt 6 u.p.e.a. (zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego), skoro strona skoncentrowała się, składając zarzut, wyłącznie na dyspozycji art. 33 pkt 2 u.p.e.a. Tym samym podstawą prawną skarżonego orzeczenia nie jest, bo nie mógł być, przepis art. 33 pkt 6 u.p.e.a. Sąd nie podziela też pozostałych zarzutów wskazanych w skardze, w tym zarzutu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a. sprowadzające się do kwestionowania zakresu uzasadnienia skarżonego postanowienia (k. 5 uzasadnienia skargi) i niepotrzebne, zdaniem pełnomocnika, pouczanie czy strona podjęła właściwą obronę swych uprawnień. Nie znajdując podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie ostateczne niezgodne jest z prawem, a także nie znajdując przesłanek do uznania, że postanowienie to wydano z mającym co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę. EK