II GZ 165/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Spółki z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/OI 894/11 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/OI 894/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił F. Spółce z o.o. w J. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 29 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargę F. Spółki z o.o. w J., zwanej dalej "skarżącą" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2011 r., w przedmiocie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. W dniu 27 lutego 2012 r., ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, składając równocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku podniósł, że w dniu 23 stycznia 2012 r., wyrok w przedmiotowej sprawie został pełnomocnikowi procesowemu skarżącej doręczony w jednej przesyłce (kopercie) wraz z wyrokiem Sądu wydanym w sprawie I. S.A. w W. (sygn. akt II SA/Ol 832/11). Wskutek tego wyrok w niniejszej sprawie został omyłkowo podpięty pod wyrok wydany w sprawie spółki I. i następnie włączony do akt sprawy tej spółki. Jak podniósł, sprawa spółki I. prowadzona jest przez pełnomocnika radcę prawnego W.Z., natomiast sprawa skarżącej prowadzona jest przez adwokata K.B., który jedynie na terminie rozprawy sądowej zastępowany był przez radcę prawnego W. Z. Z wyjaśnień pełnomocnika wynika, że o powyższej omyłce powziął wiadomość w dniu 27 lutego 2012 r. w następstwie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika kancelarii z pracownikiem WSA w O. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że przeoczenie i tym samym uchybienie terminowi procesowemu do wniesienia skargi kasacyjnej spowodowane było w znacznym stopniu sposobem doręczenia orzeczenia. W ocenie pełnomocnika wyroki wydane w dwóch różnych sprawach i dotyczące dwóch zupełnie obcych podmiotów, doręczone były w jednej przesyłce pocztowej, tym bardziej że w obu tych sprawach, mimo tożsamości adresu do doręczeń, strony zastępowane są przez dwóch różnych pełnomocników procesowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji przy zachowaniu minimum staranności można było się zorientować, że w jednej kopercie zostały doręczone odpisy wyroków w dwóch różnych sprawach i od momentu doręczenia orzeczeń liczyć termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym kontekście WSA wskazał, że pełnomocnik skarżącej otrzymał w dniu 23 stycznia 2012 r. odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Wynika to jednoznacznie z potwierdzenia odbioru odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem przez KANCELARIĘ PRAWNĄ [...]. Z potwierdzenia odbioru wynika, że orzeczenia dotyczyły dwóch różnych spraw, gdyż na potwierdzeniu odbioru wpisane były dwie różne sygnatury. Na potwierdzeniu odbioru znajdowała się również informacja o doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem (x 2 szt.). Już samo potwierdzenie odbioru wskazuje, że Sąd doręczył odpisy wyroków w dwóch różnych sprawach. Ponadto z oświadczenia jakie złożył pracownik tutejszego Sądu (karta 118 akt sądowych) wysyłający odpisy orzeczeń wraz z uzasadnieniami w tych sprawach wynika, że każdy z odpisów wyroku z uzasadnieniem był poprzedzony odrębnym pismem przewodnim (w niniejszej sprawie pismo z dnia 20 stycznia 2012 r. k. 97 akt sądowych). Pismo przewodnie i odpis wyroku w niniejszej sprawie zostały trwale połączone zszywką, tak samo jak i pismo oraz odpis wyroku w sprawie o sygnaturze II SA/Ol 832/11 (sprawa dotycząca I. S.A.). Obie te przesyłki nie zostały ze sobą spięte. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika skarżącej dotyczących zakresu umocowania dla radcy prawnego W.Z., Sąd pierwszej instancji zauważył, że w aktach sprawy znajduje się substytucja udzielona przez adwokata K. B., który upoważnił radcę prawnego W.Z. do reprezentowania we wszystkich instancjach sądów administracyjnych, skarżącej w sprawie zawisłej obecnie przed WSA w O., sygn. II SA/Ol 894/11 (karta 59 akt sądowych). Zakres udzielonej substytucji nie ograniczał się jedynie do zastępowania adwokata K.B. na terminie rozprawy sądowej, lecz substytucja obejmowała swym zakresem reprezentowanie skarżącej przed sądami administracyjnymi obu instancji. Natomiast jak wynika z treści art. 76 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwaną dalej "p.p.s.a.", jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Zatem przepis ten w ocenie WSA upoważniał Sąd do doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w niniejszej sprawie radcy prawnemu W.Z. Tym bardziej, że to ten pełnomocnik występował na rozprawie przed tut. Sądem, jak również ten pełnomocnik złożył w sprawie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem na adres do doręczeń wskazany w skardze. Wobec tego sama okoliczność, że pełnomocnikowi doręczono w jednej kopercie także odpis wyroku innego podmiotu, który pełnomocnik ten reprezentował przed Sądem, nie może stanowić przesłanki do przywrócenia uchybionemu terminowi w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik F. Spółki z o.o. w J. zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że uchybienie terminowi ustawowemu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 29 grudnia 2011 r. uznać należy za zawinione po stronie skarżącej z tego względu, że powołane przez skarżącą okoliczności, zwłaszcza wobec profesjonalnego charakteru działalności reprezentującego ją pełnomocnika procesowego, nie uprawdopodobniają wystąpienia sytuacji, w sposób obiektywny umożliwiającej dotrzymanie terminu, podczas gdy stwierdzić należy, że "brak winy" jest okolicznością ocenną, ze swej istoty subiektywną, w związku z tym ustalenie wystąpienia tej przesłanki nie powinno być determinowane wyłącznie tożsamością podmiotu reprezentującego interesy strony (czy jest nią bezpośrednio strona, czy działający w jej imieniu pełnomocnik profesjonalny), Sąd winien bowiem dokonywać oceny "braku winy" i oceny samego "uprawdopodobnienia" na podstawie okoliczności faktycznych sprawy. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto dodał, że praktyką sądów jest, że wyroki wydawane w różnych sprawach i dotyczące zupełnie obcych sobie podmiotów, doręczane są w osobnych przesyłkach, nawet w sytuacji tożsamości adresu do doręczeń. Zatem jakkolwiek koniecznym jest wzięcie pod uwagę "wzmożonej staranności" wymaganej od pełnomocników procesowych (także przyjęcie przez nich odpowiedzialności za działania osób, dokonujących rozdziału korespondencji w siedzibie kancelarii), uznać należy, że przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. sposób doręczania wyroków tego Sądu jest nieprawidłowy i tym samym mógł spowodować niezawinione przez pełnomocnika przeoczenie doręczonego w jednej przesyłce wyroku w sprawie skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których zaistnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których wystąpienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Stosownie do przepisu art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Spośród określonych przepisami przesłanek przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji zakwestionował uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Artykuł 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z utrwalonymi w tej kwestii poglądami doktryny i judykatury uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB 78/05). Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy, Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (patrz: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 149). Przenosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż według pełnomocnika skarżącej przyczyną niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było doręczenie w jednej kopercie pełnomocnikowi procesowemu skarżącej odpisów wyroków w dwóch różnych sprawach, tj. w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w J. (sygn. akt II SA/OI 894/11) oraz w sprawie ze skargi I. S.A. w W. (sygn. akt II SA/Ol 832/11). Ta natomiast okoliczność miała spowodować niezawinione przez pełnomocnika skarżącej przeoczenie doręczonego wyroku w jej sprawie, bowiem wyrok ten został w kancelarii pełnomocnika skarżącej omyłkowo włączony do akt sprawy spółki I. Jak wyżej wskazano o braku winy można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przytoczona przez pełnomocnika skarżącej okoliczność w postaci "przeoczenia" oznacza niezauważenie czegoś wskutek braku należytej uwagi bądź niedopatrzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wystąpienie powyższego zdarzenia nie uprawdopodobniło braku winy pełnomocnika skarżącej w niedokonaniu czynności w wyznaczonym terminie. Skoro pracownik kancelarii rozdzielający korespondencję sądową zauważył odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie ze skargi I. S.A. w W. (sygn. akt II SA/Ol 832/11), to przy zachowaniu należytej staranności powinien również dopatrzeć się drugiego odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w J. - tym bardziej, na co wskazuje Sąd pierwszej instancji, a czego nie neguje strona skarżąca, że każdy z odpisów wyroku z uzasadnieniem był poprzedzony odrębnym pismem przewodnim. Pismo przewodnie i odpis wyroku w niniejszej sprawie zostały trwale połączone zszywką, tak samo jak i pismo oraz odpis wyroku w sprawie o sygnaturze II SA/Ol 832/11. Obie te przesyłki nie zostały ze sobą spięte. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że skarżąca działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który podlega dodatkowym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu, w związku z czym oczekiwać można od niego należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. Dotyczy to również personelu administracyjnego. Profesjonalny pełnomocnik powinien w sposób należyty organizować obsługę biurowo-administracyjną kancelarii w celu zapewnienia jej sprawnego funkcjonowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione powyżej okoliczności nie wskazują, aby zaistniały takie przeszkody, które uniemożliwiły pełnomocnikowi skarżącej wniesienie skargi kasacyjnej w terminie. Przeoczenie przez pracownika kancelarii jednego z dwóch odpisów wyroków znajdujących się w jednej przesyłce sądowej, związane jest z organizacją pracy kancelarii, a zaniedbanie personelu niesie negatywne skutki dla pełnomocnika w postaci naruszenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197§ 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.