II FSK 1076/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA del. Zbigniew Romała, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 244/11 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do listopada 2005 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od D. M. na rzecz Ministra Pracy i Polityki Społecznej kwotę 2800 (słownie: dwa tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 244/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez D. M. decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 listopada 2010 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do listopada 2005 r. oraz umorzenia postępowania w zakresie określenia wpłat za poszczególne miesiące 2001, 2002, 2003 i 2004 r. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że decyzją z dnia 29 lipca 2010 r. Prezes Zarządu PFRON określił panu D. M. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "D." (dalej jako: "Skarżący", "Strona") wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od 2004/12 - 2005/11 w łącznej wysokości 91.643,00 zł. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż Skarżący prowadził w okresie objętym postępowaniem kontrolnym działalność gospodarczą na terytorium Republiki Czeskiej. Ustalono też, iż Skarżący w dniu 25 listopada 2003 r. udzielił pełnomocnictwa panu J. B. do podpisywania umów o pracę oraz reprezentowania firmy przed Urzędem Pracy w Pradze. W pełnomocnictwie tym określił, że występuje jako: "kierownik oddziału (vedouci organizacji slozky) w Republice Czeskiej Firmy Handlowej D. ". Organ pierwszej instancji powołując się na art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm. – dalej jako "ustawa o rehabilitacji") wskazał, że do wpłat na Fundusz zobowiązany jest pracodawca, który zatrudnia co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy (przy braku zatrudnienia odpowiedniej ilości osób niepełnosprawnych). Organ podkreślił, że podstawą uznania za pracodawcę jest spełnianie przesłanek z art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, (Dz. U. z 1998 Nr 21 poz. 94 ze zm.; dalej: K.p.). Zgodnie z tym przepisem, pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Zdaniem organu, mając na uwadze powyższe przepisy, dla pracowników zatrudnionych zarówno na terenie Polski jak i Czech pracodawcą jest p. D. M. Umowy o pracę choć podpisane z "upoważnienia" przez inną osobę (pełnomocnictwo do podpisywania umów posiadał p. J.B.), zawarte są właśnie z nim. Jakkolwiek wypis z rejestru handlowego, prowadzonego przez Sąd Miejski w Pradze z dnia 11 września 2002 r. wskazuje na to, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w Czechach na zasadzie odrębnej jednostki organizacyjnej (organizacji sloźka), jednak to on stoi na czele tej jednostki. Tym samym i w Polsce, i w Czechach ta sama osoba fizyczna zatrudnia pracowników i zawiera z nimi umowy o pracę. Znajduje to potwierdzenie choćby w umowach o pracę zawieranych z pracownikami w Czechach. Nadal zatem pracodawcą jest nie sama jednostka organizacyjna (organizacji sloźka) a p. D. M. Samo bowiem wyodrębnienie organizacyjne, przy jednoczesnym braku wyodrębnienia personalnego osoby odpowiadającej za prowadzenie działalności w oddziałach nie pozwala na uznanie, że jednostka organizacyjna (organizacji sloźka) jest odrębnym pracodawcą. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Strony w niniejszej sprawie mamy do czynienia z zastosowaniem dwóch porządków prawnych. W Republice Czeskiej, oddział osoby zagranicznej, musi być zapisany do rejestru handlowego. W tym momencie nabiera charakteru osoby prawnej. Tym samym ma prawo m. in. do zatrudniania pracowników. Na czele Oddziału stoi Kierownik oddziału, którym może być osoba powołująca oddział, ale w tym przypadku swoje obowiązki pełni jako kierownik oddziału a nie jako właściciel "centrali". Skarżący podniósł w odwołaniu, iż "pracodawcą dla pracowników zatrudnionych w oddziale (...) firmy jest sam oddział, gdyż spełnia on wszystkie wymagane ku temu warunki. Jest wyodrębnioną jednostką organizacyjną pod względem prawnym, organizacyjnym, finansowym i majątkowym". Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia 30 listopada 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji Organ odwoławczy wyraził pogląd, że oddziałowi przedsiębiorstwa zlokalizowanego na terytorium Czech nie można przypisać przymiotu pracodawcy, o którym mowa w art. 3 K.p. Wyjaśnił przy tym, iż lokalizacja oddziału na terytorium innego państwa, ani narodowość zatrudnionych pracowników nie przesądzają o niewliczaniu pracowników zatrudnionych w tym oddziale ani pracowników innej narodowości zatrudnionych w oddziale i centrali do stanu zatrudnienia ogółem, od którego m.in. zależy obowiązek dokonywania wpłat na PFRON. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wyjaśnił, iż przedmiotowy spór prawny, trwający ponad 5 lat wynika z niezrozumienia przez stronę przeciwną istoty definicji pracodawcy w polskim prawie oraz stosowanie polskich przepisów do podmiotów działających na podstawie prawa Republiki Czeskiej. Kluczową sprawą jest również odpowiedź na pytanie, czy osoba fizyczna może tworzyć samodzielny oddział. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji uznał, że Minister Pracy i Polityki Społecznej wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uchylił ją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Powołując się na treść art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60, ze zm.; zwana dalej: O.p.), Sąd stwierdził, że ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy - nie pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, iż po pierwsze firma Skarżącego jak i jej czeski oddział są jednym pracodawcą w rozumieniu przepisów kodeksu pracy co stanowiło podstawę do włączenia do sumy pracowników ogółem pracowników zatrudnionych w Czechach przez oddział. Po drugie nie ustalono w sposób jednoznaczny czy osoby zatrudnione przez Oddział podlegały polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych. Po trzecie nie wyjaśniono, czy pracownicy zatrudnieni w Czechach przez samodzielny oddział podlegali czeskiemu ubezpieczeniu społecznemu. W skardze kasacyjnej Minister Pracy i Polityki Społecznej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie prze sąd, iż ustalony przez organ stan faktyczny nie pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, iż zarówno D. jak i jego oddział w Czechach są jednym pracodawcą. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 p.p.s.a., a także zasądzenie od strony na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych. Skarżący wniósł w odpowiedzi na skargę kasacyjną o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skardze kasacyjnej co do zasady nie można odmówić zasadności. Z ustaleń i ocen stanu faktycznego sprawy przedstawionych przez organy kontrolowanego postępowania administracyjnego i przywołanych (również) przez Sąd pierwszej instancji wynika, co następuje. – Pan D. M. – skarżący - udzielił wskazanej osobie fizycznej pełnomocnictwa do podpisywania umów o pracę oraz do reprezentowania firmy przed Urzędem Pracy w Pradze. W pełnomocnictwie tym określił, że występuje jako kierownik oddziału w Republice Czeskiej Firmy Handlowej D. Dla pracowników zatrudnionych na terenie Polski jak i Czech pracodawcą jest skarżący. Umowy o pracę, choć podpisane z upoważnienia przez inną osobę, zawarte są ze skarżącym, który stoi na czele prowadzącej w Czechach działalność gospodarczą jednostki. Pracodawcą jest skarżący, a nie jednostka organizacyjna w Czechach (por. uzasadnienie zaskarżonego wyroku – s. 1 in fine, 2 in fine, 3 ab initio). Jak trafnie skonstatował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 sierpnia 2003 r., I PK 284/02, OSNP 2004/17/297: pracodawcą (art. 3 K. p.) jest przedsiębiorca, który jako osoba fizyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nie zaś prowadzone przez niego przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Zrelacjonowane powyżej ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy, w zakresie których Sąd pierwszej instancji w istocie się nie wypowiedział, a więc ich nie zakwestionował, stanowiły dostateczną podstawę do zastosowania prawa materialnego w postaci art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym, pracodawca (...) zobowiązany jest dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON. Na obecnym etapie postępowania zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego w postaci art. 21 ust. 1 (cyt.) ustawy, poprzez jego niezastosowanie, jest dostatecznie uzasadnione. W ponowionym postępowaniu Sąd pierwszej instancji będzie miał możliwość merytorycznego wypowiedzenia się w zakresie przywołanych ustaleń i ocen stanu faktycznego sprawy, które nie stanowiły przedmiotu zarzutów skargi kasacyjnej, a więc Naczelny Sąd Administracyjnych w ich przedmiocie nie mógł dokonać i przedstawić własnej oceny. Z tego powodu, aby umożliwić Sądowi pierwszej instancji kontrolę i ewentualną weryfikację tych ustaleń i ocen, a także aby dać również skarżącemu możność adekwatnej aktywności procesowej w tym przedmiocie, Naczelny Sąd Administracyjny nie zastosował wnioskowanego w skardze kasacyjnej rozstrzygnięcia na podstawie art. 188 p.p.s.a., poprzestając na uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania – zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a. Jeżeli Sąd pierwszej instancji rzeczonych ustaleń i ocen stanu faktycznego sprawy zasadnie nie zakwestionuje, zastosowanie art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych będzie dostatecznie uzasadnione, bez potrzeby badania prawa Republiki Czeskiej i zasięgania informacji od władz tego kraju, ponieważ w sprawie zastosowanie znaleźć powinny obowiązujące skarżącego przepisy prawa polskiego. Z tych powodów, na podstawie art. 185 § 1 p.ps.a. i art. 203 pkt 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.