I FZ 468/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1589/11 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. III SA/Gl 1589/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. odmawiającego P. Sp. z o.o. w Z. zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowieniem z 14 czerwca 2012 r., I FZ 141/12) zażalenia na poprzednie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, strona ponownie wniosła o zwolnienie jej z obowiązku wpłaty wpisu sądowego. Uzasadniając swój wniosek strona podniosła, że "w wyniku działań [organów] zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu, a sytuacja tylko się pogarsza". Sąd zauważył, że do pisma nie załączono żadnych dokumentów, ani nie złożono go na wymaganym prawem formularzu, stąd Sąd uznał go za wniosek o zmianę postanowienia z 20 lutego 2012 r. Odmawiając takiej zmiany Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona "mimo wielokrotnego pouczenia złożyła [wniosek] na piśmie a nie na formularzu, co spowodowało, że Sąd uznał go za wniosek [...] złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Do pisma strona nie załączyła żadnych dokumentów ani nie przedstawiła informacji wskazujących i uzasadniających twierdzenie, że jej aktualna sytuacja finansowa uległa zmianie, a konkretnie pogorszeniu od dnia 20 lutego 2012 r." Zdaniem Sądu ze względu na treść w całości zacytowanego uzasadnienia wniosku nie było potrzeby ponownej weryfikacji przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, gdyż już dokonana pozostawała w mocy. Sąd podkreślił, że lakoniczne uzasadnienie pisma skarżącej zawiera argumenty podnoszone już wcześniej, nie stanowią zatem nowych okoliczności faktycznych i nowych informacji, a zwłaszcza nie wykazują pogorszenia sytuacji finansowej spółki. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Podniosła, że Sąd ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej skarżącej od trzech lat i jednoznacznie z niej wynika, że skarżąca pozbawiona została środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Zdaniem wnioskodawcy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność są najbardziej wiarygodnymi dokumentami potwierdzającymi sytuację finansową i majątkową spółki. Odnosząc się do swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. W ocenie skarżącej o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że na podstawie tych samych dowodów i argumentów w niektórych sprawach WSA zwolnił ją z wniesienia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ponieważ bezspornie w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy stronie, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że powyższy przepis znajdzie zastosowanie w sprawie. Zgodzić się też trzeba z tym, że na obecnym etapie postępowania nie jest zasadne badanie w pełni zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tj. w odniesieniu do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności (także tych już ocenionych w postanowieniach dotyczących poprzedniego wniosku). Wynika to z tego, że skoro zmiana prawomocnego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, pod kątem zaistnienia takich właśnie zmian powinna być przeprowadzana analiza powtórnego wniosku. W tym celu należy porównać argumenty powoływane w obu wnioskach (i ewentualnie nadesłanych dokumentach, w tym również uzyskanych w trybie art. 255 P.p.s.a.). Wymaga zaznaczenia, że z woli ustawodawcy postępowanie w zakresie prawa pomocy jest szczególnie sformalizowane – nie tylko wniosek ten powinien zawierać dane wymienione w art. 252 § 1 P.p.s.a. (w przypadku osoby prawnej, jak skarżąca, będzie to oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach), ale powinien być również złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest możliwe dokonanie porównania dwóch wniosków o przyznanie prawa pomocy pod względem zajścia przesłanek z art. 165 P.p.s.a., jeśli jeden z nich nie został złożony w formie przewidzianej w art. 252 § 2 P.p.s.a. i nie zawiera informacji dla takich wniosków wymaganych w świetle art. 252 § 1 tej ustawy. Podkreślić należy, że to, że ponowny wniosek będzie oceniany w innym zakresie niż pierwszy, nie oznacza jeszcze, że nie mamy do czynienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który powinien spełniać wymogi ustawowe dla takiego pisma procesowego, przede wszystkim wskazane w art. 252 P.p.s.a. W konsekwencji uznać należy – analogicznie jak w przypadku "pierwotnego" wniosku – że niezachowanie określonego w art. 252 § 2 P.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu – i to bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2008 r., I OPS 1/08, ONSAiWSA z 2008 r. nr 5, poz. 74). Zaznaczyć przy tym warto, że w przypadku powtórnego wniosku nie ma również przeszkód prawnych do skorzystania z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., umożliwiającego Sądowi uzupełnianie lub wyjaśnianie niepełnych lub budzących wątpliwości danych zawartych we wniosku. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nietrafnie uznał, że przy ocenie powtórnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle przesłanek z art. 165 P.p.s.a. Sąd – w sytuacji niezachowania przez stronę wymogu z art. 252 P.p.s.a. – może się ograniczyć do zbadania treści przedstawionych przez stronę w piśmie i wyrażenia w konsekwencji stanowiska, że lakoniczne uzasadnienie wniosku, niewskazujące na pogorszenie sytuacji strony, umożliwia samo w sobie stwierdzenie braku przesłanek z art. 165 P.p.s.a. Stanowiska tego Naczelny Sąd Administracyjny, ze względów wskazanych wyżej, nie podziela. Oczywiście nadmienić trzeba, że w przypadku, gdy strona – mimo wezwania – nie uzupełnia braków złożonego przez siebie wniosku przez złożenie go na urzędowych formularzu, zachodzą przesłanki z art. 257 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie jednak przesłanka do zastosowania tego przepisu nie zaszła, bowiem do strony nie skierowano stosownego wezwania. Sąd pierwszej instancji wskazał co prawda, że "mimo wielokrotnego pouczenia [strona] złożyła [wniosek] na piśmie, a nie na formularzu" jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego pouczania (na wcześniejszych etapach postępowania) nie sposób utożsamiać z wezwaniem w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 257 P.p.s.a., w którym określony jest konkretny termin do jego wypełnienia i rygor niezastosowania się do jego treści. Samo to, że skarżąca, wielokrotnie (i w wielu sprawach) wnosząca o przyznanie prawa pomocy, powinna mieć (z racji wielokrotnego pouczania) świadomość o konieczności składania takich wniosków na urzędowym formularzu, nie upoważnia Sądu do odstąpienia od wystosowania do strony wezwania w tym zakresie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odmowa zmiany postanowienia z 20 lutego 2012 r. była przedwczesna, gdyż Sąd pierwszej instancji, nie dysponując wnioskiem złożonym zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a. nie mógł dokonać miarodajnej oceny spełnienia przesłanek z art. 165 P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.