I SA/Wa 1415/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi J.F., S.F. i W.F. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], orzekającą o odmowie potwierdzenia J.F., S.W. i W.F. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez H.F., położonych w miejscowości D., gmina R., powiat S., województwo [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Pismem z dnia 18 grudnia 2007 r. (data wpływu do [...]Urzędu Wojewódzkiego w dniu 24 grudnia 2007 r.) J.F., S.W. i W.F. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.F., W.F. i H.F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawcy wskazali, iż M.F. w dniu 1 września 1939 r. była właścicielką nieruchomości zabudowanej o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości M., W.F. w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem nieruchomości zabudowanej o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości M., a H.F. był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem nieruchomości zabudowanej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości G. Ponadto z powyższego wniosku wynika, że w 1945 r. M.F. i H.F. repatriowali się z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zamieszkali w S., a W.F. zginął po 1 września 1939 r. na terytorium ZSRR. Następnie wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r. (data wpływu do organu w dniu 17 grudnia 2008 r.) J.F., S.W. i W.F. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.F. - nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości M., powiat S., W.F. - nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości M., powiat S. i H.F. - nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości G., powiat S. Z kolei, z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wystąpienia J.F., S.W. i W.F. z dnia 24 listopada 2009 r. (data wpływu do organu w dniu 9 grudnia 2009 r.) wynika, że ww. osoby wnoszą o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.F. - nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości D., gmina S. Z pisma tego wynika, iż jest ono sprostowaniem wniosku z 10 grudnia 2008 r. W konsekwencji wnioskodawcy wnieśli o rozpoznanie sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia, przez H.F., nieruchomości zabudowanej, położonej w miejscowości D., gmina S. w ramach wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. Jednocześnie wnioskodawcy zaznaczyli, iż folwark G. faktycznie stanowił własność A.F., a nie H.F. – jak wcześniej wskazywano - zaś powyższy błąd co do miejscowości wynikał z faktu, iż w dniu składania wniosku strony nie posiadały wszystkich dokumentów archiwalnych świadczących o pozostawieniu przez H.F. i A.F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji, Wojewoda [...] rozdzielił postępowanie z wniosków złożonych przez strony na odrębne postępowania. Każde z rozdzielonych postępowań dotyczy innej nieruchomości. Przedmiotowa sprawa dotyczy nieruchomości pozostawionej przez H.F. w miejscowości D. położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Analiza akt sprawy wskazuje, iż następstwo prawne ww. wnioskodawców wynika z postanowień: Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 1988 r., sygn. akt [...]; Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt [...]; Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...]. Dalej z akt sprawy wynika, iż H.F., narodowości polskiej, przed przybyciem do Polski zamieszkiwał w D., gmina R., powiat S., województwo [...] i jest repatriantem przybyłym do Polski w miesiącu wrześniu 1945 r. (potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w B. z dnia [...] lutego 1947 r.). Z kolei z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii orzeczenia Nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w B. z dnia [...] stycznia 1946 r. wynika, że repatriant H.F. pozostawił w D., powiat S., województwo [...] następujący majątek nieruchomy: gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, dom mieszkalny, drewniany, stodołę, chlew murowany, spichlerz murowany, szopę drewnianą sad owocowy. Następnie z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] wynika, że H.F. posiadał obywatelstwo polskie i był zameldowany w S. na pobyt przy ul. [...] w okresie od dnia [...] września 1949 r. do dnia śmierci, tj. [...] kwietnia1988 r. W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, iż wskazanie w piśmie z dnia 24 listopada 2009 r. H.F. jako właściciela kolejnej nieruchomości stanowi rozszerzenie wniosku o dodatkową nieruchomość, bowiem wnioskiem złożonym w terminie ( z dnia 10 grudnia 2008 r.) objęte były wyłącznie nieruchomości położone w miejscowości M. i G. Toteż mając na względzie, iż wniosek z 10 grudnia 2008 r. nie budził w swej treści żadnej wątpliwości ( żądanie strony było sformułowane jasno), organ wojewódzki prowadził postępowanie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty odnośnie trzech nieruchomości, dwóch położonych w miejscowości M. oraz w miejscowości G. W oparciu o powyższy stan faktyczny sprawy, Wojewoda potraktował pismo z dnia 24 listopada 2009 r. jako osobny wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty co do innej nieruchomości, niż tych odnośnie których wszczęto postępowanie. Organ uznał, iż strona może na każdym etapie postępowania zmieniać, uzupełnić bądź uściślać wniosek, jednakże takie działania nie mogą naruszać istoty stosunku administracyjnego, czyli podmiotu, przedmiotu i podstawy prawnej. Zdaniem organu pismo z dnia 24 listopada 2009 r. zmienia przedmiot sprawy administracyjnej, określony wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r. Wojewoda podniósł, iż termin do składania wniosków przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest terminem prawa materialnego, a jego niezachowanie skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, czemu organ dał wyraz w decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał także, iż nie znajdują uznania wyjaśnienia wnioskodawców, iż w dniu składania wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. nie dysponowali wszystkimi dokumentami archiwalnymi potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości przez H.F. i A.F., gdyż dokumenty archiwalne, w tym orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział Wojewódzki w B. z dnia [...] stycznia 1947 r. potwierdzające pozostawienie przez H.F. w miejscowości D., powiat S., zostały sporządzone na uprzednio złożony wniosek stron przez Archiwum Państwowe w B. w dniu 9 kwietnia 2008 r. Tak więc w dniu składania wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. strony dysponowały dokumentami archiwalnymi potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości przez H.F. Wiedzę tę również posiadały przed dniem 31 grudnia 2008 r., czyli przed upływem ustawowego terminu na składanie wniosków. Zatem, zdaniem organu, nie istniały żadne obiektywne przeszkody uniemożliwiające złożenie wniosku za nieruchomości pozostawione przez H.F. w miejscowości D., powiat S. W wyniku rozpoznania odwołania J.F., S.W., W.F., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...]. Organ drugiej instancji wskazał na art. 5 ust. 1 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. , zgodnie z którym potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Minister wskazał, iż z akt sprawy wynika, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli: J.F., S.W. i W.F. w dniu 24 grudnia 2007 r. i w dniu 17 grudnia 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego z wyraźnym żądaniem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.F. nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości G., powiat S. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wystąpienia J.F., S.W. i Pana W.F. z dnia 24 listopada 2009 r. wynika natomiast, że ww. osoby wnoszą o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.F. nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości D., gmina S. Organ ustalił, iż w aktach sprawy - przed dniem 31 grudnia 2008 r.- nie znajdowały się dokumenty wskazujące, iż H.F. był właścicielem nieruchomości położonej w D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister zaznaczył, iż z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji pismem z dnia 11 marca 2010 r. znak; [...] poinformował strony postępowania o konsekwencjach złożonego w dniu 24 listopada 2009 r. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości D. gmina R., powiat S., województwo [...]. W szczególności o fakcie, iż niemożliwe jest rozszerzenie złożonego przez nich wniosku z 2008 r. o nieruchomości pozostawione przez H.F. w D., bowiem organ jest związany złożonym wnioskiem. Minister zaznaczył, iż podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1709/10, gdzie stwierdził: "Podkreślić należy, że skoro przepis prawa materialnego zakreśla wprost termin do dokonania danej czynności, to termin ten nie może zostać przedłużony ani skrócony przez organ administracji publicznej z urzędu ani na wniosek strony. Tym samym nie mają tu zastosowania zasady wyprowadzone z doktryny i orzecznictwa, że sprawa do chwili rozstrzygnięcia może być modyfikowana w ten sposób, że zmienia się jej zakres przedmiotowy.". Minister wskazał, iż strony postępowania zmodyfikowały swój wniosek dotyczący nieruchomości pozostawionych przez H.F. w dniu 9 grudnia 2009 r., tj. po dniu 31 grudnia 2008 r., a zatem po terminie wynikającym z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu, modyfikacja wniosku mogła nastąpić do dnia 31 grudnia 2008 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż przewidziany w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. 31 grudnia 2008 roku) jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a więc wywołującym skutki w sferze praw i obowiązków podmiotów, których dotyczą oraz wyznaczającym okres, w którym ma nastąpić ich ukształtowanie w ramach stosunku administracyjnoprawnego. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa wnieśli, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J.F., S.W. i W.F. Skarżący zarzucili naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że wniosek z dnia 24 listopada 2009 r. (wpływ do organu w dniu 9 grudnia 2009 r.) był wnioskiem nowym a nie wnioskiem modyfikującym wniosek z dnia 10 grudnia 2008 r, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, iż bezspornym pozostaje, że wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r. wnioskodawcy wystąpili o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez: W.F. w miejscowości M., M.F. w miejscowości M. i H.F. w miejscowości G. W odpowiedzi na pismo Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., wzywające do uzupełnienia braków formalnych wniosku, wnioskodawcy pismem z dnia 24 listopada 2009 r. wyjaśnili, że folwark G. nie stanowił, jak błędnie podali we wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r., własności H.F., lecz stanowił własność A.F. Przy piśmie tym wnioskodawcy przedstawili dokumenty potwierdzające w myśl przepisów cytowanej wyżej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo własności H.F. do nieruchomości położonej w miejscowości D. oraz prawo własności A.F. do folwarku G. Wyjaśnili równocześnie, że błąd ten wyniknął nie z ich złej woli, ale głównie z faktu, iż w dniu składania wniosku nie posiadali pełnej wiedzy i dokumentów w tym przedmiocie. Tymczasem organy wydające zaskarżoną decyzję uznały, że organ związany jest wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r., z czym skarżący zgodzić się nie mogą. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. I tak, roszczenie o realizację prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega rygorom wynikającym w przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub osoba wskazana do rekompensaty w terminie nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust.1 ww. ustawy). Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, iż w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. został złożony wniosek J.F., S.W. i W.F. z dnia 10 grudnia 2008 r., który miał ściśle określony zakres przedmiotowy, tj. dotyczył nieruchomości w nim wskazanych. Wniosek ten bez wątpienia nie dotyczył nieruchomości D., powiat S. Wniosek ten, zdaniem Sądu, można było zmieniać co do jego zakresu przedmiotowego (nieruchomości) tylko do dnia 31 grudnia 2008 r., bowiem przepis art. 5 ust. 1 ww. ustawy, określając termin, który jest terminem prawa materialnego, nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za inne mienie niż zgłoszone we wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Tym bardziej, iż jak wynika z akt sprawy, wiedzę o nieruchomościach pozostawionych przez H.F. wnioskodawcy posiadali - do dnia 31 grudnia 2008 r. – z dokumentów archiwalnych, wydanych na ich wniosek. W ocenie Sądu, wszelkie roszczenia zgłoszone po dacie 31 grudnia 2008 r. wygasają. Toteż słusznie organy uznały, iż pismo z dnia 24 listopada 2009 r., stanowiące wyjaśnienia, w związku z postępowaniem prowadzonym z wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r., a będące modyfikacją tego wniosku, należało uznać za odrębny wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, innej aniżeli wcześniej wskazana. Ponadto wskazać należy, iż stosownie do przepisu art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wszczęcia postępowania przez stronę, to tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot tego żądania. Z treści wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. wynika , że dotyczy nieruchomości położonych w miejscowości M. i G. W zależności więc od wniosku strony postępowanie może być prowadzone w odniesieniu do różnych nieruchomości. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, iż w aktach sprawy brak było - do dnia 31 grudnia 2008 r. - jakichkolwiek dokumentów świadczących o wątpliwościach organu co do zakresu przedmiotowego wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r., organ administracji nie wyjaśniał tej kwestii, a jedynie w terminie późniejszym wezwał do okazania dokumentów stanowiących podstawę potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez H.F. poza granicami obecnego Państwa. Reasumując, stwierdzić należy, że organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany wyżej przepis art. 7 k.p.a. wymaga załatwienia wniosku po myśli strony. O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a., powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska (wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., I SA 2188/00, LEX nr 81741). W niniejszej sprawie, z uwagi na jasność i precyzyjność wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. organy nie były zobligowane do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie zakresu przedmiotowego wniosku z dnia 10 grudnia 2008 r. W tej sytuacji Minister Skarbu Państwa prawidłowo uznał, że brak podstaw, by uwzględnić wniosek skarżących o otrzymanie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 8