II FSK 824/12

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-03-05

Skład orzekający: Bogusław Dauter, Anna Dumas, Sławomir Presnarowicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy, uchylając postanowienie organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., prawidłowo zastosował ten przepis, czy też powinien był orzec co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a.?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., uchylając postanowienie organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, ponieważ rozstrzygnięcie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, w tym merytorycznego rozpatrzenia zarzutów wniesionych przez stronę z zachowaniem terminu. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził bowiem w ogóle postępowania wyjaśniającego w związku z pismem z dnia 15 lipca 2010 r., co skutkowałoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności, gdyby organ odwoławczy miał orzec co do istoty sprawy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które zobowiązany T. G. zgłosił wobec postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku. Organ pierwszej instancji częściowo uznał zarzuty i umorzył postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej, działając jako organ odwoławczy, uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na potrzebę merytorycznego rozpatrzenia zarzutów wniesionych przez zobowiązanego z zachowaniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną T. G. od wyroku WSA.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Zasądzono od T. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 220/11 w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 220/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2011 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego . Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. - wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego T. G. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], od [...] do [...],[...] i [...]. W oparciu o ww. tytuły wykonawcze organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą na podstawie dwóch zawiadomień: nr [...] z dnia 21 czerwca 2010 r., którego odpis wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...], od [...] do [...] doręczono zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2010 r., oraz nr [...] z dnia 28 czerwca 2010 r., którego odpis waz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] doręczono zobowiązanemu w dniu 17 lipca 2010 r. Pismem z dnia 15 lipca 2010 r., nadanym w tym samym dniu w urzędzie pocztowym, zatytułowanym "Skarga na czynności egzekucyjne Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G.", zobowiązany wskazał, że zaskarża w całości czynności organu egzekucyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r., jak i z dnia 21 czerwca 2010 r., polegające na zajęciu wynagrodzenia za pracę. Następnie, w dniu 22 lipca 2010 r., do organu egzekucyjnego wpłynęły wniesione przez zobowiązanego dwa odrębne pisma oznaczone tą samą datą, tj. 16 lipca 2010 r., tej samej treści, zatytułowane "Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej", które zostały nadane w urzędzie pocztowym w dwóch różnych datach, tj.: pierwsze w dniu 20 lipca 2010 r., drugie zaś w dniu 21 lipca 2010 r. W dniu 27 lipca 2010 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło kolejne pismo z dnia 22 lipca 2010 r. wniesione przez zobowiązanego, nadane w placówce pocztowej w dniu 26 lipca 2010 r., w którym zobowiązany zgłosił kolejne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], które również objął ww. pismami z dnia 16 lipca 2010 r. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2010 r. organ egzekucyjny wstrzymał postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...], od [...]do [...], [...]oraz [...]. Następnie postanowieniem z dnia 26 listopada 2010 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], od [...] do [...], [...] i [...]. Z treści uzasadnienia wynika, że organ egzekucyjny po zbadaniu zarzutów "wniesionych w dniu 22.07.2010 r. oraz w dniu 27.07.2010 r." za zasadne uznał zarzuty oparte na art. 33 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968, z późn. zm.) zwana dalej "u.p.e.a." (niespełnienie przez przedmiotowe tytuły wykonawcze wymogów określonych: w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tj. brak określenia zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. tj. nieprawidłowe określenie wysokości i terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłaconych należności w terminie) i umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny nie uwzględnił pozostałych zarzutów. Na opisane wyżej postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, informując, że zaskarża je w części, w której nie uwzględniono jego zarzutów. Zobowiązany wniósł o uchylenie ww. postanowienia organu egzekucyjnego "w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, lub/i jego zmianę poprzez uwzględnienie zarzutów również w zaskarżonej części". Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku, zaskarżonym postanowieniem, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 18 u.p.e.a., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a., wynika obowiązek dwukrotnego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że w badanej sprawie postępowanie w sprawie zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego w trybie art. 33 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczął na podstawie dwóch pism zobowiązanego datowanych na dzień 16 lipca 2010 r. o tożsamej treści, przy czym jedno z tych pism nadane zostało w urzędzie pocztowym w dniu 20 lipca, a kolejne w dniu 21 lipca 2010 r. Tymczasem, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, pisma te nie mogły stanowić podstawy do prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania w przedmiocie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], od [...] do [...], a to z uwagi na wniesienie ich po upływie ustawowego terminu. Powyższe tytuły wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczone zostały zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2010 r., a to oznacza, że termin do zgłoszenia w tym zakresie zarzutów upłynął bezskutecznie w dniu 19 lipca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał dalej, że w ustawowym terminie do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 15 lipca 2010 r. zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G.", przy czym niezależnie od tytułu pisma jego treść wskazuje, że są to w istocie zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych objętych zawiadomieniami o zajęciu z dnia 21 i 28 czerwca 2010 r. Zatem - wobec zgłoszenia ich przez zobowiązanego z zachowaniem ustawowego terminu (15 lipca 2010 r.) pismo to mogło stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] , [...], od [...] do [...], [...] i [...], w toku którego podlegałyby merytorycznemu rozpoznaniu przez organ egzekucyjny. Niezależnie od powyższego Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że pisma zobowiązanego z dnia 16 lipca 2010 r. (nadane w placówce pocztowej w dniu 20 i 21 lipca 2010 r.) wszczęły postępowanie w przedmiocie zgłoszonych w nich zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], ponieważ zostały wniesione z zachowaniem ustawowego terminu, określonego dla tej czynności procesowej. Również pismo zobowiązanego z dnia 22 lipca 2010 r. (nadane w placówce pocztowej w dniu 26 lipca 2010 r.) stanowi uzupełnienie ww. zarzutów zgłoszonych w terminie. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie wraz z postanowieniem je poprzedzającym. Wnosząc o powyższe, skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd podniósł, że zarzuty naruszenia Ordynacji podatkowej są bezzasadne, ustawa ta bowiem w ogóle nie miała w sprawie zastosowania, zaś zaskarżone w rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie art. 138 § 2 k.p.a (w brzmieniu do 10 kwietnia 2011 r.) w związku z art. 144 k.p.a., stanowiących, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Mając na uwadze, że o kwalifikacji danego pisma nie decyduje jego tytuł, lecz zawarta w nim treść, a także, że podstawowym środkiem zaskarżenia służącym stronie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego są zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej słusznie, zdaniem Sądu, stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy to właśnie pismo z dnia 15 lipca 2010 r. powinno zostać potraktowane jako wszczynające postępowanie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionych w nim tytułów wykonawczych, a więc [...], [...], od [...] do [...], a także [...] i [...], w toku którego podlegałyby merytorycznej ocenie. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., bowiem rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, polegającego na merytorycznym rozpatrzeniu zarzutów wniesionych innym pismem procesowym. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,- zł, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez, że organ drugiej instancji prawidłowo zastosował wskazany przepis uchylając postanowienie organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, podczas gdy wskazane rozstrzygnięcie organu drugiej instancji winno zostać oparte na art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a.; 2. art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ odwoławczy powinien wydać decyzję o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzec co do istoty sprawy, albowiem brak jest podstaw do orzeczenia odpowiedzialności za zobowiązania, których dotyczy niniejsze postępowanie; 3. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm. dalej jako "p.u.s.a.") i art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. polegające na nierozpoznaniu i nieuwzględnieniu skargi, mimo zaistnienia przesłanek do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2011 r., w przedmiocie uchylenia postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 listopada 2010 r., i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy na bezsporną w sprawie okoliczność, jaką stanowi ustalenie, iż: (a) zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], od [...] do [...] doręczone zostało zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2010 r., (b) zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] doręczone zostało zobowiązanemu w dniu 17 lipca 2010 r. Organ egzekucyjny rozpatrzył merytorycznie zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wszystkich ww. tytułów wykonawczych wniesione pismami datowanymi na dzień 16 lipca 2010 r., a nadanymi w urzędzie pocztowym w dniu 20 i 21 lipca 2010 r. W związku z czym, opierając się na regulacji wynikającej z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ("Tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego") organ odwoławczy stwierdził, że część (a) powyższych zarzutów wniesiona została z uchybieniem terminu, który upłynął bezskutecznie w dniu 19 lipca 2010 r. Tym samym organ egzekucyjny nie mógł merytorycznie rozpatrzyć zarzutów wniesionych w dniu 20 i 21 lipca 2010 r. dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], od [...] do [...]. Bezspornym jest również ustalenie, iż pisma nadane w dniu 20 i 21 lipca 2010 r. nie były pierwszymi pismami w sprawie, w których skarżący wskazywał na naruszenia przy czynnościach organu egzekucyjnego z dnia 21 i 28 czerwca 2010 r. Do organu wpłynęło bowiem pismo zobowiązanego z dnia 15 lipca 2010 r. (nadane również tego dnia w urzędzie pocztowym). W piśmie tym wniesiono zarzuty w trybie art. 33 u.p.e.a. i zarzucono: brak doręczenia odpisów tytułów wykonawczych przy dokonaniu czynności egzekucyjnej z dnia 28 czerwca 2010 r., brak wskazania w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu, brak wskazania w tytule wykonawczym pracodawcy i jego adresu; nieprawidłowe naliczenie i objęcie egzekucją odsetek od zaległości podatkowych za okresy, o których mowa w art. 54 Ordynacji podatkowej, za które odsetek się nie nalicza; naliczenie w nieprawidłowej wysokości odsetek liczonych od dat naliczania odsetek wskazanych w tytułach wykonawczych; zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż o kwalifikacji pisma nie decyduje jego tytuł, lecz zawarta w nim treść a także, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem zaskarżenia służącym stronie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ stwierdził, iż to pismo z dnia 15 lipca 2010 r. powinno zostać potraktowane jako wszczynające postępowanie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionych w nim tytułów wykonawczych, w toku którego podlegałyby merytorycznej ocenie. Wskazano również, że pisma skarżącego z dnia 16 lipca 2010 r. (nadane w urzędzie pocztowym w dniu 20 oraz 21 lipca 2010 r.) wszczęły postępowanie w przedmiocie zgłoszonych w nich zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], ponieważ zostały wniesione z zachowaniem ustawowego terminu, określonego dla tej czynności procesowej. Tym, co skarżący stara się podważyć, jest uznanie, że ww. okoliczności uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu tego przepisu sprzed zmiany obowiązującej od dnia 10 kwietnia 2011 r. (skarżone postanowienie organ wydał dnia 13 stycznia 2011 r.), tzn., że rozstrzygnięcie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Należy przy tym dodać, że art. 144 k.p.a. przewiduje odpowiednie stosowanie do zażaleń przepisów dotyczących odwołań w sprawach, które nie zostały uregulowane w Rozdziale 11 Działu II k.p.a. ("Zażalenia"). W kontekście zarzutów skargi kasacyjnej zwrócić należy uwagę na zasadę dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Przedmiotem postępowania przed organem odwoławczym jest zarówno rozpatrzenie konkretnej sprawy i jej załatwienie, jak i weryfikacja postanowienia (decyzji) organu pierwszej instancji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 613/10 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl) zasada dwuinstancyjności, wyrażona w art. 15 k.p.a., stanowi o istocie postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta postanowieniem (decyzją) organu pierwszej instancji podlega - w wyniku złożenia zażalenia przez uprawniony podmiot - ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 83 - 85). Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (por. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). Organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą postanowieniem organu pierwszej instancji. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć zażalenie i wydać postanowienie zgodnie z treścią art. 138 k.p.a. to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności winien dążyć do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W tym celu organ drugiej instancji może na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał postanowienie (decyzję) (art. 136 k.p.a.). Organ odwoławczy może także z mocy art. 138 § 2 k.p.a. wydać postanowienie kasacyjne i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jeśli zachodzą przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie tj., gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części (brzmienie sprzed 10 kwietnia 2011 r.). Organ odwoławczy winien przy tym rozważyć charakter i istotę wad zaistniałych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji oraz możliwość ich naprawienia bez uszczerbku dla stron. Organ odwoławczy stosując przepis art. 138 § 2 k.p.a. powinien w uzasadnieniu przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w tym przepisie. Właściwy sens przepisu art. 138 § 2 k.p.a. można bowiem wydobyć jedynie w zestawieniu ze znaczeniem przepisu art. 136 k.p.a., skoro wady postępowania dowodowego przed organem pierwszej instancji mogą być dwojakiego rodzaju: - takie, które organ odwoławczy może usunąć przez przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego albo - takie, które wymagają przekazania sprawy organowi pierwszej instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części (por. uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1998 r., FPS 2/98, ONSA 1998/3/79). Mając powyższe na uwadze słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z tego powodu, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, polegającego na merytorycznym rozpatrzeniu zarzutów wniesionych pismem procesowym z dnia 15 lipca 2010 r. Jeżeli organ wydał postanowienie opierając się na zarzutach zawartych w piśmie wniesionym z uchybieniem terminu (a to wynika z postanowienia – str. 1 postanowienia, karta nr 83 akt administracyjnych), jednocześnie zaś strona wniosła również zarzuty innym, wcześniejszym pismem, które winno zostać rozpatrzone, trudno uznać, że rozstrzygnięcie nie wymaga przeprowadzenia postępowania w znacznej części. Gdyby uznać inaczej, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji wydane na podstawie właściwego w sprawie pisma, w sytuacji gdy bez rozpatrzenia zostawił je organ pierwszej instancji, skutkowałoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.). Jak podnosi się w piśmiennictwie, zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Wydawnictwo C. H. Beck., Warszawa 2011, s. 85-86). W istocie zaś, jak wskazuje materiał zgromadzony w aktach sprawy, organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego z związku z pismem z dnia 15 lipca 2010 r. Zgodne zatem z prawem było w tej sytuacji działanie organu odwoławczego polegające na uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżony wyrok oddalający skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku, był zgodny z prawem. Należy przy tym podnieść, iż nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd dokonał rozpoznania i oceny prawnej podniesionych w skardze zarzutów. Warto przy tym zwrócić uwagę, że argumentacja skarżącego zawarta w skardze odnosiła się do artykułów Ordynacji podatkowej, które w niniejszej sprawie nie znajdowały zastosowania. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło