IV SA/Gl 520/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów – stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] Wnioskiem z dnia 15 września 2010 r. D.G. domagała się przyznania stypendium szkolnego swemu synowi D.G. urodzonemu [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta P., na zasadzie m.in. art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) "odmówił przyznania stypendium szkolnego dla D.G.". W jej uzasadnieniu stwierdził, że stypendium szkolne przysługuje uczniom, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów wynika, że dochód netto na osobę w rodzinie jest wyższy niż 351 zł netto. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wnioskodawczyni D.G. wniosła odwołanie, w którym powołała się na trudną sytuację materialną rodziny. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, jak podano: "odmawiające przyznania stypendium szkolnego dla D.G.". W jej uzasadnieniu przedstawiono ustalenia faktyczne, z których wynika, że rodzina G. składa się z czterech osób, w tym trojga małoletnich dzieci. Dochód rodziny stanowią alimenty wypłacane z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 500 zł na każde dziecko za okres do 30 września 2010 r., zasiłków rodzinnych po 91 zł na każde dziecko za okres do 31 października 2010 r., dodatku z tytułu wychowywania dziecka (D.G.) w rodzinie wielodzietnej 80 zł za okres do 31 października 2010 r., dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (D.G.) 80 zł za okres do 31 sierpnia 2010 r., zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie za okres do 31 sierpnia 2010 r., wreszcie z jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie po 100 zł na każde dziecko (którego nie uwzględniono w dochodach rodziny). W opinii Kolegium dochód rodziny wynoszący łącznie 2.086 zł miesięcznie, ustalony według reguł zawartych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, sprzeciwia się uwzględnieniu żądania. Bowiem przekracza on uregulowane tamże kryterium 351 zł, gdyż wynosi 521,20 zł. Po myśli art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty wyklucza to możliwość przyznania stypendium szkolnego. Stypendium szkolne jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Może je otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, gdy w rodzinie występuje jedna z wymienionych w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty dysfunkcji. Kolegium dostrzegło niewyjaśnienie przez organ pierwszej instancji kwestii czy wnioskodawczyni otrzymała zasiłek pielęgnacyjny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od września 2010 r., bo wtedy kwota 233 zł stanowiłaby dochód utracony i nie podlegałaby wliczeniu do dochodu rodziny, wszak jego zdaniem okoliczność ta nie miała znaczenia dla wyniku sprawy. Pomniejszenie dochodu o tę kwotę nie skutkowałoby bowiem obniżeniem dochodu do progu umożliwiającego ubieganie się o sporne świadczenie. Dlatego odwołanie, jak podał: "D.W." uznał organ za nieuzasadnione. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła D.G., nie precyzując zarzutów przeciwko decyzji ostatecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek z powodów branych pod rozwagę z urzędu. Zgodnie z brzmieniem art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta realizowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Wadliwości procesowe lub materialnoprawne mające lub mogące mieć wpływ na wynik sprawy albo stanowiące podstawę wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, po myśli art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uzasadniają wzruszenie zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 134 § 1 tej ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, a więc z urzędu bierze pod rozwagę naruszenia prawa niepodniesione przez strony, zaś po myśli jej art. 135 oceną legalności jest władny objąć również inne akty lub czynności wydane lub podjęte w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przeprowadzając w oparciu o powołane przepisy badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przez organy obu instancji przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Jak stanowi jej art. 90b ust. 1 i art. 90d ust. 1 stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie występuje jedna z dalej wymienionych dysfunkcji. Przy czym kwestię niskich dochodów ocenia się według reguł ustanowionych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (art. 90d ust. 7 przywołanej ustawy). Redakcja przywołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że osobą uprawnioną do świadczenia jest uczeń, a nie jego rodzice, którzy wedle brzmienia art. 90n ust. 1 pkt 1 tej ustawy, mogą złożyć wniosek o przyznanie świadczenia (tylko wówczas gdy uczeń jest małoletni). Czym innym jest bowiem uprawnienie do świadczenia, a czym innym uprawnienie do złożenia wniosku. Konstrukcja obu przepisów i sytuacji prawnej wymienionych osób jest znana i utrwalona w innych procedurach, a zasadza się na braku własnych uprawnień procesowych osób małoletnich (nie mających zdolności procesowej z powodu braku pełnej zdolności prawnej). Zatem decyzje w przedmiocie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym oparte o przepisy ustawy o systemie oświaty wydawane być mogą na wniosek rodziców małoletniego ucznia, lecz na jego rzecz. Takie stanowisko zaprezentował już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 102/10 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), choć na kanwie sprawy o innym przedmiocie (zasiłku rodzinnego), wszak w której istotne było wliczenie do dochodu rodziny stypendium szkolnego. Z tej konkluzji wynika, że decyzje zapadłe w tej materii winny być adresowane do małoletniego ucznia i kierowane do rąk rodzica, który złożył wniosek. Tymczasem wypowiadające się w niniejszej sprawie organy tę kwestię postrzegły inaczej, bo adresatem decyzji uczyniły rodzica, czyli osobę nieuprawnioną do świadczenia. Co więcej, organ pierwszej instancji jako osobę uprawnioną wskazał D.G, podczas gdy wnioskodawczyni domagała się świadczenia dla D.G., i zdaje się, że nie ma syna o imieniu D. Organ odwoławczy natomiast jako podmiot uprawniony wskazał osobę o poprawnym imieniu, wszak o nazwisku "G.", które trudno przyporządkować do strony czy jej przedstawiciela niniejszego postępowania. A już wskazanie w końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że rozpatrywał odwołanie D.W., prowadzi do wniosku o orientacji organu w zakresie owszem pewnych innych zagadnień, lecz nie obejmujących znajomości akt. Powyższe wadliwości nie są tylko dowodem wyjątkowej niestaranności, ale w ocenie Sądu podają w wątpliwość czy zapadłe rozstrzygnięcia dotyczą tej sprawy, oraz złożonego przez D.G, wniosku z 15 września 2010 r. o pomoc materialną dla syna D. Nota bene członek Kolegium w K. w piśmie kierowanym do odwołującej się z dnia 9 lutego 2011r. (k. 6 akt administracyjnych) określiła ją jako D.G. Dalej przyszło zważyć, iż w istocie rację ma Kolegium twierdząc, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił kwestii zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku w łącznej kwocie 233 zł przyznanych do 31 sierpnia 2010 r., bo jakkolwiek istotny jest dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (tu sierpnia), za który te świadczenia przysługiwały, to jednak niepodobna pominąć tej okoliczności, że wnioski o stypendium szkolne składa się jeden raz w ciągu roku szkolnego, do 15 września. To sprawia, że należy w tych sprawach uwzględniać specyfikę tej regulacji, a co za tym idzie te składniki dochodu, które są przyznawane na pewien okres czasu, szczególnie gdy okres ten kończy się w miesiącu złożenia wniosku albo w następnym, należy zbadać dokładnie i to niekoniecznie zawężając się ściśle do kryteriów uregulowanych w ustawie o pomocy społecznej. Takie też stanowisko, aczkolwiek na gruncie innego problemu, bo w kwestii przyczyn uzasadniających późniejsze złożenie wniosku o stypendium, zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 562/07 (publikowany j.w.). W jego motywach wskazał na możliwość uwzględnienia w tej materii okoliczności, jakie wystąpiły po dniu 15 września. Tych okoliczności nie miały na uwadze organy obu instancji, tymczasem przywołane wyżej świadczenia przyznano do 31 sierpnia 2010 r., zaś alimenty w łącznej wysokości 1.500 zł do dnia 30 września 2010 r. Zatem nie tylko powyższa okoliczność wskazana przez Kolegium powinna zostać zbadana (i to przez organ odwoławczy, który jest też organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę, a nie tylko kontrolującym decyzje zaskarżone odwołaniami), ale też zagadnienie ewentualnego przedłużenia świadczeń alimentacyjnych. Trudno bowiem po upływie terminu składania podań i istotnym obniżeniu dochodu rodziny odsyłać stronę na drogę możliwości późniejszego złożenia wniosku z powodu wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń. Bez tego ustalenia i wyliczenia w zakresie utraconych dochodów sprawa nie dojrzała do rozstrzygnięcia, zaś konkluzja organu odwoławczego, że nie miałoby to wpływu na wynik sprawy, jest gołosłowna. Trzeba też dodać, że decyzja Prezydenta P. nie zawiera jakichkolwiek ustaleń faktycznych i zaledwie skąpe rozważania prawne. Przeto nie odpowiada prawnym wymogom, zwłaszcza jej uzasadnienie treści art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji czego uchybia regule dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), bo w istocie w sprawie wydano jedną tylko decyzję merytoryczną (zaskarżoną decyzję ostateczną). W konsekwencji czego sprawa nie została wyjaśniona, stąd zapadłe w jej toku decyzje, jako naruszające przepisy prawa procesowego (art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 1, 2, art. 77 § 1 k.p.a.) oraz przepisy prawa materialnego (art. 90b ust. 1 i art. 90d ust. 1, art. 90n ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 28 i art. 30 § 1 i 2 k.p.a.), nie mogły się ostać. Wytknięte uchybienia miały bowiem wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali prawidłowo i rzetelnie jej stan faktyczny, w szczególności w zakresie sytuacji materialnej rodziny, po czym dokona oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, w wyniku czego wyda właściwej treści decyzję, w której prawidłowo określi stronę postępowania i jej reprezentanta. Nie umknie mu konieczność pouczenia strony w trybie art.10 § 1 k.p.a. Na marginesie wypada tylko dodać, że identyczne oznaczenie strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak w postępowaniu administracyjnym jest konsekwencją potraktowania przez organy skarżącej jako strony; wada ta nie mogła zatem wywołać negatywnych skutków dla skarżącej, do której kierowano zapadłe w tamtym postępowaniu decyzje. Co mając na względzie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.