II OZ 174/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1108/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. M., J. M. i A. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1108/11 odmówił A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. M., J. M. i A. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Sąd podał, że zarządzeniem z dnia 21 listopada 2011r. A. M. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. W następstwie wezwania A. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych przyznając, że osiąga stosunkowo duże przychody, jednakże sporą część pochłaniają dojazdy do pracy, spłata kredytu hipotecznego oraz pożyczki mieszkaniowej. W następstwie rozpoznania wniosku A. M. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na jego utrzymaniu nie pozostają inne osoby. Nieruchomości będące własnością wnioskodawcy to 2/40 nieruchomości o powierzchni 110 m² oraz mieszkanie o pow. 60 m². Dochód, jaki osiąga wnioskodawca z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia to kwota ok. 7 000 zł brutto. Wnioskodawca ponadto posiada prawa majątkowe w postaci akcji o wartości 10 000 zł oraz jest właścicielem samochodu osobowego marki Fabia. Jak przyznał, osiąga stosunkowo duże przychody, jednakże sporą ich część pochłaniają dojazdy do pracy - pracuje w L. i C. Ponadto spłaca kredyt hipoteczny i pożyczkę mieszkaniową w kwotach odpowiednio: 1200 zł i ok. 1250 zł. Podniósł dodatkowo, że "zawalił mu się sufit" i czekają go spore wydatki remontowe w mieszkaniu. Kwoty do poniesienia jakich będzie zobowiązany skarżący na obecnym etapie postępowania to wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł, a następnie, w razie oddalenia skargi i złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł oraz w razie wniesienia skargi kasacyjnej wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Sąd stwierdził, że poniesienie wskazanych wyżej kosztów sądowych nie będzie wiązało się z takim uszczupleniem budżetu domowego A. M., który spowoduje uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że w razie ich poniesienia może znaleźć się w ciężkim położeniu grożącym zachwianiem jego sytuacji materialnej i bytowej czy też, że ich poniesienie pogorszy jego sytuacje materialną. Sąd podkreślił, że skarżący osiąga stały, wysoki dochód i ma stabilną sytuację mieszkaniową. Posiada ponadto "dodatkowe" środki finansowe w postaci akcji. Wnioskodawca dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, które przeznaczane są wyłącznie na zaspokojenie własnych potrzeb (nie ma innych osób na swoim utrzymaniu). Z dochodów tych pokrywa wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i nawet przy uwzględnieniu kosztów dojazdu do pracy, do jego dyspozycji pozostaje kwota, która znacznie przekracza średniomiesięczny dochód osiągany w gospodarce narodowej. Spłata kredytów, zgodnie z prezentowanym stanowiskiem orzecznictwa nie może mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenie kosztów sądowych, a fakt, że skarżący mógł sobie pozwolić na ich zaciągnięcie oznacza, że jego sytuacja finansowa została pozywanie zweryfikowana przez instytucje kredytowe i jest oznaką jego dobrej kondycji materialnej. Całość powyższych okoliczności w ocenie Sądu jednoznacznie przesądza o niezasadności wniosku. Ocena sytuacji materialnej i życiowej skarżącego pozwala na przyjęcie, iż jest on w stanie ponieść koszty związane z niniejszym postępowaniem. Skarżący w treści złożonego wniosku nie uprawdopodobnił, że w związku z poniesieniem kosztów postępowania doznałby jakiegokolwiek uszczerbku w koniecznym utrzymaniu lub że jakieś ich uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby w związku z tym niezaspokojone. Prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów tego postępowania tym bardziej, że konieczność ich poniesienia będzie rozłożona w czasie i skarżący nie będzie zmuszony do ich uiszczenia jednorazowo. Okoliczności podniesione w sprzeciwie nie wpływają na pozytywne rozpatrzenie wniosku, w szczególności to, że postępowanie administracyjne toczyło się z inicjatywy organu. Wskazać należy, że o ile kwota wpisu 500 zł jest kwotą obiektywnie wysoką, jednakże Sąd każdorazowo ocenia zdolność do ponoszenia kosztów sądowych w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów i w takim kontekście jest to wydatek, na uiszczenie którego skarżący może sobie pozwolić bez uszczuplenia budżetu domowego. Zdaniem Sądu wnioskodawca wnosząc skargę powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił A. M. przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie będzie wiązało się z takim uszczuplenia budżetu domowego, który spowoduje uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. Ponadto, skarżący nie wykazał, że w razie ich poniesienia może znaleźć się w ciężkim położeniu grożącym zachwianiem jego sytuacji materialnej i bytowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. Okoliczności takie jak wykazany stan majątkowy (akcje o wartości 10 000 zł, 2/40 nieruchomości o powierzchni 110 m² oraz mieszkanie o pow. 60 m², samochód marki Fabia) oraz wysokość comiesięcznych dochodów (7000 zł brutto), nie pozwalają na zaliczenie skarżącego do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Wskazać także należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.