II FZ 342/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Ż. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 643/11 w przedmiocie uzupełnienia wpisu od skargi w sprawie ze skargi B. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia uchylić zaskarżone zarządzenie. II FZ 342/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r., I SA/Ol 643/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę B. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia podatku od spadków i darowizn oraz obciążenia kosztami sporządzenia operatów szacunkowych. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2012 r., na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), Przewodniczący Wydziału wezwał doradcę podatkowego R. M. (pełnomocnika skarżącej) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 194,00 zł. stosownie do § 1 pkt 1 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie") pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Dodatkowo, osobnym zarządzeniem z tego samego dnia, na podstawie art. 216 i art. 223 w zw. z art. 220 §1 p.p.s.a. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie o kwotę 91,00 zł. oznaczając jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 9.679,00 zł. Na powyżej powołane zarządzenie strona wniosła zażalenie wskazując na naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 223 p.p.s.a. poprzez uznanie, ze przepis na zastosowanie w sprawie a w konsekwencji uznanie, że możliwe jest wydanie zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego w toku postępowania sanacyjnego tj. zmierzającego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej oraz art. 220 § 1 p.p.s.a. w wyniku błędnej interpretacji przepisu, a w konsekwencji niewłaściwym jego zastosowaniu oraz nieuwzględnienie faktu, ze przepis ten winien być stosowany łącznie z art. 220 par. 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że § 1 i § 2 art. 223 p.p.s.a. odnoszą się do innych faz postępowania sądowoadministracyjnego, natomiast z dyspozycji art. 223 §1 wyraźnie wynika, że zarządzenie uiszczenia wpisu sądowego może nastąpić przed rozprawą. Zdaniem pełnomocnika skarżącej wezwanie do uiszczenia wpisu uzupełniającego jest spóźnione, a Sąd z pewnością ma świadomość braku racji po swojej stronie, gdyż nie wskazał pod jakim rygorem wzywa stronę do uzupełnienia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Do uiszczenia kosztów sądowych, poza wyjątkami wynikającymi z ustawy, obowiązany jest ten, kto wnosi pismo podlegające opłacie ( art. 214 § 1 p.p.s.a.). Od pism wszczynających postępowanie w danej instancji ( a więc m.in. od skargi i skargi kasacyjnej) pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art.230 § 1 i § 2 p.p.s.a.), przy czym wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia się należności pieniężne(art.231 zd. pierwsze p.p.s.a.). W takich sprawach obowiązkiem strony, wynikającym z art.215 p.p.s.a., jest wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Wartość ta może być weryfikowana przez przewodniczącego, który może zarządzić dochodzenie w celu sprawdzenia jej prawidłowości. Zgodnie z art. 218 p.p.s.a. sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia zostało pozostawione do uznania przewodniczącego i nie jest powiązane z żadnymi przesłankami jego stosowania z wyjątkiem zasad związanych z dbałością o dochody budżetu państwa (por. M. Niezgódka- Medek, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 538). Jednakże należy przyjąć, iż działanie takie powinno następować w przypadkach uzasadnionej wątpliwości co do rzetelności informacji podanej w piśmie w świetle materiału zgromadzonego w sprawie. Trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 582/07 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), że sąd nie jest związany wartością przedmiotu zaskarżenia przedstawioną w piśmie wszczynającym postępowanie w danej instancji. Gdy w wyniku sprawdzenia przewodniczący wydziału sądu administracyjnego zakwestionuje podaną wartość przedmiotu zaskarżenia, ma on obowiązek zarządzić uiszczenie opłaty w prawidłowej wysokości. Art. 218 p.p.s.a. nie zakreśla ram czasowych sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. W literaturze (zob. J. Jagielski, w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 700) podnosi się, iż sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia przez przewodniczącego powinno w zasadzie nastąpić we wstępnej fazie postępowania, co uzasadnia zarówno systemowa wykładnia komentowanego przepisu, jak i treść art. 62 i art. 220 p.p.s.a. oraz § 32 i n. rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 169,poz. 1646). Także H. Knysiak- Molczyk (w: T.Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 927) uważa, że choć przepis art. 218 p.p.s.a nie określa ram czasowych, w których może być zastosowany, to sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia powinno nastąpić przed wezwaniem strony do uiszczenia opłaty sądowej, której wysokość zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia. Zdaniem autorki nie można jednak twierdzić, iż raz ustalona wysokość opłaty sądowej nie może być zmieniona, jednakże zważywszy na systematykę omawianych przepisów zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w postanowieniu NSA z dnia 28 maja 2007 r., II FPS 7/06(ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 113), że na etapie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe ponowne ustalanie czy weryfikowanie wpisu od skargi. Ten ostatni pogląd, który Sąd orzekający w tym składzie podziela, wydaje się także uzasadniony w świetle art. 223 p.p.s.a. Przepis ten zezwala na odpowiednie stosowanie art.220, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem rozprawy (art. 223 § 1 p.p.s.a.) oraz zezwala sądowi w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakazanie ściągnięcia należnej opłaty od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę (art.223 § 2 p.p.s.a.). Możliwość zmiany wartości przedmiotu sporu ( także w wyniku weryfikacji wartości przedmiotu sporu dokonanej przez przewodniczącego), skutkującej zmianą wysokości wpisu sądowego, jest w związku z tym dopuszczalna do momentu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, przy czym po rozprawie nakazać ściągnięcie wyższego wpisu od pisma, którego wniesienie rodziło obowiązek zapłaty opłaty sądowej w danej instancji, może już wyłącznie sąd wydający orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, wszczęte tym pismem. Systematyka aktu prawnego wskazuje bowiem na kolejność czynności i etapy postępowania, w których czynności związanych z weryfikacją wartości przedmiotu sporu i wysokości wpisu może dokonywać przewodniczący, a także etapy postępowania, gdy weryfikacji tej może dokonywać sąd. Skoro wydając orzeczenie kończące sprawę w danej instancji sąd ma obowiązek (przepis używa zwrot "sąd nakaże") nakazania ściągnięcia brakującej opłaty, to oznacza to, że przepis art.220 p.p.s.a. stosuje się wyłącznie przed wyznaczeniem terminu rozprawy. Po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji przewodniczącemu nie przysługuje już uprawnienie do badania wartości przedmiotu sporu i weryfikowania wpisu od skargi w związku ze stwierdzeniem, że wartość ta jest inna niż przyjęta na etapie wstępnego badania skargi. W rozpoznawanej sprawie strona, po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, została wezwana (zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 października 2011 r.) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi B. Ż. w kwocie 297 zł, stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wykonaniu powyżej powołanego zarządzenia wpis sądowy został uiszczony. Następnie, już po wydaniu wyroku, na etapie nadawania biegu skardze kasacyjnej, przewodniczący zweryfikował wartość przedmiotu zaskarżenia i wpisu od skargi. Tymczasem, jak wynika z analizy przepisów dotyczących pobierania wpisów, na tym etapie nie był już uprawniony do takiego działania. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2, postanowił uchylić zaskarżone zarządzenie.