II GSK 966/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 1 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Rady Izby Notarialnej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2205/11 w sprawie ze skargi Rada Izby Notarialnej w R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 stycznia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2205/11, oddalił skargę Rady Izby Notarialnej w R. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wniosku o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji podał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Minister Sprawiedliwości powołał M. U. (dalej: uczestnik) na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w R.. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z uzasadnieniem. Zaskarżoną w sprawie decyzją Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 129 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 3, art. 104 i art. 107 § 1, 2, 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) umorzył postępowanie odwoławcze w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wskazał, iż odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zdaniem organu, skarżąca nie ma interesu prawnego w złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż żaden przepis prawa materialnego nie przewiduje wprost udziału samorządu notarialnego jako strony w postępowaniach w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza (asesora notarialnego) i żaden przepis takiego przymiotu samorządowi notarialnemu nie nadaje. Z przepisu art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158, ze zm. - dalej u.p.n.) wynika jedynie, iż samorząd notarialny jest organem opiniodawczym, współdziałającym przy wydawaniu decyzji w przedmiocie powołania bądź odwołania notariusza czy asesora notarialnego. Jednocześnie organ wskazał, że dotychczasowa praktyka organów administracji, uznających rady izb notarialnych za strony postępowania administracyjnego o powołanie czy odwołanie notariusza (asesora notarialnego) nie wynikała wprost z treści przepisu prawa, lecz z uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1996 r. (III AZP 26/95, OSNP 1996/12/164), w której Sąd Najwyższy stwierdził, iż choć żaden przepis materialnego prawa administracyjnego nie przyznaje samorządowi notarialnemu statusu strony w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza, nie byłoby możliwe spełnienie przez rady izb notarialnych większości uprawnień przyznanych im przepisami ustawy Prawo o notariacie, bez wyposażenia ich we właściwe instrumenty prawne, przede wszystkim zaś w uprawnienie do zaskarżenia decyzji administracyjnych w przedmiocie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii. Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego w powołanej uchwale, zwłaszcza wobec braku przepisu prawa jednoznacznie nadającego status strony samorządowi notarialnemu oraz wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. II GSK 708/10, w którym NSA uznał, iż samorządowi notarialnemu jako organowi opiniodawczemu w toku postępowania o powołanie bądź odwołanie notariusza (asesora notarialnego) nie przysługuje prawo występowania w charakterze strony. Samorząd notarialny uczestniczy w tych postępowaniach na zasadach określonych w art. 106 k.p.a., przez co wykluczony jest jego jednoczesny udział jako strony w tym postępowaniu. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem, w tym samym postępowaniu ten sam organ nie może występować jednocześnie jako strona postępowania i jako organ współdziałający w trybie art. 106 k.p.a., gdyż te role procesowe wykluczają się wzajemnie. Za stronę w postępowaniu administracyjnym można uznać jedynie podmiot posiadający indywidualny interes prawny, natomiast sprawy o powołanie na stanowisko notariusza (asesora notarialnego) nie dotyczą indywidualnego interesu prawnego izb notarialnych, lecz indywidualnych interesów osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza. Stroną postępowania/ bądź uzyskuje status strony osoba lub jednostka, jeśli spełnia ona przesłanki wskazane w art. 28 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." Sąd I instancji podał, że Rada Izby Notarialnej w R. nie posiada interesu prawnego pozwalającego jej skutecznie wnieść wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Ministra Sprawiedliwości powołującej uczestnika na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej, gdyż nie jest stroną tego postępowania. Tryb powołania na stanowisko notariusza określa art. 10 § 1 u.p.n., natomiast rada właściwej izby notarialnej ma możliwość wyrażenia opinii o kandydacie ubiegającym się o przyjęcie do samorządu. Opinia ta jest wydawana w ramach współdziałania organów, zgodnie z art. 106 k.p.a., w myśl którego, jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Sąd I instancji w związku z powyższym zważył, iż organ, z którym podejmowane jest współdziałanie w wykonaniu ustawowego obowiązku wydania opinii nie jest stroną postępowania głównego, lecz bierze udział w procesie decyzyjnym, wydając właściwy akt administracyjny indywidualny. Dlatego też zdaniem sądu nie można uznać, iż organ współdziałający jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie może on zatem skutecznie wnosić odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od decyzji wydanej przez organ główny. Jednocześnie Sąd powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 708/10, iż organ współdziałający w podejmowaniu decyzji przez organ właściwy do rozpatrzenia sprawy nie staje się przez to stroną postępowania administracyjnego, bowiem sprawa administracyjna nie dotyczy jego praw i obowiązków. W sytuacji, gdy organ uczestniczy w postępowaniu głównym na zasadach określonych w art. 106 k.p.a., to wykluczony jest jednocześnie jego udział jako strony w tym postępowaniu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w tej kwestii, te role procesowe wzajemnie się wykluczają. Za niezasadne uznał Sąd I instancji stanowisko skarżącej dotyczące odróżnienia rady izby notarialnej od reprezentowanej przezeń izby notarialnej, gdyż zgodnie z art. 26 § 3 u.p.n. izby notarialne i Krajowa Rada Notarialna posiadają osobowość prawną, co wiąże się z tym, iż izby działają przez swoje organy. Działanie organu traktuje się jako działanie osoby prawnej. Dlatego też nie można przyjąć, iż opinię w sprawie powołania notariusza będzie wydawała rada izby notarialnej, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Ministra Sprawiedliwości będzie składała izba notarialna działająca przez radę izby notarialnej, która wcześniej wydała opinię w tej sprawie. W ocenie Sądu sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu notariusza nie jest jednoznaczne z możliwością bycia stroną w postępowaniu dotyczącym powołania na stanowisko notariusza. Jak prawidłowo wskazał organ, ustawodawca wyposażył radę izby notarialnej w szereg instrumentów, które pozwalają na prawidłowe wykonywanie obowiązków sprawowania nadzoru nad notariuszami i sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem przez nich zawodu. Jednocześnie sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracyjnej pod względem zgodności z prawem nie zaś według kryteriów słusznościowych. Tryb powołania na stanowisko notariusza wynika z ustawy i sąd administracyjny nie ma możliwości dokonywania oceny słuszności wprowadzenia tego trybu, lecz jego zadaniem jest dokonanie zgodności z prawem działania organów administracji publicznej. Brak przepisów prawa materialnego pozwalających uznać istnienie interesu prawnego skarżącej w postępowaniu dotyczącym powołania na stanowisko notariusza, spowodował w ocenie Sądu, prawidłowe umorzenie postępowania przez Ministra Sprawiedliwości. Rada Izby Notarialnej w R. wniosła skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skargą kasacyjną zarzucono naruszenie: I. Przepisów prawa materialnego: 1) art. 19, art. 21 § 3, art. 22, art. 35, art. 44 § 1, art. 51 § 1, art. 53, art. 55, art. 58 oraz art. 73 Prawa o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania Izbie Notarialnej w R. interesu prawnego w sprawie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii; 2) art. 26 § 2 i art. 26 § 3 Prawa o notariacie w zw. z art. 35 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez odmowę uznania, że izba notarialna posiada podmiotowość prawa publicznego, którego jest źródłem jej interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie powołania na notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii oraz legitymacji skargowej; 3) art. 26 § 2 i art. 26 § 3 Prawa o notariacie w zw. z art. 35 pkt 2 Prawa o notariacie w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie Izbie Notarialnej w R. możliwości wykonywania pieczy nad należnym wykonywaniem zawodu notariusza; 4) art. 2 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnioną zmianę dotychczas jednolitej, długotrwałej praktyki orzeczniczej, a tym samym naruszenia wynikającej ze wskazanego przepisu zasady ochrony zaufania do państwa. II. Przepisów postępowania: 1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. b/ p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja naruszyła, co podniesiono w skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, art. 28 i 29, jak również art. 138 § 1pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), a zatem powinna zostać uchylona na mocy art. 145 § 1 pkt b/ p.p.s.a.; 2) art. 134 § 1 w zw. z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt b p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja naruszyła art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, czego sąd nie wziął pod uwagę; 3) art. 141 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ p.p.s.a. poprzez brak należytego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez skarżącą. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumentację dotyczącą tych zarzutów wraz z powołaniem orzecznictwa. Przyznanie izbie notarialnej praw strony w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej jest naturalną konsekwencją obarczenia samorządu notarialnego zadaniem sprawowania pieczy nad należnym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku (sygn. akt II SA 1904/00) stwierdził wyraźnie, że należy podzielić pogląd, iż izbie notarialnej przysługuje przymiot strony w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii, przywołując również pogląd Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 3 stycznia 1997 r. (sygn. akt II SA 641/96). W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącej, podstawą do istnienia jej interesu prawnego jest art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Judykatura potwierdza bowiem tezę, że w przedmiotowej sprawie interes prawny Izby Notarialnej w R. wynika z szeregu wskazanych przepisów prawa materialnego i ustrojowego na czele z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, stanowiącym główną podstawę wszelkich działań podejmowanych przez samorządy zawodowe. Skarżąca podniosła również, że WSA w Warszawie również w sposób radykalny odszedł od swojej dotychczasowej praktyki orzeczniczej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd nie tylko w żaden sposób nie uzasadnił tej zmiany, ale w ogóle pominął milczeniem ten problem, dopuszczając się tym samym naruszenia obowiązku określonego w art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. Zdaniem skarżącej dokonanie radykalnej zmiany, dotychczas zupełnie jednolitej i potwierdzonej przez długoletnią praktykę, linii orzeczniczej przez Ministra Sprawiedliwości oraz WSA w Warszawie stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji RP, z którego wynika zasada ochrony zaufania do państwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, iż Sąd I instancji z naruszeniem powołanych w skardze przepisów prawa wadliwie ocenił, że skarżącej Radzie Izby Notarialnej w R. nie przysługuje przymiot strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o powołanie na stanowisko notariusza. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Powołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 19, art. 21 § 3, art. 26 § 2 i § 3 w zw. z art. 35 pkt 2, art. 44 § 1, art. 51 § 1, art. 53, art. 55, art. 58 oraz art. 73 Prawa o notariacie dotyczą spraw (zagadnień) jakimi organy samorządu notarialnego mogą i powinny się zajmować. W przepisach tych określono rzeczowy zakres spraw, w których organy te realizują swoje kompetencje. I tak, według art. 19 § 1 omawianej ustawy notariusz nie może podejmować zatrudnienia bez uzyskania uprzedniej zgody rady właściwej izby notarialnej. Z kolei według art. 21 § 3 tej ustawy, jeżeli z powodu nieobecności notariusza wynikłej z nieprzewidzianych przyczyn notariusz nie pozostawił w kancelarii zastępcy na czas swojej nieobecności, zastępcę wyznacza prezes właściwej izby notarialnej. Przepis art. 26 dotyczy tworzenia samorządu notarialnego i objęcia nim izb notarialnych i Krajowej Rady Notarialnej, przy czym w myśl art. 35 pkt 2 do zakresu działania rady izby notarialnej należy nadzór nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy, asesorów i aplikantów notarialnych oraz nad przestrzeganiem przez nich powagi i godności notariusza. Nadzór zaś nad notariuszami na obszarze właściwości izby notarialnej wykonuje również rada izby przez swoich członków lub przez wyznaczonych w tym celu notariuszy niebędących członkami rady albo emerytowanych notariuszy (art. 44 § 1). Artykuł 51 § 1 omawianej ustawy dotyczy kar dyscyplinarnych, art. 53 dotyczy sądu dyscyplinarnego, art. 55 dotyczy rzeczników dyscyplinarnych, art. 58 wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a w świetle art. 73 aplikację notarialną organizuje i prowadzi rada izby notarialnej na podstawie programu ustalonego przez Krajową Radę Notarialną. Samo zaś wyznaczenie w powyższych przepisach zakresu działania organów samorządu nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, iż strona skarżąca ma interes prawny do działania w charakterze strony w postępowaniu o powołanie na stanowisko notariusza. Podkreślić przy tym należy, iż zakres działania rady izby notarialnej jest określony wyczerpująco, a rada może wykonywać jedynie czynności określone w art. 35 pkt 1-6 ustawy – Prawo o notariacie oraz inne czynności przewidziane prawem (art. 35 pkt 7), co oznacza, iż działania rady mogą być podejmowane wyłącznie w sprawach należących do tak określonego zakresu działania rady. Skoro zatem żaden przepis prawa nie przyznaje radzie izby notarialnej uprawnienia do składania odwołań w sprawie powołania notariusza ani też w inny sposób nie statuuje jej materialnoprawnego interesu, który uzasadniałby jej udział w tym postępowaniu w charakterze strony, to nie można podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej poglądu, iż "Odmowa istnienia interesu prawnego izbie notarialnej, a co za tym idzie pozbawienie izby legitymacji procesowej w postępowaniu, które dotyczy w istocie kształtowania struktury (składu osobowego) korporacji, stanowi nadużycie prawa". Okoliczność bowiem, iż z treści art. 35 pkt 2 ustawy wynika uprawnienie do nadzoru nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy oraz nad przestrzeganiem przez nich powagi i godności notariusza, nie oznacza, iż zakres tego nadzoru obejmuje czynności rady izby notarialnej w postępowaniach o powołanie bądź odwołanie notariusza, skoro czynności te zostały ujęte odrębnie w pkt 1 art. 35 ustawy, a zakres tego nadzoru został uregulowany w art. 45 ustawy. Ustawodawca wyposażył radę izby notarialnej w szereg uprawnień, które pozwalają na należyte wykonywanie obowiązków sprawowania nadzoru nad notariuszami i sprawowania pieczy, i dlatego także w tym przypadku nie zachodzą przesłanki do odmiennego rozumienia art. 45 ustawy – Prawo o notariacie. Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił też stanowiska strony skarżącej, która powołując się na wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11 źródła interesu prawnego do działania w charakterze strony upatruje w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, iż w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Na tle tego przepisu Trybunał Konstytucyjny prezentował konsekwentne stanowisko, zgodnie z którym to od decyzji ustawodawcy zależy szczegółowe określenie zadań samorządu zawodowego mieszczących się w pojęciu pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu (por. wyrok TK z dnia 14 grudnia 2010 r., K 20/08 – OTK-A 2010/10/129), a swoboda ustawodawcy jest w tym zakresie znaczna (por. wyrok TK z dnia 12 lutego 2013 r., K 6/12 – OTK-A 2013/2/16). Trybunał podkreślił przy tym, że dbałość o należyte wykonywanie zawodu zaufania publicznego jest zadaniem państwa, które może zostać przekazane na zasadzie decentralizacji samorządowi zawodowemu w całości, lub tylko w części, zgodnie ze swobodną wolą prawodawcy (por. wyrok TK z dnia 30 listopada 2011 r., K 1/10, OTK-A 2011/9/99). Na gruncie ustawy – Prawo o notariacie, ustawodawca uprawnienia państwa do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu notariusza w zakresie powoływania notariusza przekazał organom samorządu notarialnego tylko w przedmiocie opiniowania wniosków osoby zainteresowanej o powołanie na stanowisko notariusza (art. 10 § 1 ustawy). Tak więc to ustawodawca zadecydował o zakresie powierzonej samorządowi notarialnemu pieczy w przedmiocie powoływania notariuszy. W powołanym już wcześniej wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "wzgląd na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, opowiadającego się za szerokim rozumieniem pojęcia "piecza", o którym mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji, co podziela Naczelny Sąd Administracyjny, przemawia za objęciem zakresem pojęcia "piecza", którą sprawuje samorząd, również spraw związanych z dopuszczeniem nowych osób do zawodu notariusza i asesora notarialnego". Rzecz jednak w tym, iż w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z punktu widzenia niniejszej sprawy najistotniejsze wydaje się stwierdzenie, że zakres zdecentralizowanych zadań publicznych wykonywanych przez organy samorządu zawodowego zawsze określa ustawa. Przekazywanie takich zadań może nastąpić jedynie w wyniku odpowiedniej regulacji ustawowej (por. wyrok TK z 30 listopada 2011 r., sygn. K 1/10 – OTK-A 99/9/A/2011). Wykładnia Trybunału Konstytucyjnego nie zmierzała zatem do konstruowania na gruncie konstytucyjnego obowiązku samorządu notarialnego sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodów dodatkowych, niewyrażonych wprost w ustawach uprawnień tego samorządu, w tym statusu strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie powołania notariusza. Przeciwko przypisaniu samorządowi notarialnemu statusu strony postępowania administracyjnego przemawia też okoliczność, iż – jak już o tym była mowa – samorząd ten w ramach art. 10 § 1 ustawy – Prawo o notariacie uczestniczy w podejmowaniu decyzji o powołaniu notariusza w trybie art. 106 k.p.a. Należy przy tym podzielić pogląd prezentowany w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 708/10, zgodnie z którym organ współdziałający w podejmowaniu decyzji przez organ właściwy do rozpatrzenia sprawy nie staje się przez to stroną postępowania administracyjnego, bowiem sprawa administracyjna nie dotyczy jego praw i obowiązków. W sytuacji gdy organ uczestniczy w postępowaniu głównym na zasadach określonych w art. 106 k.p.a., to wykluczony jest jednocześnie jego udział jako strony w tym postępowaniu. Te role procesowe wzajemnie się wykluczają. Sformułowanie zajęcie stanowiska (wydanie opinii) przez inny organ należy zaś odczytywać w sensie procesowym. Z tych też względów stroną postępowania głównego nie jest inny organ obowiązany do zajęcia stanowiska w sprawie. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżony wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem. Nie zachodzi przy tym potrzeba ustosunkowania się do podniesionych w skardze kasacyjnej dalszych zarzutów dotyczących naruszeń przepisów postępowania, gdyż ewentualne uchybienia Sądu I instancji w tym zakresie nie miały wpływu na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.