I OZ 724/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 71/11 odrzucające wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 lutego 2012 r. sygn. akt II SAB/Ol 71/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010r. sygn. akt II SO/Ol 37/09 w przedmiocie wymierzenia grzywny postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r. sygn. akt II SAB/Ol 71/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek A. Z. o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 24 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010r. sygn. akt II SO/Ol 37/09 w przedmiocie wymierzenia grzywny. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010 r. (sygn. akt II SO/Ol 37/09), wymierzającego organowi grzywnę w wysokości 50 zł za nieprzekazanie w terminie Sądowi skargi wymienionego na bezczynność organu w przedmiocie wydania uwierzytelnionej kopii całej zawartości akt osobowych wraz z aktami administracyjnymi tej sprawy. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 28 stycznia 2012 r. W dniu 22 grudnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie imiennie wskazanego przez niego adwokata. Od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r., którym odmówiono ustanowienie adwokata A.Z. wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, iż wnioskodawca nie wykazał jakimi środkami pieniężnymi dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Złożone w sprawie oświadczenia nie pozwalają bowiem na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 18 maja 2012 r. na skutek oddalenia zażalenia skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 maja 2012r. w sprawie o sygn. akt I OZ331/12. Pismem z dnia 18 maja 2012 r., które zostało wniesione do Sądu w dniu 28 maja 2012 r., A. Z. - na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej "P.p.s.a." - wniósł o zmianę treści sentencji postanowienia z dnia 24 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący wskazał na zmianę okoliczności faktycznych, będących podstawą wydania tego postanowienia. Podniósł, iż z uwagi na to, że Sąd nie dał wiary przedłożonym przez niego dowodom i oświadczeniom, złożył nowe dowody w postaci dokumentów odpowiednich instytucji państwowych – zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w Bartoszycach potwierdzające, że skarżący nie figuruje w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu działów specjalnych produkcji rolnej, jak również w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą, a także zaświadczenie o dochodach skarżącego za 2011 r. Zdaniem A. Z. zaświadczenia te stanowią istotne dowody w sprawie, o które Sąd jednak nie wystąpił. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę, że ustanowienie na jego rzecz profesjonalnego pełnomocnika ma szczególne znaczenie, gdyż jego skargi zostały odrzucone lub oddalone przez sąd administracyjny, a sporządzenie skargi kasacyjnej od orzeczeń sądu objęte jest tzw. przymusem adwokackim. Z tego też względu, w ocenie skarżącego, od przyznania mu prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, uzależniona jest realizacja konstytucyjnego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie mając na uwadze powyższe okoliczności oraz treść art. 165 P.p.s.a. uznał, że wniosek skarżącego o zmianę "treści sentencji" postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 lutego 2012 r. odmawiającego przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie z jego skargi na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010r. (sygn. akt II SO/Ol 37/09), wymierzającego organowi grzywnę w wysokości 50 zł za nieprzekazanie w terminie Sądowi skargi wymienionego na bezczynność organu w przedmiocie wydania uwierzytelnionej kopii całej zawartości akt osobowych wraz z aktami administracyjnymi tej sprawy podlega odrzuceniu. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. uchylenie lub zmiana w tym trybie prawomocnego postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie jest możliwe, gdy doszło do zmiany podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz gdy sprawa sądowoadministracyjna nie została prawomocnie zakończona. Ponadto, zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy ustawy. Skarżący pismem z dnia 14 marca 2012 r. wniósł skutecznie sprzeciw od postanowienia z dnia 24 lutego 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym orzeczenie to utraciło w całości moc prawną i nie funkcjonuje już w obrocie prawnym, a zatem wniosek skarżącego o zmianę tego postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. dotyczy nieistniejącego orzeczenia i z tych względów podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Zażalenie na postanowienie z dnia 31 lipca 2012 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem jego nieważności. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie "art. 183 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 4 na skutek art. 18 § 1 pkt 6 i 6 a P.p.s.a." oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 165 P.p.s.a., gdyż wniosek strony nie dotyczył postanowienia referendarza sądowego, a postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 marca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zawartemu w zażaleniu twierdzeniu wniosek A. Z. zawarty w piśmie z dnia 18 maja 2012 r., wniesionym do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie w dniu 28 maja 2012 r. dotyczył postanowienia z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 71/11 wydanego przez referendarza sądowego, które na skutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc. Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się więc zarzucanego mu uchybienia. Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, że nawet gdyby skarżący w piśmie tym zażądał zmiany postanowienia z dnia 29 marca 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, to również zaistniały by przesłanki do odrzucenia wniosku. Jak bowiem podniósł Sąd w zaskarżonym postanowieniu stosownie do regulacji art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ponadto Sąd zaznaczył, że przewidziana w art. 165 P.p.s.a. możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia niekończącego postępowania występuje tylko w toku postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, dopóki nie zostanie ono prawomocnie zakończone. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie jest dopuszczalne uchylenie lub zmiana na podstawie art. 165 P.p.s.a. postanowienia wydanego w toku tego postępowania. W sprawie niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Ol 71/11 odrzucił skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2010 r. (sygn. akt II SO/Ol 37/09), wymierzającego organowi grzywnę w wysokości 50 zł za nieprzekazanie w terminie Sądowi skargi wymienionego na bezczynność organu w przedmiocie wydania uwierzytelnionej kopii całej zawartości akt osobowych wraz z aktami administracyjnymi tej sprawy i orzeczenie to na podstawie art. 169 P.p.s.a. stało się prawomocne z dniem 28 stycznia 2012 r. Tymczasem wniosek skarżącego o zmianę na mocy art. 165 P.p.s.a. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w dniu 28 maja 2012 r., a więc już po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie. Wniosek ten podlegałby również odrzuceniu jako niedopuszczalny (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się podstaw do uznania, że wyłączeniu z mocy prawa podlegała sędzia WSA Marzena Glabas. Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi wówczas gdy w składzie sądu brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Tymczasem sędzia WSA Marzena Glabas nie podlegała wyłączeniu na żadnej z podstaw wskazanych w treści art. 18 § 1 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.