I SA/Rz 758/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA. Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012r. sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2010r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz "A" S.A. z siedzibą w W. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 758/11 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (zwane dalej SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] października 2010 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji SKO nr [...] z dnia[...] marca 2010 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2008. W uzasadnieniu stwierdzono, że A S.A. w W. złożyła do SKO wniosek z dnia 6 kwietnia 2010r. o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium nr [...] z dnia [...] marca 2010r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy M. nr [...] z dnia [...] października 2009r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2008. Kolegium decyzją z dnia [...] października 2010r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji SKO w P. nr [...] z dnia [...] marca 2010r. Wnioskiem skierowanym do SKO A. C. pełnomocnik A. SA domagał się ponownego rozpoznania sprawy. Wskazał, że przedstawiona przez SKO interpretacja art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej jest nieprawidłowa, gdyż przewiduje on sytuację, w których organ nie rozpoznaje merytorycznie sprawy i stanowi tym samym wyjątek od zasady, zgodnie z którą sprawa powinna zostać rozstrzygnięta merytorycznie przez organ podatkowy. Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] postanowiło utrzymać w mocy swoją decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrokiem z dnia 10 maja 2011r. sygn. akt I SA/Rz 137/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu skargi A. SA w W. uchylił decyzję SKO z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...]. Kolegium decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie własne z dnia [...] października 2010r. stwierdzając, że wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie skutku przewidzianego w art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej, gdyż wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Mając zaś na uwadze fakt, że spółka składająca skargę w dniu 14 kwietnia 2010r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wszczęła postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w tej samej sprawie jest uzasadnione. Od wyżej wymienionej decyzji skargę wniosła spółka domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2010r. oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem Spółki decyzja narusza: 1. art. 130 § 1 pkt 6 w związku z art. 130 § 5 Ordynacji podatkowej, gdyż Kolegium utrzymało w mocy decyzję, która podlegała uchyleniu, wskutek wydania jej przez członków SKO podlegających wyłączeniu; 2. art. 56 ppsa w zw. z art. 248 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż Kolegium odmówiło merytorycznego rozpoznania sprawy mimo, spełnienia wszystkich niezbędnych przesłanek; 3. art. 219 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, gdyż nie doszło do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji podatkowej w sytuacji, w której nie zaistniało zdarzenie uprawniające organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności do takiej odmowy. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracyjnej publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132. Stosownie do treści art. 130 § 1 pkt 6 pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starosta, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że: decyzję z dnia [...] marca 2010r. nr [...] Kolegium wydało w składzie J. K. (Przewodniczący), B. K. (sprawozdawca) i J. G., natomiast decyzja z dnia [...] października 2010r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wyżej wskazanej z [...] marca 2010r. Kolegium wydało w składzie J. K. (przewodniczący), B. K. (sprawozdawca) i J. G. Kwestia wyłączenia członków samorządowego kolegium odwoławczego była przedmiotem uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt I GPS 2/06. Uchwała ta stwierdza, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa ma zastosowanie do członków samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2008r. sygn. akt P 57/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 kpa i art. 127 § 3 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 78 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w uchwale z dnia 22 lutego 2007r. sygn. II GPS 2/06 odwołując się do przepisu art. 2 Konstytucji RP stanowiącego, że Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza, według tej zasady, jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe jak obiektywizm w orzekaniu oraz związana z tym niezależność osób wydających decyzje administracyjne. Przesłanka wyłączenia pracownika z powodu brania przez niego udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 kpa) nawiązuje w swej istocie do zasady dwuinstancyjności postępowania i zasady hierarchicznego podporządkowania organów orzekających. W takim klasycznym modelu postępowania administracyjnego odwołanie rozpoznaje inny organ i oczywiście, w innym składzie osobowym. Na tym polega zasada i jednocześnie gwarancja procesowa, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie, bo z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie. Omawiana przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozstrzygnięcie odwołania w konkretnej sprawie bo ma charakter bezwzględny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeka nie w pełnym składzie, lecz w trzyosobowych składach orzekających, co oznacza, że istnieje możliwość takiego ukształtowania osobowego składu SKO orzekającego ponownie w danej sprawie, aby nie znaleźli się w nim członkowie składu orzekającego, który wydal pierwsze rozstrzygnięcie w tej sprawie. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "celem wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego jest zapewnienie bezstronności w postępowaniu odwoławczym i jest bez znaczenia czy osoba ta brała udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, czy w tej samej instancji na mocy art. 127 § 3 kpa. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której osoba biorąca udział w wydaniu zaskarżonej decyzji będzie brała udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Istotne jest to, że z dwóch elementów, które składają się na istotę dwuinstancyjności, większe znaczenie dla ochrony praw i interesów jednostek przypisane zostało dwukrotnemu rozpoznaniu sprawy, a nie okoliczności, iż dokonują tego dwa różne organy (por. R.Karczmarczyk, Glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2007r. II GPS 2/06 GSP-Prz.Orz. 2008/1/53). Względy prawdy obiektywnej, nakazują zatem wyłączyć członka SKO od udziału w postępowaniu, gdy brał wcześniej udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Idea zawarta we wskazanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zmierza do stworzenia i zapewnienia stronie maksymalnych gwarancji w obiektywnym rozstrzygnięciu sprawy. Winna stanowić wskazówkę interpretacyjną w odniesieniu do przepisów art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 kpa. W ocenie Sądu pomimo, że poglądy wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny dotyczą wzajemnych relacji art. 24 § 1 pkt 5, art. 27 § 1 i art. 127 § 3 kpa, to należy jej także odnosić do sytuacji rozpoznawania przez członka SKO, który brał udział w wydawaniu decyzji administracyjnej kwestii ważności takiej decyzji w postępowaniu nieważnościowym o jakim mowa w art. 247 i n. Ordynacji podatkowej. Postępowaniu wywołanemu wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji muszą towarzyszyć standardy i gwarancje przewidziane przez ustawodawcę dla postępowania wywołanego wniesieniem odwołania, tym także respektowania zasady ustalonej w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Dlatego też Sąd uznał, że istnieją podstawy wyłączenia członków organu kolegialnego (SKO) od orzekania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli członkowie ci orzekali w trybie "zwykłym" w tej sprawie. Z powyższych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. 6 w związku z art. 135 ppsa. Orzeczenie zawarte w punkcie II uzasadnia przepis art. 152 ppsa zaś orzeczenie o kosztach przepis art. 200 ppsa.