I FZ 130/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. P. P. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1509/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. P. P.Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [..] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1509/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwaną P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy P. "P. P." sp. z o.o. w Z. w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 czerwca 2011 r. wydane w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że strona została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w wyniku działań organów skarbowych skarżącej zablokowano wszystkie konta bankowe, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie jakimikolwiek środkami finansowymi. Wszelkie nieruchomości oraz ruchomości spółki zostały zajęte przez komorników. Trwa licytacja tych przedmiotów, a wpisy hipoteczne dotyczące nieruchomości w efekcie uniemożliwiają ich sprzedaż. Jej kapitał zakładowy wynosi 1700000 zł, a wartość posiadanych środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 4362182,77 zł. W ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w rozmiarze 5169319,24 zł. Na rachunkach bankowych brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Strona została wezwana do uzupełnienia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, które miały obrazować jej stan majątkowy i finansowy. Przedstawiła jednak jedynie częściowo swój stan majątkowy. Spółka powołała się także na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zwolnieniu jej z kosztów sądowych w innej sprawie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i wskazał, że z regulacji tej wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji argumentował, że rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka uchyliła się od wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2011 r. bowiem nie nadesłała sprawozdania finansowego za 2010 r., a także zeznania podatkowego za ten okres, wyciągów z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, raportów kasowych z powyższego okresu oraz deklaracji VAT składanych w ostatnim półroczu, w tym aktualnych wyciągów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych na których posadowione są stacja paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy. Tymczasem art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Sąd stwierdził, że dopóki strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Stąd dołączone do innych spraw zawisłych przed Sądem dokumenty źródłowe pochodzące z lat wcześniejszych nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego. Podobnie Sąd pierwszej instancji nie dał wiary argumentacji zawartej w treści pisma procesowego z dnia 20 grudnia 2011 r., jakoby firma nie posiadała pieniędzy na wykonanie kserokopii żądanej dokumentacji, ponieważ mimo trudności finansowych, o których pisze, nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi 1.700.000,00 zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie 4.362.182,77 zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z "zasadami słuszności" zwłaszcza, że należny w sprawie wpis wynosi jedynie 100 zł. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Podkreśliła, że Sąd ma możliwość obserwowania jej sytuacji finansowej od trzech lat. Ponadto wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Straty z tego wynikające przekroczyły już kwotę 75.000.000 zł. Podniosła, że przedłożone przez nią postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność jest najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającymi jej sytuację finansową i majątkową. W zakresie swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Dodatkowo strona wskazała, że w czternastu sprawach z kilkudziesięciu zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, na podstawie tych samych dowodów i argumentów przyznano jej prawo pomocy w żądanym zakresie. Jako dowód przedstawiła postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 586/07. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwań Sądu w pełni, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla niej rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez spółkę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy egzekucji z ruchomości ze stwierdzeniem braku nieruchomości, podczas gdy strona we wniosku wskazywała, że nie tylko jej majątek ruchomy, ale i nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej aktualnej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Podnoszona przez spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w tej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie pięć lat temu przez inny skład orzekający. NSA rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy strony w realizacji wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji oraz jej deklaracji, że mimo trudności finansowych jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, trafne było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.