V SA/Wa 1573/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącego K. W. jest decyzja Ministra Finansów nr [...] z [...] maja 2011r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z [...] marca 2011r. w przedmiocie rozłożenia na raty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym; Wnioskiem z [...] lutego 2011r. K. W. zwrócił się do Wojewody [...] o rozłożenie na raty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego [...] z [...] listopada 2010r. w kwocie [...] zł. W motywach wskazał na trudną sytuację zdrowotną oraz finansową. Decyzją nr [...] z [...] marca 2011r. Wojewoda [...] po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekł o rozłożeniu na raty płatności za mandat karny w kwocie [...] zł na 5 rat po [...] zł. W uzasadnieniu podniósł, iż zobowiązany otrzymuje stałą rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie. Jego żona także otrzymuje stałą rentę z tego samego tytułu w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ zwrócił uwagę, iż zobowiązany wraz z żoną, w związku ze złym stanem zdrowia, znaczną część dochodów przeznaczają na zakup leków oraz wizyty i badania lekarskie. Wojewoda przedstawił również wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez ukaranego a związanych z utrzymaniem mieszkania. Pismem z [...] marca 2011r. skarżący odwołał się od ww. decyzji do Ministra Finansów. Opisując szczegółowo swoją trudną sytuację zdrowotną i życiową zobowiązany wniósł o umorzenie należności z tytułu nałożonego mandatu. W wyniku rozpoznania odwołania Minister Finansów decyzją nr [...] z [...] maja 2011r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art.64 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art.55 ulg (m.in. umorzyć w całości lub rozłożyć na raty zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art.60 cyt. ustawy. Dalej organ wymienił przesłanki umorzenia określone w art.56 ustawy o finansach publicznych. Wskazał też na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zobowiązania. Zdaniem Ministra Finansów trudna sytuacja finansowa oraz zdrowotna K. W. nie stanowi przesłanki umorzenia spłaty należności, gdyż przed upływem terminu przedawnienia mogą zaistnieć warunki do poprawy sytuacji materialnej zobowiązanego i należność będzie mogła zostać uregulowana przez ukaranego lub wyegzekwowana w drodze postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek stwierdzenia niemożności wyegzekwowania pełnej należności w czasie trwania zobowiązania, a zatem jej umorzenie naruszałoby interes publiczny. Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Wojewody [...] o rozłożeniu zapłaty należności na raty jest prawidłowa, ponieważ zapewnia spłatę zobowiązania i jednocześnie uwzględnia możliwości płatnicze ukaranego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o jej uchylenie. W motywach skargi wyraził swoje niezadowolenie z działań organów administracji i ponownie przedstawił swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną, podnosząc argumenty już uprzednio wyrażone w pismach w toku postępowania administracyjnego. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 z późn.zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji są zobligowane do rozstrzygania sprawy w myśl naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady prawdy obiektywnej i praworządności. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm., dalej "k.p.a.") stanowiącego o powyższych obowiązkach, organy administracji publicznej odpowiedzialne są za wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, do których należy również ustalenie, czego w istocie domaga się strona występująca do organu i jakie przepisy prawa regulują sytuację odpowiadające treści jej żądania. Zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi także w art. 63 k.p.a., jest zasada ograniczonego formalizmu i to nie tylko w zakresie formy lecz również i treści podania (odwołania). Stosownie bowiem do art. 63 § 2 k.p.a. odwołanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. W tym miejscu należy podkreślić, iż przepisy k.p.a. nie nakładają na stronę ponad wskazania zawarte w przywołanym przepisie innych szczególnych wymogów co do treści podania po to, by sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. W szczególności strona we wniosku wszczynającym postępowanie nie jest obowiązana do wskazania podstawy prawnej żądania, lecz wyłącznie do określenia zdarzeń, na których wniosek opiera. Do organów orzekających należy bowiem zastosowanie właściwej normy prawnej pozwalającej na rozstrzygnięcie wniosku strony zgodnie z jej wolą. Żaden bowiem przepis procedury administracyjnej nie zobowiązuje strony do wskazania podstawy prawnej swego żądania, a co więcej podstawa prawna ujęta w podaniu nie jest wiążąca dla organu, który samodzielnie dokonuje kwalifikacji prawnej podania i wyboru właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Administracyjne postępowanie odwoławcze oparte jest w pełni na zasadzie skargowości, co oznacza, że może zostać uruchomione wyłącznie w wyniku podjęcia przez uprawniony do tego podmiot czynności procesowej – wniesienia odwołania. Postępowanie odwoławcze nigdy nie może być wszczęte z urzędu, a organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień przewidzianych dla organu odwoławczego dopiero po wniesieniu odwołania. Z powyższego wynika także to, że obowiązkiem organu wyższego stopnia jest ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ jest bowiem związany tym żądaniem, nie mogąc dokonać zmiany jej kwalifikacji, ponieważ to oznaczałoby działanie z urzędu. Treść żądania wyznacza stosowaną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Taki tok postępowania nakazuje nie tylko zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w przywołanym art. 7 k.p.a. ale także wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania. Przy czym należy wskazać, iż obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. powinien być rozumiany tak szeroko, jak jest to tylko możliwe, zaś jego naruszenie traktować należy jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. Z omówionych powyżej obowiązków Minister Finansów jako organ odwoławczy nie wywiązał się w sposób należyty. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, skarżący składając odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011r. o rozłożeniu na raty spłaty zobowiązania wniósł o umorzenie przedmiotowych należności. Organ odwoławczy w wyniku rozpoznania odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie rozłożenia na raty zobowiązania, odnosząc się jednakże w uzasadnieniu decyzji do żądania strony w zakresie umorzenia postępowania. Podejmując rozstrzygnięcie organ II instancji z urzędu, w sposób arbitralny, uruchomił postępowanie odwoławcze nie wyjaśniając uprzednio zakresu treści żądania zobowiązanego i nie ustalając w sposób jednoznaczny, czy skarżący składa odwołanie czy też zarazem nowy wniosek. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Finansów powinien zatem ustalić w sposób nie budzący wątpliwości zakres treści żądania skarżącego i ewentualnie poinformować o możliwości dotyczącej prowadzenia kolejnego odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia należności. Rozłożenie należności na raty i umorzenie tych należności to dwie odrębne sprawy w znaczeniu materialnoprawnym. Z tych względów Sąd uznał zasadność skargi i uchylił zaskarżoną decyzję. Z tych względów Sąd orzekł w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji wyroku.