I FZ 158/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.L. – W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2012 r. sygn.akt I SA/Kr 2131/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L. – W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. sygn.akt I SA/Kr 2131/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał prawo pomocy M. L. – W. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 927/10 wynika że M. L.-W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 663,55 zł miesięcznie netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3.348 zł. (1.893 zł + 1.455 zł) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł), w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90.000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172.900 zł). Lokale te są wynajmowane, a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych oraz podatku od nieruchomości. Strona skarżąca wydaje na ten cel 3.515,57 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podaje, iż po spłaceniu rat kredytowych pozostaje jej kwota 350–400 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie oddalił jej wniosek. Orzekający uznał, iż rozpatrywanym przypadku sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie wyjątkowa, więc nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny, na skutek wniesienia sprzeciwu przez Skarżącą, przyznał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W ocenie tego Sądu sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Sąd wskazał na regularne otrzymywanie przez Skarżącą renty w kwocie 663,55 zł miesięcznie netto oraz dochodu z tytułu najmu dwóch lokali użytkowych w kwocie 3.348 zł. (1.893 zł + 1.455 zł) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 609 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M., nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 w K .Sama zaś konieczność spłaty zobowiązań kredytowych z uwagi na obciążenie nieruchomości hipotekami nie stanowi, według Sądu, o ubóstwie skarżącej. Sąd podzielił ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z powyższego uregulowania o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przywołane powyżej przepisy stanową jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. W związku z tym, że to do wnioskodawcy należy uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, które przytacza we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to ciężar dowodu spoczywa na nim. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. W rozpoznawanym zażaleniu jego autorka nie odniosła się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd pierwszej instancji jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku w całości. Tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zostało w żaden sposób podważone. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że Skarżąca posiada stałe źródło dochodów – rentę oraz czynsz za dwa lokale użytkowe, które wynajmuje. Skarżąca reguluje na bieżąco płatności związane z własnym utrzymaniem, jak również raty kredytu. Dochód, który zostaje jej na własne utrzymanie po spłacie zobowiązań nie jest może wysoki, jednakże stan majątkowy Skarżącej nie odbiega od przeciętnych dochodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko że nie można akceptować priorytetowego traktowania przez Stronę zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2011 r., sygn.akt I FZ 130/11). Nie można pominąć faktu prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej w postaci wynajmu lokali użytkowych. W celu ich nabycia Skarżąca zaciągnęła kredyty, a więc była to długoterminowa inwestycja, dokładnie zaplanowana i ukierunkowana na przyszły zysk. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem kontroli i konieczności pokrycia jej ewentualnych kosztów, Skarżąca powinna więc liczyć się z koniecznością pokrycia również tych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z literalnego brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a. jedyną ustawową przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca nie wprowadził dodatkowych warunków przyznawania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym odnoszących się do celowości udziału pełnomocnika w sprawie. Przyjęte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozwiązanie jest więc odmienne od tego jakie ustawodawca zastosował w art. 117 § 3 Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.), zgodnie z którym uwzględnienie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu uzależnione jest od ustalenia, że udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie jest potrzebny. Dodatkowo brak profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi dla Skarżącej bariery w dostępie do sądu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.