II SA/Rz 1115/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Ewa Wojtyna po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 roku w Rzeszowie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011r. znak: [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia u E. G. choroby zawodowej. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest następujący. W dniu 30 czerwca 2009r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny po otrzymaniu z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy stosownej dokumentacji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia u E. G. choroby zawodowej w postaci przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli wymienionej w pkt 5 wykazu chorób zawodowych zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwanego w dalszej części rozporządzeniem. Ze sporządzonej karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wynika, iż E. G. ur. [...].1944r. od około 10 roku życia do 1992r. pracowała w indywidualnym gospodarstwie rolnym o początkowej powierzchni 5,20 ha, później 4,60 ha o tzw. samowystarczalnym mieszanym rodzaju działalności jako producent żywności roślinnej i zwierzęcej. Wykonywane przez nią czynności obejmowały: pasienie krów dwa razy dziennie, dojenie krów, prace przy sianie, zbożach, warzywach przy użyciu narzędzi typu motyka, widły, sierp, cep, żarna, zgrzebła, zbieranie stonki, opylanie ziemniaków azotoksem, ręczną chemizację zbóż, wapnowanie łąk, ręczne sianie zbóż, ręczne rozsiewanie nawozów, prace przy zwierzętach hodowlanych w oborze, przygotowywanie paszy dla zwierząt, prace przy omłotach, mycie i dezynfekcję baniek na mleko. Przez około 20 lat E. G. większość prac w gospodarstwie rolnym wykonywała pracą mięśni, przy użyciu znacznego wysiłku fizycznego. Wyżej wymieniona narażona była na urazy, zapylenie, działanie szkodliwych czynników biologicznych i chemicznych (tj. głównie środków stosowanych przy produkcji rolnej), zmienne warunki atmosferyczne, na wdychanie pyłu organicznego. Wszystkie czynności wykonywała bez stosowania odzieży roboczej i ochron indywidualnych. Od 1992r. E. G. jest na rencie z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Leczy się na zapalenie oskrzeli, niewydolność krążenia, choroby reumatyczne. Orzeczeniem lekarskim Nr [...] z dnia 31 grudnia 2009r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził brak podstaw do rozpoznania u E. G. choroby zawodowej – przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. W uzasadnieniu wymieniona jednostka orzecznicza podniosła, że E. G. pracowała w latach 1954-1992 w narażeniu na pyły pochodzenia organicznego oraz gazy drażniące występujące w gospodarstwie rolnym. Od 2007r. leczona była w poradni pulmonologicznej z powodu przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli. W orzeczeniu stwierdzono, że badania i konsultacje przeprowadzone w związku z podejrzeniem choroby zawodowej nie potwierdziły u E. G. cech przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli cechującego się spadkiem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej. Ponadto brak jest pełnej oceny narażenia zawodowego na pyły i gazy drażniące środowiska pracy z uwagi na brak pomiarów tych czynników w okresie pracy zainteresowanej w gospodarstwie rolnym. E. G. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania, jednak nie doszło do wydania orzeczenia przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, bowiem wyżej wymieniona nie stawiła się we wskazanej placówce tzn. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. celem wykonania stosownych badań. Jak wynika to z licznej korespondencji strony z organem domagała się ona przeprowadzenia badania w innej niż wskazana wyżej placówce medycznej tzn. położonej bliżej jej miejsca zamieszkania np. w Instytucie Medycyny Wsi w L. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 29 marca 2011r. znak: [...] poinformował organ pierwszej instancji, iż jako jednostka orzecznicza I stopnia nie realizuje badań diagnostycznych przeprowadzanych w trybie odwoławczym w zakresie chorób zawodowych. Jednostkami uprawnionymi do świadczenia tego typu zadań są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy tzn. Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które stanowią jednostki orzecznicze II stopnia. W związku z powyższym decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził brak podstaw do stwierdzenia u E. G. choroby zawodowej w postaci przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń – wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. Odwołanie od tej decyzji złożyła E. G. wnosząc o jej uchylenie. Wyżej wymieniona zarzuciła przedwczesność rozstrzygnięcia, brak obiektywizmu oraz oparcie go na niepełnym materiale dowodowym, w szczególności podjęcie decyzji kończącej postępowanie mimo braku zakończenia zainicjowanego przez nią postępowania odwoławczego w związku z kwestionowaniem orzeczenia Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009r. Składająca odwołanie zwróciła uwagę, iż nie stawiła się na badania wyznaczone w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z przyczyn niezależnych wynikających wyłącznie ze złego stanu zdrowia, który uniemożliwia jej transport normalnymi, dostępnymi środkami komunikacji. Wyraziła zdziwienie negowaniem przez organ uprawnień Instytutu Medycyny Wsi w L. do rozpoznawania chorób zawodowych, jako jednostki orzeczniczej II stopnia. Podniosła, że w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych brak jest tak bezpośredniego jak i pośredniego wskazania wykazu jednostek uprawnionych do orzekania w drugiej instancji w sprawach chorób zawodowych. Decyzją z dnia [...] września 2011r. znak: [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (PWIS) po rozpatrzeniu wskazanego odwołania E. G. utrzymał w mocy kwestionowaną nim decyzję. Organ podkreślił, że choroba zawodowa to pojecie prawne, nie medyczne, a jej istnienie uzależnione jest od spełnienia trzech przesłanek tj. faktu narażenia na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, rozpoznania przez biegłych choroby w sensie medycznym oraz związku przyczynowego między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą strony. Organ podkreślił, iż niewątpliwym jest narażenie składającej odwołanie w środowisku pracy na czynniki mogące potencjalnie wywołać chorobę zawodową. Brak jest jednak równocześnie potwierdzenia wielkości tego narażenia (brak pomiarów w środowisku pracy). Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił uwagę, iż z orzeczenia lekarskiego wydanego odnośnie do strony jednoznacznie wynika, że stwierdzone u niej dolegliwości nie zasługują na uznanie za chorobę zawodową ze względu na niespełnienie kryteriów medycznych tej choroby tzn. wartości FEV1 w badaniach spirometrycznych płuc. Orzeczenie to jest wiążące dla organu w zakresie specjalistycznego rozpoznania. Ponadto jest ono logiczne i wyczerpujące. PWIS zauważył również, że brak jest udokumentowania schorzenia (jego początku i rozwoju) podczas pracy zawodowej oraz w okresie nieupoważniającym do stwierdzenia choroby zawodowej zawartym w wykazie chorób zawodowych przy poz. 5. W oparciu o treść orzeczenia lekarskiego oraz ocenę narażenia zawodowego organ drugiej instancji stwierdził brak związku przyczynowo-skutkowego między narażeniem na czynniki chorobotwórcze w środowisku pracy a dolegliwościami strony. Odnosząc się do żądania odwołującej się przeprowadzenia ponownego badania w jednostce medycyny pracy położonej blisko jej miejsca zamieszkania PWIS podniósł, iż nie może być ono zrealizowane, bowiem jedynymi jednostkami orzeczniczymi II stopnia właściwymi do orzekania w zakresie chorób zawodowych są: Instytut Medycyny Pracy w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Nie jest nią zaś Instytut Medycyny Wsi w L. z uwagi na brak właściwej kadry lekarskiej. Decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E. G. wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą decyzją organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu ponowiła argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z powodów podniesionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym jest ona dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przywoływanej dalej jako P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się wskazanymi wyżej kryteriami stwierdzić należy, że skarga E. G. nie podlega uwzględnieniu. Postępowanie w sprawie dotyczyło ustalenia choroby zawodowej W świetle art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) pod pojęciem tym należy rozumieć chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 kp). Procedura związana z postępowaniem w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej uregulowana jest aktualnie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Dla rozpoznania choroby zawodowej, której dotyczy niniejsza sprawa, określonej w poz. 5 wykazu zawartego w rozporządzeniu tj. przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli należy ustalić, że spowodowało ono trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej, co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Okres, w którym wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, nie może przekroczyć 1 roku. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie jej powinno być ujęte w wykazie chorób zawodowych zawartym w wymienionym wyżej rozporządzeniu oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, jak stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia. Z kolei rozpoznaniem chorób zawodowych zajmują się w świetle § 5 ust. 1 rozporządzenia lekarze spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317 z późn. zm.) zatrudnieni w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 (jednostki orzecznicze I i II stopnia). Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w powołanym wyżej § 5 ust. 1 tego aktu, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę przedstawione wyżej regulacje prawne zasadnym jest stwierdzenie, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne było prawidłowe. W szczególności w sposób należyty zebrano i oceniono materiał dowodowy niezbędny do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Składają się na niego mianowicie orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Nr [...] z dnia 31 grudnia 2009r. oraz karta narażenia zawodowego odnoszące się do rozpatrywanej jednostki chorobowej. W tym miejscu należy wskazać, że bez pozytywnych orzeczeń lekarskich wydawanych na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych bądź sprzecznie z tymi orzeczeniami organ nie może we własnym zakresie dokonać rozpoznania choroby zawodowej. Orzeczenia te są jednak opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a zatem stanowią dowód w sprawie podlegający ocenie zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w art. 80 k.p.a. Organ nie może zatem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej o lakonicznej treści, która nie zawiera przekonywującego uzasadnienia. W niniejszej sprawi słusznie przyjęto, iż w środowisku pracy skarżącej niewątpliwie istniały czynniki szkodliwe narażające na powstanie choroby zawodowej opisanej pod poz. 5 załącznika do rozporządzenia (pyły pochodzenia organicznego, czynniki biologiczne i chemiczne, gazy drażniące). Przeprowadzone jednak badania lekarskie nie wykazały występowania u niej przedmiotowej jednostki chorobowej. Schorzenie skarżącej nie posiada zatem cech wymaganych w przepisach, aby mogło zostać zakwalifikowane jako choroba zawodowa. Badania i konsultacje nie potwierdziły bowiem cech przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli o spadku natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej. Poza tym zwrócono uwagę na brak pełnej oceny narażenia zawodowego na pyły i gazy drażniące środowiska pracy, jako że nie przeprowadzono pomiarów tych czynników w okresie pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym. Zawarta we wspomnianym orzeczeniu diagnoza jest w sposób czytelny i wystarczający uzasadniona, co skutkowało związaniem rozpoznających sprawę organów wobec braku podstaw do odmówienia jej wiarygodności. Należy ponadto wskazać, że związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż 1 rok (w odniesieniu do choroby zawodowej, której dotyczy niniejsza sprawa). Tymczasem, jak słusznie zauważył organ drugiej instancji brak jest udokumentowania schorzenia skarżącej (tak jego początku jak i rozwoju) zarówno podczas jej pracy zawodowej jak też w wymienionym wyżej okresie jednego roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Biorąc zatem powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że wydane w sprawie decyzje tj. rozstrzygnięcie organu pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu, co nie pozwoliło na ich usunięcie z obrotu prawnego. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących przedwczesności podjętych rozstrzygnięć wobec zainicjowania postępowania odwoławczego w związku z kwestionowaniem orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Sąd wskazuje, iż są one nieuzasadnione. Uprawnionym do wydania wiążącego organy inspekcji sanitarnej orzeczenia lekarskiego nie jest, jak wyżej zaznaczono, dowolnie wybrany przez strony postępowania lekarz, a określony podmiot spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, którymi są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy jako placówki II stopnia. Aktualnie status taki posiadają jedynie dwie jednostki tj. Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Tym samym tylko one uprawnione są do orzekania w zakresie chorób zawodowych. Wskazywany przez skarżącą Instytut Medycyny Wsi w L. spełnia wprawdzie formalnie (jak wynika z pisma Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy z dnia 19.07.2011r. znak: KKMP 46/11) przesłanki do uznania za jednostkę badawczo-rozwojową, o której mowa w § 5 ust. 3 rozporządzenia, jednakże wobec braku wystarczającej kadry lekarskiej nie jest faktycznie w stanie wykonać koniecznych badań. Odnośnie natomiast do zarzutu dotyczącego braku zapewnienia środka transportu sanitarnego należy podnieść, że kwestia ta pozostaje poza zakresem kompetencji rozstrzygających sprawę organów, dlatego też nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Z tych względów oddalono skargę E. G. opierając się o art. 151 P.p.s.a.