II FZ 170/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 899/11 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 899/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowym od osób fizycznych. Wnioskiem z dnia 6 października 2011 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podkreślił, że nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony, uzyskującej wynagrodzenie w wysokości 1.900,00 zł brutto, "która jednak z powodu [jego] dawnych długów nie wykracza poza niezbędną pomoc". Oświadczył przy tym, że "nie ma dostępu do jej majątku", pozostając z nią w rozdzielności majątkowej. Według wniosku skarżący żadnego majątku nie posiada i stoi przed koniecznością opłacenia kosztów także w innych sprawach, w których wniósł o przyznanie prawa pomocy. Pismem doręczonym skarżącemu w dniu 10 listopada 2011 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie szeregu dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i dochody. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił w tej sprawie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że pomimo przedłużonego terminu nie nadesłano w tej sprawie dokumentacji źródłowej, przez co nie można poczynić ustaleń faktycznych. Pismem procesowym z dnia 9 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od przywołanego wyżej postanowienia referendarza sądowego. Podniesiono, że w złożonym w tej sprawie oświadczeniu wskazano, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów z działalności gospodarczej i pozostaje na utrzymaniu żony. Pełnomocnik podkreślił, iż wynika z tego, że skarżący działalności takiej nie prowadzi. Ponadto bez zgody żony nie jest w stanie uzyskać dotyczących jej dokumentów, a nadto choroba uniemożliwiła podjęcie działań zmierzających do uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów w terminie. Ponadto nadesłano: kopię zeznania podatkowego za rok 2010 (wynika z niego, że skarżący osiągnął przychód ze stosunku pracy w kwocie 531,30 oraz z działalności gospodarczej w kwocie 5.698.470,50, ponosząc przy tym koszty w wysokości 5.678.333,63 zł; dochód z tego ostatniego tytułu wyniósł zatem 20.136,87 zł); raport PIT-5 za grudzień 2010 r.; bilans z księgi przychodów i zakupów za okres od 1 lutego 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. (wynika z niego, że w pozycjach kosztowych, poza zakupami towarów handlowych, ujęto w tym okresie pozycje: "pozostałe wydatki: 76.263,51 zł" i "wynagrodzenia: 8.622,01"); informację o dochodach (PIT-11) za 2010 r. potwierdzający ww. przychód ze stosunku pracy. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołał art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) i uznał, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Sąd wskazał, że skoro skarżący nie ujawnił na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy niezbędnych w tym zakresie dokumentów, uniemożliwił w ten sposób ustalenie kwestii zasadniczych, w tym wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego i ponoszonych wydatków, kwestii prowadzonej przez niego działalności gospodarczej czy rachunków bankowych, które niewątpliwie skarżący posiadał. Wskazano, że dokumenty źródłowe, nadesłanych przy piśmie pełnomocnika z dnia 9 stycznia 2012 r. dotyczą roku 2010, a nie bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Za chybioną uznał Sąd argumentację strony, że to choroba uniemożliwiła podjęcie działań zmierzających do uzyskania żądanych dokumentów w terminie. Podkreślono w tym miejscu, że referendarz uwzględnił tę okoliczność i przedłużył stronie termin do uzupełnienia wniosku. Co więcej, niedyspozycja skarżącego obejmowała wyłącznie listopad 2011 r., tymczasem większości z wymaganych dokumentów nie nadesłano nawet przy sprzeciwie. Oznacza to, że od dnia, w którym skarżący dowiedział się o konieczności uzupełnienia wniosku w precyzyjnie określonym zakresie do dnia złożenia sprzeciwu, upłynął de facto bezskutecznie okres dwóch miesięcy. Ponadto Sąd pierwszej instancji za niewystarczające uznał deklarację pełnomocnika, w świetle której skarżący nie osiąga w chwili obecnej żadnych dochodów, o czym świadczyć ma wyłącznie jego oświadczenie. Po pierwsze, nie zostało to w żaden sposób udowodnione, a po wtóre, akcentując wysokość przychodów skarżącego za rok 2010 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (5.698.470,50 zł), Sąd wskazał, że okoliczność jednoczesnego odnotowania niskiego dochodu, czy nawet ponoszenia straty, jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Zwrócono także uwagę na pozycję kosztową wynikającą z buforowego [w tym przypadku czytaj: "okrojonego"] ujęcia bilansu działalności, tj. "pozostałe wydatki" w kwocie 76.263,51 zł. Pozycja ta świadczyć może zdaniem Sądu o tym, że skarżący ma możliwość dysponowania środkami finansowymi w ramach prowadzonej działalności, które mogą być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Wobec powyższego Sąd uznał, że bierna postawa procesowa skarżącego, jawiąca się w niewykonaniu w znacznym stopniu wezwania referendarza sądowego, nie pozwoliła uwzględnić wniosku. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącego w sprawie złożone zostały wszystkie dokumenty, które mógł uzyskać celem wykazania złej sytuacji majątkowej, skutkiem której nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że ze złożonego oświadczenia wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto bez zgody żony nie jest w stanie uzyskać dotyczących jej dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wskazać także należy, że w niniejszej sprawie referendarz Sądu wojewódzkiego, korzystając z uprawnienia jakie mu przyznaje art. 255 P.p.s.a. (w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 tej ustawy), zobowiązał skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Z ww. zobowiązania skarżący bezsprzecznie się nie wywiązał, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., I FSK 236/08, LEX nr 479142). Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Sąd pierwszej instancji słusznie nie wziął pod uwagę oświadczenia skarżącego, zgodnie z którym nie osiąga on dochodów umożliwiających ponoszenie kosztów sądowych, bowiem w żaden sposób nie zostało to udokumentowane. Jedyne dokumenty źródłowe, które w trakcie niniejszego postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy zostały przedstawione, dotyczą roku 2010, a nie bieżącej sytuacji finansowej strony. Sąd pierwszej instancji zmuszony został do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach uznano za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.