II GZ 139/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 marca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2166/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2166/11, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Zarządzeniem z dnia 17 października 2011 r. Przewodniczący Wydziału V WSA w W. wezwał J. N. (dalej: skarżącego) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł (k. 9 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem Referendarza sądowego WSA w W. z dnia 30 listopada 2011 r. wezwano skarżącego do przedłożenia szeregu informacji świadczących o jego sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącego WSA w W. postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata oraz radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. WSA podniósł, że skarżący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i dorosłym bratem. Oświadczył, iż jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 2,211 ha, działki leśnej o powierzchni 0,4287 ha i lasu o powierzchni 0,7272 ha, posiada również w ¼ część budynku mieszkalnego o pow. 34 m². Rodzice J. N. są właścicielami nieruchomości zabudowanej budynkiem gospodarczym o pow. 150 m² i domem o pow. 110 m². Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, że cała rodzina utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych ojca w wysokości 1214,26 zł i matki 716,12 zł oraz dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 150 zł. Ponadto pismem z dnia 15 grudnia 2011 r. (data nadania) skarżący oświadczył, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,211 ha, a łącznie uprawia (dzierżawa) ok. 15 ha gruntów. Pobiera dopłaty do 5,86 ha gruntów. Wyjaśnił, że produkcja rolnicza jest nieopłacalna i w związku z tym nie posiada środków finansowych na lekarstwa. Do pisma załączył decyzje przyznające płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 (2891,41 zł) i 2010 (3691,58 zł) oraz dokumentację medyczną i kserokopię złożonego już formularza PPF. Natomiast wraz ze sprzeciwem nadesłał fakturę i paragon za leki oraz dwa zaświadczenia lekarskie. W ocenie WSA skarżący nie wykonał w całości zarządzenia Sądu z dnia 30 listopada 2011 r. Nie wykazał za pomocą dokumentów wysokości uzyskiwanych przez niego i jego rodzinę dochodów, nie wykazał również czy posiadają zasoby pieniężne zgromadzone, np. na rachunku bankowym, jakie ponoszą wydatki i w jakiej wysokości. Nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych, odcinków emerytur rodziców. W związku z powyższym Sąd wskazał, że nie mógł dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów wpisu sądowego i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd I instancji zaznaczył również, że skarżący mimo wezwania nie złożył oświadczenia odnoszącego się do ponoszonych miesięcznych wydatków, nie nadesłał informacji dotyczących emerytur rodziców z zaznaczeniem, w jaki sposób przekazywane są środki finansowe (gotówka, przelew) oraz wyciągu z posiadanego rachunku bankowego i ewentualnie innych rachunków bankowych jeżeli takowe posiada jego rodzina. Wskazał także, że dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. J. N. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do zażalenia dołączył saldo rachunku prowadzonego przez PKO Bank Polski z dnia 26 marca 2012 r., zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku – Białej Inspektorat w Żywcu o wysokości emerytury J. N., dwie decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznające płatności J. N., kserokopie zwolnień lekarskich. W uzasadnieniu podał, iż nie posiada żadnych środków do życia, pozostaje na utrzymaniu rodziców (emerytów). Jest zadłużony. Ponadto jesienny zasiew zboża został całkowicie zniszczony przez susze, silne mrozy i leśną zwierzynę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższa argumentacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie, umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie złożył oświadczenia odnoszącego się do ponoszonych miesięcznych wydatków, nie nadesłał również odcinka emerytury matki wraz z informacją, w jaki sposób przekazywane są środki finansowe (gotówka, przelew) oraz wyciągu z posiadanego rachunku bankowego i ewentualnie innych rachunków bankowych, jeżeli takowe posiada jego rodzina. Zatem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały w wymagany sposób wykazane. Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.