I GSK 363/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędzia del. WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 740/11 w sprawie ze skargi D. P.S.A. w K. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia wywozu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r. o sygn. I SA/Rz 740/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. o nr nr [...] i poprzedzające je decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lutego 2011 r. o nr nr: [...] w sprawie ze skarg D.z siedzibą w K. w przedmiocie odmowy potwierdzenia wywozu amortyzatorów dla odbiorcy irańskiego. Orzekł także o zwrocie kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji przyjął, że zakres obowiązywania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) upoważnił do uchylenia zaskarżonych decyzji z innych powodów niż wskazane w skardze. Chodzi o art. art. 69 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 622). W postępowaniu celnym organem właściwym jako organ I instancji jest naczelnik urzędu celnego. Z § 12 pkt 8 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 13, poz. 72) wynika, że naczelnik urzędu celnego może upoważnić podległych funkcjonariuszy celnych i pracowników urzędu celnego do podejmowania w jego imieniu decyzji lub innych rozstrzygnięć w określonych sprawach. Stwierdzono, że pod decyzjami organu I instancji obok podpisu działającego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w K/, Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego [...] widnieją podpisy Kierownika Referatu Przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych [...] oraz Młodszego Eksperta Służby Celnej [...]. W ocenie Sądu I instancji zamieszczenie wielu podpisów pod decyzją budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem obowiązujące przepisy nie przewidują udzielania przez Naczelnika Urzędu Celnego upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi-kolegialny. Powyższego nie zmienia również fakt, że podpisy zostały pogrupowane w sposób, który mógłby ułatwić wyodrębnienie nazwiska osoby, która podjęła decyzję w imieniu organu. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby wydającej w imieniu organu decyzję widnieją trzy podpisy. Uchybienia powyższe powodują konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powyższej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe powody były podstawą do wydania wyroku o powyższej treści. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w P. zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa procesowego w sposób istotny i mający wpływ na wynik sprawy. Podniósł naruszenie art. 106 § 3, 141 § 4, 151, 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) a także art. 141 § 1 i 3, 210 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Wskazując na powyższe podstawy, domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podał, że postępowanie nie było objęte wadami istotnymi, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie jest prawdą, że zapadłe rozstrzygnięcia zostały podjęte przez organ kolegialnie. Brak jest w uzasadnieniu wyroku podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnień. W sprawie organ działał jednoosobowo a uprawnienia do podpisania decyzji miał [...], figurujący pod wydaną decyzją. Osoby pozostałe uczestniczyły jedynie w opracowywaniu decyzji i ich podpisy nie mają prawnego znaczenia. W sytuacji powziętej wątpliwości Sąd I instancji winien wezwać organ do przedłożenia dokumentów upoważniających osoby do podpisywania decyzji. Celom tym winno służyć przeprowadzenie dowodu z urzędu. Sąd I instancji nie wykazał, aby okoliczności te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszone zostały wyżej wymienione przepisy i z tego powodu podniesione zarzuty w skardze kasacyjnej zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto jedynie na naruszeniu przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do oceny zarzutów sformułowanych przez kasatora, trafnie zarzucono naruszenie art. 106 § 3 i 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skoro zasadniczym przedmiotem sporu jest kwestia, czy zamieszczenie kilku podpisów pod decyzją organu I instancji jest faktycznie naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O ile Sąd I instancji w ramach art. 134 § 1 powyższej ustawy podjął przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny, to trafnie kasator powołał art. 106 § 3 tej ustawy w związku z art. 143 Ordynacji podatkowej. W ramach tych przepisów, Sąd I instancji powinien bądź to wezwać organ celny do przedłożenia dokumentów upoważniających osoby dokonujące czynności, czy też podpisujących decyzję, bądź też przeprowadzić ten dowód z urzędu, celem sprawdzenia uprawnień osób, których podpisy figurują pod rozstrzygnięciami. Brak ten w sposób istotny i mający wpływ na wynik sprawy narusza treść tych przepisów. Do takiej oceny skłania umieszczenie w uzasadnieniu wyroku pojęcia "przypuszczenie", tym bardziej że Sąd I instancji wyraża w pełni świadomość o braku podstaw podejmowania decyzji w sposób kolegialny. Rację ma także kasator, że w zarzutach skargi odwołał się do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści tego przepisu, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, o ile mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie wskazał przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone, poza stwierdzeniem, że stosownie do art. 69 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 622) w postępowaniu celnym organem właściwym jako organ I instancji jest Naczelnik Urzędu, zaś zgodnie z § 12 pkt 8 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 13, poz. 72) wynika, że naczelnik urzędu celnego może upoważnić podległych funkcjonariuszy celnych i pracowników urzędu celnego do podejmowania w jego imieniu decyzji lub innych rozstrzygnięć w określonych sprawach. Podstawą w postępowaniach podatkowych do wydawania upoważnień dla funkcjonariuszy celnych lub pracowników jest przepis art. 143 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej, a nie wskazany przez Sąd I instancji § 12 pkt 8 zarządzenia Ministra Finansów. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powyższej ustawy normuje powinność wydania oraz treść rozstrzygnięcia Sądu I instancji w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania. Polegać może w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwia stronie skorzystanie z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wpływanie istotne na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Dał temu już wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r. o sygn. II FSK 563/07 podzielany w niniejszym postępowaniu w obecnym składzie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie wykazał, że zamieszczenie innych podpisów pod decyzją organu I instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wskazał przy tym przepisów prawa, których naruszenia te miały dotyczyć. Wydane w przedmiotowej sprawie przez organ I instancji decyzje odpowiadają wymogom z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej. Zawierają wszystkie konieczne elementy wskazane w tym przepisie, w tym pkt 8 tegoż paragrafu. Z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że decyzja obok oznaczenia organu administracji państwowej, daty wydania, oznaczenia strony lub stron, powołania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz pouczenia, musi zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jej wydania. Osoba uprawniona do złożenia podpisu na wydanej decyzji może być zarówno organem administracji publicznej lub przez ten organ upoważniona. Przepis art. 210 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej przesądza wyłącznie o tym, że do obligatoryjnych elementów każdej decyzji podatkowej należy także podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Przepis ten przesądza więc jedynie o tym, że tak rozumiany podpis stanowi integralny element każdej decyzji podatkowej. Prawne i praktyczne znaczenie podpisu polega na tym, że pozwala na identyfikację osoby sprawującej funkcję danego organu administracji publicznej, za wiedzą i wolą której konkretne rozstrzygnięcie zostało przyjęte. Przepis ten nie przesądza o trybie (sposobie) w jaki podpis należy urzeczywistnić. Nie przesądza też gdzie powinien być umieszczony. Oznacza to, że w przypadku powziętych wątpliwości należało z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające w zakresie wskazanym przez wymieniony przez kasatora art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe wskazuje, że Sąd I instancji w sposób nieuprawniony uchylił zaskarżone decyzje obu instancji tylko w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odwołanie się Sądu I instancji do wskazanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego nie jest uzasadnione, gdyż orzecznictwo to dotyczy spraw, gdzie te same osoby brały udział w wydaniu decyzji obu instancji. Rozpoznając ponownie sprawę, obowiązkiem Sądu I instancji będzie uwzględnić powyższe uwagi i dokonać merytorycznej oceny zasadności złożonych skarg w zakresie odmowy potwierdzenia wywozu. Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 185 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu a wyrok Sądu i instancji uchylono celem ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na treść art. 207 § 2 ustawy wyżej cytowanej – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyjął, że zachodzą szczególne uzasadnione podstawy, aby od tych kosztów w całości odstąpić.