II SA/Po 546/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. C. – D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania K. C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla na rzecz K. D. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 10 września 2010 r. K. C. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. D. We wniosku wskazała, że w skład rodziny wchodzi ona oraz córka (k. 17 akt adm. pierwszej instancji). Uzupełniając wniosek przedstawiła między innymi zaświadczenie z dnia [...] 2010 r. nr [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. o wysokości osiągniętego dochodu (k. 21 akt adm. pierwszej instancji). Złożyła także zaświadczenie z dnia [...] 2010 r. nr [...] z PKO Bank Polski S.A., w którym wskazano zasilenia jej rachunku w roku 2009 (k. 29 akt adm. pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 i ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 Nr 1, poz. 7, ze zm.), art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), odmówił przyznania świadczenia. Organ wskazał, że jednym z warunków skorzystania z pomocy z funduszu alimentacyjnego jest nie przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Prezydent ustalił, iż na dochód rodziny K. C. za 2009 rok składa się: dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych potwierdzony zaświadczeniem z urzędu skarbowego z dnia [...] 2010 r. uzyskany w wysokości 11.498,36 zł netto; dochód nie podlegający opodatkowaniu za 2009 rok z tytułu alimentów otrzymanych od ojca dziecka wyliczony zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836) (1500,00 euro x 4,1082 zł = 6 162,30 zł). Łączny dochód rodziny wyniósł zatem 17 660,66 zł, a przeciętny miesięczny dochód rodziny 1 471,72 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 735,86 zł i przekracza ustawowe kryterium o 10,86 zł netto. Jednocześnie organ zaznaczył, że K. C. nie zgłosiła wniosku o pomniejszenie dochodu o dochód utracony (art. 2 pkt 17 ustawy). W konkluzji stwierdził, że skoro dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe wynikające z ustawy, to nie ma podstaw do przyznania świadczenia. W odwołaniu od decyzji K. C. podniosła, że nie jest dla niej zrozumiałe na jakiej podstawie wyliczono kwotę dochodu z alimentów otrzymanych w walucie euro jakie uzyskiwała na rzecz dziecka. Podkreśliła też, iż w poprzednim roku miała identyczną sytuacje finansową a świadczenia z funduszu zostały jej przyznane. Uzupełniając odwołanie pismem z dnia 12 grudnia 2010 r. wyjaśniła też, że w ostatnim okresie znacznie pogorszył się stan jej zdrowia. Dodała nadto, iż organ bezdusznie zastosował obowiązujące przepisy, zwłaszcza stosując wysoki przelicznik złoty-euro w odniesieniu do dochodów uzyskanych przez nią z tytułu alimentów. Nie wziął też pod uwagę faktu, że wyrok sądowy opiewa na 1000 zł i pochodzi z 2004 r., kiedy ceny wszystkich artykułów były znacznie niższe. Już wtedy kwota ta była określana jako minimum niezbędne do utrzymania małoletniej K.. Tymczasem ojciec zobowiązany do alimentacji wywiązuje się ze swoich obowiązków jedynie częściowo płacąc tylko 125 euro miesięcznie (ok. 500 zł, wcześniej było to 485 zł). Do kwoty tej Prezydent zastosował najwyższy możliwy przelicznik 4,1082 zł/euro powodując zawyżenie dochodu na osobę w rodzinie. W ocenie K. C. alimenty powinny być przeliczone według cen walut obowiązujących w datach wpływu środków. Dokonanie jednorazowego przeliczenia nie daje rzeczywistego obrazu dochodów, narusza dobro dziecka i narusza art. 76 Konstytucji. Skarżąca dodała też, że nie są dla nie zrozumiałe wyrażenia prawne opisujące kategorie dochodów. Wedle jej oceny przedłożona dokumentacja (zaświadczenia) nie uzasadnia przyjmowania niekorzystnego przelicznika zł/euro. Poddała też pod wątpliwość zasadność tak rygorystycznego podchodzenia do dziesięciozłotowego przekroczenia kryterium dochodowego, gdy kwota przypadająca na osobę w rodzinie nadal znacząco odbiega od przyznanej wyrokiem Sądu kwoty alimentów (735,86 wobec 1000 zł). Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na dokumentację, która pozwala na określenie dochodu rodziny skarżącej. Podkreśliło, iż Prezydent Miasta P. ustalił ten dochód opierając się na art. 9 ust. 1 - 3 , art. 12 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1, art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz § 9 ust. 4 rozporządzenia z dnia 7 lipca 2010 r. i przyjął, że dochód rzeczywisty rodziny skarżącej na osobę w rodzinie za 2009 r. wynosi 735,86 zł, co przekracza dochód progowy wynoszący 725,00 zł. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo przeliczył kwoty alimentów uzyskanych w 2009 r. w euro przyjmując, stosownie do § 9 ust. 4 rozporządzenia - średni kurs walut ogłoszony w dniu 31 grudnia 2009 r. w tabeli kursów A przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego (kwota 4,1082 zł). Organ dodał też, że w sprawie nie zaszły przesłanki do odliczenia dochodu utraconego (art. 2 pkt. 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W skardze K. C. wniosła o uchylenie decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Powołała się na preambułę i zasady wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jej zdaniem przepisy, które stanowiły podstawę do wydania decyzji powinny być odczytywane z punktu widzenia wyrażonej ustawie zasady dostarczania pomocy osobom, a w szczególności dzieciom, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymać. Organy naruszyły art. 9 ust. 1- 3, art. 12 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy oraz § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. Regulacje te zastosowano bowiem wprost, nie zważając na konieczność zaspokajania potrzeb dzieci. Nawiązując do preambuły ustawy K. C. dodała nadto, że jest matką samotnie wychowującą aktualnie jedenastoletnią córkę, a do tego sama potrzebuje stałej opieki lekarskiej z powodu złego stanu zdrowia. Pomimo tych starań stara się dobrze wychowywać dziecko, licząc na wsparcie w tych staraniach ze strony Państwa. Skarżąca podniosła też, że tytułem alimentów zasądzonych na kwotę 1.000 zł udaje jej się uzyskać zaledwie 500 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Dodało, iż wskazane przez skarżącą zasady wynikające z preambuły ustawy nie mogą stanowić podstawy do przyznania lub odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazana w preambule konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb oraz nie otrzymują należnego wsparcia od osób zobowiązanych. Skarżąca otrzymuje co miesięczną rentę (ok. 904 zł) i alimenty w kwocie 125 euro miesięcznie od dłużnika alimentacyjnego. Trudno zatem przyjąć, że ona i jej córka K. znajdują się w niedostatku w rozumieniu art. 133 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że poza tą sprawą pozostaje kwestia czy uprawniona K. D. otrzymuje od swego ojca pełną i wystarczającą kwotę alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Poznania nie naruszają prawa. Zasadniczym motywem odmowy przyznania K. C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki K. było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7). Organy ustaliły bowiem, że dochód skarżącej wynosi 735,86 zł na osobę w rodzinie, podczas, gdy kryterium dochodowe przyznania świadczenia to 725 zł. Z treści odwołania i skargi wynika, że skarżąca K. C. nie zgadza się ze sposobem przeliczenia kwot alimentów, jakie otrzymała od ojca córki K. w walucie euro, a także sprzeciwia się tak rygorystycznemu traktowaniu kryterium dochodowego w sytuacji, gdy celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przede wszystkim wsparcie osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb (zwłaszcza dzieci). Pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji majątkowej i osobistej opisanej w skardze, a także doceniając starania skarżącej w należytym wychowaniu córki K., Sąd wskazuje, że w świetle przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz rozporządzenia wykonawczego nie zachodziły przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy przez dochód rodziny należy rozumieć "dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych". Z kolei zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) "dochód rodziny" - oznacza to sumę dochodów członków rodziny, natomiast "dochód członka rodziny" oznacza "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy". Składniki "dochodu" określa natomiast art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (do którego odwołuje się art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Rodzinę skarżącej K. C. stanowi ona i jej córka (art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Z akt sprawy wynika, iż tylko skarżąca uzyskała w 2009 r.: 1. 12.635,56 zł dochodu, który wynika z zaświadczenia z dnia [...] 2010 r. nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. o wysokości osiągniętego dochodu (k. 21 akt adm. pierwszej instancji); 2. dwanaście wpłat kwot tytułem alimentów na córkę w kwocie 125 euro, łącznie 1500 euro, które udokumentowane zostały zaświadczeniem z dnia [...] 2010 r. nr [...] z PKO Bank Polski S.A. (zasilenia rachunku skarżącej w roku 2009 - k. 29 akt adm. pierwszej instancji). Kwota określona w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego podlega pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie zdrowotne. Składki te dla celów świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyznacza się według wzoru określonego w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 885). W przypadku skarżącej składka podlegająca odliczeniu wyniesie 1137,20 zł (wykazany w zaświadczeniu przychód 12635,56 x stopa procentowa składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2009 r. - 9%). Kwota przychodu zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych na potrzeby świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi zatem 11.498,36 zł. Kwota ta została prawidłowo wyliczona przez organy. Wpływy tytułem alimentów wyrażone w euro zaliczają się natomiast do "innych dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych" (art. 3 pkt 1 lit. c tiret czternaste). Kwoty te należy przeliczyć je na złote polskie zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2008 r. W myśl tego przepisu, w przypadku gdy członek rodziny osiąga dochody poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które nie są wykazane w zaświadczeniu, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 lit. a, dokonuje się ich przeliczenia na podstawie średniego kursu walut ogłaszanego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego roku kalendarzowego, z którego dochód stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczeń. Na marginesie Sąd wyjaśnia (z uwagi na wątpliwości skarżącej podnoszone w odwołaniu), że sformułowanie, iż w sposób określony w § 9 ust. 4 rozporządzenia nie przelicza się kwot "nie wykazanych w zaświadczeniu, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 lit. a", oznacza, iż nie przelicza się tych kwot, które raz już zostały zadeklarowane i opodatkowane w Polsce według wartości wyrażonej w złotych (uwzględnione w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego dochody są wyrażone w złotych chociażby pochodziły z zagranicy). Kwoty uzyskane przez K. C. tytułem alimentów nie podlegały opodatkowaniu w Polsce, wyrażone zostały w walucie euro i wymagały przeliczenia na złote. Konieczne było zatem zastosowanie § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej przeliczenie kwot uzyskanych alimentów wedle kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia 31 grudnia 2009 r. nie spowodowało wcale niekorzystnego i sztucznego zawyżenia jej dochodów w stosunku do dochodów rzeczywistych, a już na pewno nie jest to metoda przeliczeniowa, której na potrzeby sprawy nie można było zaakceptować. Należy bowiem zauważyć, że kurs euro w końcu 2009 r. był jednym z niższych w tym roku kalendarzowym (za wyjątkiem incydentalnego spadku ceny euro w okolicach połowy stycznia - zob. tabela A kursów średnich walut dostępna na oficjalnej witrynie internetowej Narodowego Banku Polskiego: www.nbp.pl). Mając na uwadze powyższe dochód skarżącej stanowił sumę kwot 11.498,36 zł oraz kwoty 6162,40 zł, co daje łącznie 17.660,66 zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 1471,72 zł, a na osobę w rodzinie przypadało 735,86 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy i uniemożliwia przyznanie K. C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że w świetle ustawy nie jest możliwe pominięcie kryterium dochodowego i przyznanie świadczenia w sytuacji jego przekroczenia z powołaniem na przepisy ogólne ustawy i zasadę dostarczania pomocy osobom, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera bowiem regulacji, które pozwalałyby przyznanie świadczeń ze względu na szczególne okoliczności (jak jest np. w ustawie o pomocy społecznej - zob. art. 41). Należy też stwierdzić, że dla ustalenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie ma znaczenia jaka kwota alimentów została przyznana wyrokiem Sądu i w jakiej relacji pozostaje ona do kwot rzeczywiście uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego. Kryteria przyznania świadczeń w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzależnione zostały bowiem od ilości środków rzeczywiście otrzymywanych w okresie rozliczeniowym przez osobę uprawnioną (członków jej rodziny). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organy mogły odmówić skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dlatego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. nie naruszają prawa i - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - orzekł o oddaleniu skargi.