II FZ 280/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. z siedzibą w W. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3114/11 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 1 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za lipiec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r., III SA/Wa 3114/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (powoływanej dalej jako "spółka" lub "skarżąca") w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. (powoływanego dalej jako "Dyrektor IC") z dnia 1 września 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku od gier za lipiec 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Warszawie podał, że spółka na urzędowym formularzu PPPr, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją finansową. W ubiegłym roku skarżąca poniosła stratę w wysokości 3.627.945,39 zł. Z uwagi na zmianę stanu prawnego w zakresie gier na automatach o niskich wygranych skarżąca nie była w stanie regulować w terminie zobowiązań podatkowych, wskutek czego prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne na terenie całego kraju. Zajęto rachunki bankowe oraz udziały w innej spółce. Skarżąca próbuje równoważyć koszty zwiększonych należności podatkowych poprzez obniżkę kosztów funkcjonowania firmy. Jako uzasadnienie wniosku skarżąca powołała postanowienie Referendarza sądowego WSA w Bydgoszczy przyznające jej prawo pomocy. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.117.500 zł, zaś wartość środków trwałych 21.546.013,40 zł. Na rachunku bankowym skarżącej widnieje kwota 2,45 zł. Skarżąca przedstawiła wyciąg bankowy, bilans, rachunek zysków i strat oraz wspomniane postanowienie. 2.2. W wykonaniu wezwania Referendarza sądowego WSA w Warszawie skarżąca przesłała: (a) zeznania podatkowe za 2009 i 2010 r., (b) bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 30 czerwca 2011 r., (c) deklaracje VAT-7, (d) dokumentację związaną z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi (zawiadomienia o zajęciu), (e) wyciągi bankowe, (f) zestawienie środków trwałych. 2.3. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2.4. Skarżąca złożyła od powyższego postanowienia sprzeciw w ustawowym terminie. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że spółka, mimo podnoszonej trudnej sytuacji finansowej, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a więc musi posiadać środki, umożliwiające jej kontynuowanie. Dodatkowo, jest to działalność gospodarcza o znacznych rozmiarach. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi bowiem 1.117.500 zł, a wartość środków trwałych 21.546.013,40 zł. Z zeznania podatkowego (CIT-8) za 2010 r. wynika, że spółka poniosła co prawda wysokie koszty - 226.176.510,60 zł, jednakże osiągnęła również wysokie przychody w wysokości 223.516.354,06 zł. W ocenie Sądu, powyżej przytoczone dane obrazowały skalę prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej. Jak wynikało z zestawienia przychodów i kosztów za wskazany okres, skarżąca poniosła stratę w kwocie ponad 2.500.000 zł. Jednakże Sąd stwierdził, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że spółka uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostawała także wartość należącego do spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć – jak twierdzi strona – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można było tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. środki transportowe o wartości przekraczającej milion złotych. W takiej sytuacji trudno było podzielić argumentację spółki, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją. 3.2. Odnosząc się do twierdzeń spółki wskazujących na ujemne saldo rachunku bankowego, WSA w Warszawie podniósł, że ujawniła ona tylko jeden rachunek bankowy podczas, gdy choćby z uwagi na posiadanie zobowiązań z tytułu kredytów (według bilansu na dzień 30 czerwca 2011 r. zobowiązania spółki z tytułu kredytów i pożyczek długoterminowych wynosiły 14.136.020 zł, a z tytułu kredytów i pożyczek krótkoterminowych – 12.262.774,01 zł) musiała posiadać jeszcze inne rachunki je obsługujące. Analiza wyciągów z tych rachunków stanowić mogłaby natomiast źródło informacji co do tego, czy strona reguluje ciążące na niej zobowiązania kredytowe. 3.3. W związku powyższym, Sąd pierwszej instancji uznał, że wartość środków, jakimi spółka w ostatnim okresie obracała, w porównaniu z wysokością należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.251 zł, czyni nieuzasadnionym twierdzenia strony, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wbrew twierdzeniom spółki, istniała możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Ze złożonych dokumentów wynikało, że mimo ujemnego wyniku finansowego za 2010 r. realizuje ona inwestycje o łącznej wartości 20.771.946,01 zł i posiada fundusze zapasowe i rezerwowe w łącznej kwocie 39.314.165 zł. Świadczy to o dysponowaniu przez nią wolnymi środkami o wartości wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe i to pomimo pogorszenia się jej sytuacji finansowej. 4. Stanowisko spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Warszawie spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 4.2. Uzasadniając swoje zażalenie spółka podniosła, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, Dyrektor IC decyzjami z dnia 7 października 2011 r. cofnął w całości zezwolenia udzielone spółce na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 172 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego. Z uwagi na rozmiar prowadzonej na terenie województwa mazowieckiego działalności i konieczność jej zaprzestania, przychody spółki drastycznie zmalały. Skarżąca przywołała swoje stanowisko, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku spółki jest obecnie zerowy. Co więcej sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu spółki, pomijając brak faktycznej możliwości zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie spółka podniosła, że sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku, gdy w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona (co zdaniem spółki powinno nastąpić), a na rzecz spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowodowałoby to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie byłoby już możliwe. W związku z tym spółka powołała się na pogląd wyrażony przez NSA m.in. w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2008 r., I GSK 1202/07, że "przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Warszawie odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie spółki podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy spółki (s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). 5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody – przychód osiągnięty przez spółkę w 2010 r. wyniósł 223.516.354,06 zł. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez danego przedsiębiorcę. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada płynność finansową, zaś obecnie koncentruje się na obniżeniu kosztów działalności. W rozpoznawanej sprawie - poza powoływaniem się na stratę - spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która uzyskała przychody w 2010 r. w w.w. wysokości, nie jest w stanie z takiej kwoty wygospodarować kwoty 4.251 zł na pokrycie wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygającą kwestię możliwości partycypowania przez spółkę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego jest to, że według nadesłanego przez spółkę bilansu na dzień 30 sierpnia 2011 r. (k. 54 akt WSA w Warszawie) spółka posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 380.675,01 zł. 5.4. Podkreślenia wymaga, że zażalenie nie zawiera żadnych konkretnych informacji o sytuacji finansowej spółki, jak również w jego treści nie nawiązano do w.w. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do polemiki z WSA w Warszawie, co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości. Argumenty spółki o niemożliwości wyzbycia się części majątku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Nie jest prawdopodobne twierdzenie spółki, że jej majątek stanowią niemal wyłącznie automaty do gier o niskich wygranych, wziąwszy pod uwagę w.w. bilans i wartość środków trwałych (19.288.111,40 zł). Spółka dysponuje choćby środkami transportu o wartości około 1.000.000 zł. W tym świetle kwota wpisu sądowego w tej sprawie ponownie jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej spółki, a podobna ocena odnosi się także do innych kosztów, które ewentualnie mogą w tej sprawie wystąpić. Rozważania o konsekwencjach wyzbycia się nieruchomości należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż Sąd pierwszej instancji takich działań od spółki nie oczekiwał. 5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji.