I SA/Wa 1394/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania Z. M. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia Z. M. prawa do rekompensaty z tytułu postawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Powyższe rozstrzygniecie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Z. M. wnioskami z dnia 4 października 2005 r., 14 grudnia 2005 r., i 25 maja 2006 r., wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. B. mienia poza obecnymi granicami RP. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] orzekł o odmowie potwierdzenia Z. M. prawa do rekompensaty z tytułu postawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona nie przedłożyła dowodów w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust 4 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), które świadczyłyby o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaju i powierzchni nieruchomości. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że złożone przez Z. M. oświadczenia świadków – Z. B. z dnia 10 listopada 2005 r. i uzupełniające z dnia 16 października 2006 r. oraz A. B. z dnia 16 stycznia 2006 r. i uzupełniające z dnia 29 września 2006 r. nie spełniają wymienionego powyżej ustawowego wymogu dotyczącego zamieszkiwania przez świadka w miejscowości w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej. W jego ocenie nie ulega wątpliwości, że zarówno świadek Z. B. jak i świadek A. B. nie zamieszkiwali w rozumieniu przywołanych przepisów w miejscowości N. czy też w miejscowościach sąsiadujących z nią. Oboje świadkowie przebywali na wskazanych terenach jedynie chwilowo, tymczasowo spędzając tam letnie wakacje. Zdaniem organu taki pobyt nie nosi zanim trwałości i w żadnych okolicznościach nie może zostać potraktowany jako "zamieszkiwanie". Ponadto w chwili opuszczenia nieruchomości oboje świadkowie byli małoletni, co powoduje, że przy ocenie tego rodzaju dowodu organ jest zobowiązany zachować najdalej idącą ostrożność i zachowawczość. Wojewoda [....] podkreślił, że dokonując wnikliwej i kompleksowej oceny zebranego materiału dowodowego, odmawiając wiarygodności omówionym oświadczeniom świadków – Z. B. i A. B., uznał, że materiał ów oparty przede wszystkim o źródła osobowe nie potwierdza faktu pozostawienia nieruchomości przez T. B. poza obecnymi granicami RP. Organ podkreślił, że strona postępowania nie złożyła dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zaznaczył również, że kwerenda przeprowadzona w Archiwum Państwowym w K., Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowym w P., Archiwum Państwowym w L., Archiwum Państwowym w B. i Konsulacie RP w G. nie wykazały, iż znajdują się tam jakiekolwiek dokumenty dotyczące pozostawienia nieruchomości. Od powyższej decyzji Z. M. wniósł odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że Z. M. nie przestawił wiarygodnych dowodów na okoliczność pozostawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Minister Skarbu Państwa zaznaczył, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków nie wypełniają wymogów przewidzianych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W szczególności z treści samych oświadczeń wynika, że złożyły je osoby, które nie zamieszkiwały w miejscowości położenia nieruchomości bądź w miejscowościach sąsiednich. Organ odwoławczy zauważył, że zarówno pobyt M. B. jak i A. B. nie miał charakteru trwałego, charakterystycznego dla miejsca wykazania miejsca zamieszkania. Minister wskazał, że okoliczność zamieszkiwania w danej miejscowości należy rozpatrywać z punktu widzenia wystąpienia dwóch elementów; obiektywnego – corpus: faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu oraz subiektywnego – animus: – uzewnętrznionego zamiaru woli takiego pobytu. Oba te elementy powinny wystąpić łącznie. Ważne jest również to, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Uwzględniając przestawioną wyżej wykładnię definicji miejsca zamieszkania Minister Skarbu Państwa uznał, że ani M. B. ani A. B. nie zamieszkiwali w miejscowości w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej. Ich pobyt w L. nie miał charakteru stałego, w związku z powyższym zeznania przez nich złożone nie mogą być podstawą właściwych ustaleń faktycznych. Minister zauważył ponadto, że oświadczenia te nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Na powyższą decyzję Z. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu postawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że sformułowanie "zamieszkiwali w miejscowości w której znajduje się nieruchomość" jest równoznaczne z miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Skarżący uważa, że pojęcie "zamieszkiwali" w rozumieniu ustawy dotyczy faktycznego przebywania świadków w danej miejscowości, obojętnie przez jaki okres czasu, skoro posiadają wiadomości o nieruchomości i jej właścicielu; 2) art. 77 § 1 i 80 Kpa poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego dowodu w postaci orzeczenia nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w B. z dnia [...] lipca 1945 r. i tym samym nie poddanie go żadnej ocenie; 3) pominięcie oświadczenia A. B. z dnia [...] września 2006 r. i oświadczenia Z. B. z dnia 16 października 2006 r., które to oświadczenia zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. W uzasadnieniu skargi Z. M. znaczył, że wydana przez organ drugiej instancji decyzja jest nietrafna. Skarżący podkreślił, że A. B. w dniu 25 września 2006 r., a Z. B. w dniu 16 października 2006 r. złożyli uzupełniające oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Nie jest zatem prawdą, że oświadczenia są dotknięte uchybieniem formalnym, o którym mowa w uzasadnieniu decyzji. Skarżący podkreślił, że oba oświadczenia uszły uwadze Ministra. Ponadto Z. M. zauważył, że w odwołaniu powoływał się na orzeczenie nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w B. z dnia [...] lipca 1945 r. i wskazywał, że orzeczenie to znajduje się w aktach sprawy jego siostry I. K. i że winno być brane pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, gdyż stwierdzono w nim jakie mienie pozostało poza granicami RP. Skarżący podkreślił, że zarzut ten nie został w ogóle dostrzeżony. Z. M. zauważył również, że zamieszkiwanie w rozumieniu art. 25 Kc i zamieszkiwanie w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu postawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej to dwa różne pojęcia. Ustawa mówi o zamieszkiwaniu, a więc o przebywaniu w danej miejscowości przez jakiś czas, krótszy lub dłuższy. Jeśli zatem świadkowie przebywali w majątku matki skarżącego przez kilka miesięcy, to znaczy, że zamieszkiwali u niej w rozumieniu ustawy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie argumenty skargi zasługują na uwzględnienie. Sąd podziela stanowisko Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa, że przedłożone w niniejszej sprawie pisemne oświadczenia dwóch świadków A. B. i Z B. nie mogły stanowić dowodu potwierdzającego pozostawienie przez matkę skarżącego T. B. poza obecnymi granicami RP mienia w miejscowości N., o którym mowa w piśmie skarżącego z dnia 4 października 2005 r. Zgodnie bowiem z przepisem art.6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej ustawą), w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 (urzędowego opisu mienia, orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny), dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP) mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z powyższego przepisu wynika, że aby dowód z oświadczeń świadków mógł służyć za dowód w postępowaniu administracyjnym o przyznanie prawa do rekompensaty świadkowie muszą spełniać wszystkie wymogi w tym przepisie przewidziane. Jeden z wymogów jaki musi być spełniony dotyczy zamieszkiwania przez świadków w miejscowości położenia mienia lub w miejscowości sąsiedniej. Sąd zwraca uwagę, że ustawa nie określa co należy rozumieć przez "zamieszkiwanie". Z przepisu art. 5 ust. 3 pkt 3 ustawy wynika, że prawodawca "mieszkanie określonej osoby w określonym miejscu" traktuje jako "miejsce zamieszkania" tej osoby. Nie można pominąć i tego, że w dacie wejścia w życie powołanej wyżej ustawy istniała definicja legalna "miejsca zamieszkania" zawarta w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zakładając zatem racjonalność ustawodawcy, który przy wprowadzaniu nowych regulacji prawnych ma na uwadze obowiązujący stan prawny należało przyjąć, że "zamieszkiwanie", o którym mowa w art. 6 ust. 5 (ale także i w art. 2 pkt 1) ustawy jest synonimem kodeksowego "miejsca zamieszkania", tj. miejscowości, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 515/09, opubl. CBOSA; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1294/09, opubl. LEX nr 744971). Skoro więc wskazani wyżej świadkowie jedynie czasowo przebywali w miejscowości N., a zamieszkiwali w znacznej odległości od tej miejscowości (Z. B. w D., a A. B. w K.), to organy prawidłowo odmówiły uznania za dowód w sprawie oświadczeń zawartych w pismach z dnia 10 listopada 2005 r., 16 stycznia 2006 r. oraz oświadczeń uzupełniających z dnia 16 października 2006 i 29 września 2006 r. (data notarialnego poświadczenia autentyczności podpisu). Braków pisemnych oświadczeń świadków w zakresie ich zamieszkiwania poza obecnymi granicami RP organ nie mógł bowiem usunąć np. poprzez wezwanie świadków do złożenia zeznań na rozprawie (art. 89 § 2 Kpa). Zgodzić należy się ze skarżącym, że Z. B. potwierdziła, że jej oświadczenia zostały złożone ze świadomością odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, jednak wymogu tego nie spełnia oświadczenie drugiego ze świadków. A. B. Za zastrzeżenie takiego rygoru nie mogło być uznane zawarte w oświadczeniu uzupełniającym stwierdzenie "ponoszę odpowiedzialność karną za prawdziwość w/w danych zawartych w (...) oświadczeniu oraz (...) oświadczeniu z dnia 16 stycznia 2006 roku (...)". Zgodzić się natomiast należy ze skarżącym, co do tego, że istotnym uchybieniem proceduralnym było pominięcie przeprowadzenia dowodu z opisanego w piśmie skarżącego z dnia [...] marca 2010 r. orzeczenia PUR w B. nr [...] z dnia 17 lipca 1945 r. wydanego dla siostry skarżącego I. K., które - jak podaje skarżący w odwołaniu i skardze - znajdowało się w aktach organu dotyczących sprawy wszczętej na wniosek I. K. Skoro jednym z dowodów potwierdzających pozostawienie mienia poza obecnymi granicami RP mogło być orzeczenie PUR (art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy), to obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego również w oparciu o ten dokument. W tej sytuacji Sąd uznał, że zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa wydając w niniejszej sprawie decyzje naruszyli przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] przeprowadzi postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem orzeczenia PUR w B. nr [...] z dnia 17 lipca 1945 r. i w zależności od poczynionych ustaleń podejmie dalsze czynności procesowe lub wyda stosowny akt. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.