II SA/Gl 429/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Protokolant referent Marta Zasoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] r. nr [...] i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] r. W.G. wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w J. o sprostowanie sporządzonego w dniu [...] r. aktu zgonu swojej zmarłej krewnej J.W. w części dotyczącej jej nazwiska rodowego z "G." na "G." oraz nazwiska ojca zmarłej z "G." na " G.". Decyzją z [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J. orzekł o odmowie sprostowania powyższego dokumentu. W jej uzasadnieniu podniósł, że akt zgonu został sporządzony zgodnie z przedłożonym dowodem osobistym zmarłej i jej aktem urodzenia nr [...], przechowywanym w USC w R. oraz jej aktem małżeństwa nr [..] sporządzonym w USC w P.. W dokumentach tych, sporządzonych zgodnie z aktem małżeństwa rodziców zmarłej (nr [...] w USC w R.) figuruje nazwisko rodowe zmarłej "G.", a jej ojca "G.". Tymczasem zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stan cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), dalej zwanej w skrócie a.s.c., kierownik urzędu stanu cywilnego może jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski w przypadku stwierdzenia, że wpis do aktu nie jest zgodny z przedstawionymi dokumentami, stanowiącymi podstawę sporządzenia aktu. Natomiast w sytuacji gdy zarówno w akcie, jak i w dokumentach stanowiących podstawę jego sporządzenia dane są identyczne, właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest sąd w postępowaniu nieprocesowym (art. 31 a.s.c.). Na skutek odwołania W.G. decyzją z dnia [...]., nr [...] Wojewoda [...] uchylił powyższą decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że podstawowym i niezbędnym dokumentem do ustalenia, jaka była prawidłowa pisownia nazwiska rodowego zmarłej J.W. jest akt urodzenia jej ojca. Organ pierwszej instancji natomiast nie dysponował tym dokumentem. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem zwrócić się do USC w R. bądź Archiwum Państwowego celem uzyskania przedmiotowego aktu urodzenia oraz dokonać ustaleń w zakresie pisowni nazwiska ojca zmarłej J.W. w tym akcie oraz akcie małżeństwa jej rodziców. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podstawą sprostowania aktu stanu cywilnego może być inny akt stanu cywilnego sporządzony przed sporządzeniem aktu, który ma zostać sprostowany. W.G. pismem z dnia [...]r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą decyzję Wojewody [...]. Wyrokiem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 158/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...]., nr [...] wskazując na istotne naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej zwanej w skrócie Kpa. Wojewoda [...] zlecił bowiem organowi pierwszej instancji "odnalezienie i wydobycie aktu urodzenia ojca zmarłej J.W." oraz dokonanie "ustaleń w zakresie pisowni nazwiska ojca zmarłej J.W. w akcie urodzenia jej ojca oraz w akcie małżeństwa jej rodziców". Tymczasem akt małżeństwa rodziców J.W. znajdował się w aktach administracyjnych sprawy, a jedyny dokument, którego zdaniem Wojewody [...] było brak, to akt urodzenia ojca zmarłej. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie podjęcie powyższych działań nie stanowiło ani przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, ani też nawet w znacznej części. Sąd podkreślił, że brak tylko jednego dokumentu nie uprawniał Wojewody [...] do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Organ ten mógł bowiem bądź samodzielnie, bądź też w drodze przewidzianego w art. 136 Kpa zlecenia czynności tej organowi pierwszej instancji, podjąć działania celem uzyskania powyższego dokumentu. Wyrok uprawomocnił się z dniem 10 listopada 2011 r. Tymczasem przed rozpoznaniem powyższej skargi Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J. decyzją z dnia [...] r., nr [...] po ponownym rozparzeniu sprawy na skutek kasacyjnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r., odmówił sprostowania w akcie zgonu nazwiska rodowego zmarłej J.W. oraz nazwiska rodowego jej ojca. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wykonując zalecenia organu odwoławczego wydobyto dokument zawierający oryginalną pisownię nazwiska ojca zmarłej J.W., tj. świadectwo [...] r., w którym występuje nazwisko "G.". Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 28 a.s.c. w aktach stanu cywilnego można sprostować jedynie oczywisty błąd pisarski. Zasadą obowiązującą przy sprostowaniu aktu w trybie administracyjnym jest dokonywanie sprostowania w oparciu o wcześniejszy akt stanu cywilnego będący odpisem zupełnym tego aktu (art. 80 a.s.c.). W rozpatrywanej sprawie we wszystkich aktach stanu cywilnego występuje jednakowa pisownia "G.". Pisownia "G." znajduje się natomiast w świadectwie chrztu ojca zmarłej z [...] r., nie mającym jednak mocy urzędowej (art. 87 a.s.c.). Zdaniem organu pierwszej instancji jeżeli w akcie stanu cywilnego oraz w dokumentach stanowiących podstawę jego sporządzenia dane są identyczne, a strona dowodzi, że akt ten zawiera błędy, właściwy do rozstrzygnięcia jest sąd w postępowaniu nieprocesowym (art. 31 i 33 a.s.c.). W niniejszej sprawie brak było natomiast podstaw do uznania, że sprostowanie w akcie zgonu nazwiska rodowego zmarłej i jej ojca mieści się w pojęciu oczywistego błędu pisarskiego. Po rozpatrzeniu odwołania W.G. Wojewoda [...]i decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] r. i orzekł o umorzeniu w całości postępowania toczącego się przed organem pierwszej instancji. Organ odwoławczy zauważył, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu nie odnaleziono aktu urodzenia ojca zmarłej J.W. wpisanego do ksiąg stanu cywilnego. Tymczasem zgodnie z art. 28 a.s.c. sprostowanie aktu stanu cywilnego osoby może nastąpić na podstawie wcześniejszych aktów stanu cywilnego tej osoby, istotne znaczenie mogą mieć także akty stanu cywilnego jej rodziców. W przypadku, gdy osoba której akt dotyczy nosi nazwisko ojca istotne jest ustalenie jakie nazwisko figuruje w akcie urodzenie ojca. Akt zgonu męża, nie stanowi podstawy sprostowania aktu stanu cywilnego żony w części dotyczącej nazwiska rodowego żony. Nadto sprostowanie aktu stanu cywilnego jest możliwe również na podstawie dokumentów, które stanowiły podstawę sporządzenia aktu np. zgłoszenie urodzenia. Organ odwoławczy wskazał następnie, że aktualnie wydane odpisy aktów urodzenia i małżeństwa zmarłej J.W. zawierają pisownię nazwiska rodowego "G.". Natomiast świadectwo chrztu ojca zmarłej, zgodnie z art. 87 a.s.c. jako dokument nie mający mocy urzędowej nie może stanowić podstawy sprostowania nazwiska. Oznacza to, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w J. nie jest właściwy do wpisania tego świadectwa z urzędu do ksiąg stanu cywilnego, na podstawie art. 87 ust. 2 a.s.c. Tym samym nie jest możliwe sprostowanie na drodze administracyjnej w trybie art. 28 a.s.c. błędu pisarskiego w akcie zgonu w części dotyczącej nazwiska rodowego zmarłej J.W. oraz nazwiska jej ojca. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie sprostowania aktu zgonu w niniejszej sprawie strona zainteresowana, prokurator lub kierownik urzędu stanu cywilnego może wystąpić z wnioskiem do sądu (art. 31 w związku z art. 33 a.s.c.), gdyż w tym trybie w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania możliwe jest na drodze sądowej sprostowanie aktu stanu cywilnego. W.G. pismem z dnia [...] r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] wnosząc o jej uchylenie w części orzekającej o umorzeniu postępowania administracyjnego. W skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia art. 7 Kpa w związku z art. 75 § 1 Kpa, art. 77 § 1 Kpa i art. 78 § 1 Kpa, a także art. 8 Kpa, art. 107 § 1 i § 3 Kpa, art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 6 Kpa i art. 2 Konstytucji RP. W obszernym uzasadnieniu skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zacytował, w jego ocenie, szereg nieścisłości i faktów podanych w zaskarżonej decyzji będących niezgodnymi z prawdą. Podkreślił, że organ odwoławczy nie tylko zaakceptował brak uwzględnienia przez USC w J. zasadniczych dowodów w sprawie, lecz również sam nie uwzględnił tych dowodów. W ocenie skarżącego wskazane przez niego dokumenty (wyciąg z aktu urodzenia J.G.j nr [...] z dnia [...] r., świadectwo ślubu J.G. i A.W. wydane przez Parafię w O. w [...] r., akt zgonu A.W. sporządzony przez USC w [...] r., postanowienia sądów spadku z J. z [...] r. oraz G. w [...] r. i [...] r., świadectwo chrztu ojca J.W – F.G. wydane przez Parafię w O. w [...] r., odpisy aktów urodzenia żyjącego rodzeństwa J.: J., E., M., F., S. G.sporządzone w USC w R. w [...]r.) potwierdzają jego wersję pisowni nazwiska rodowego zmarłej i podważają wiarygodność odpisów zupełnych aktów stanu cywilnego sporządzonych ostatnio w R. i P.. Jednocześnie są dowodami w rozumieniu art. 75 § 1 Kpa. Zdaniem skarżącego Wojewoda [...] nie sprawuje właściwe nadzoru nad USC w J. i nie stoi na straży praworządności. Nadto uzasadnienie prawne i faktyczne zaskarżonej decyzji nie jest wystarczające, w szczególności organ nie wskazał, które fakty uznał za udowodnione, a którym odmówił wiarygodności i z jakiego powodu. Udzielając odpowiedzi na skargę Wojewoda [...]i wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu zbędności poszukiwania odpisu aktu urodzenia ojca zmarłej J.W. organ wyjaśnił, że wskazując w decyzji z dnia [...] r. organowi pierwszej instancji, że w ponownym rozpoznaniu sprawy powinien zwrócić się do USC w R. oraz Archiwum Państwowego, w celu ustalenia czy znajduje się tam przedmiotowy akt uznał, że odpis ten mógłby stanowić postawę sprostowania aktu zgonu zmarłej. Aktu tego nie można jednak wydobyć z uwagi na brak ksiąg urodzeń sprzed [...] r. (notatka służbowa USC w J. z dnia [...] r.). Wobec tego Wojewoda [...] przyjął, że należy zwrócić się do USC w R. z zapytaniem w tej sprawie z uwagi na możliwość wpisania w/w aktu do ksiąg tego Urzędu. Organ odwoławczy ponownie wskazał, że świadectwo chrztu nie może stanowić podstawy sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie administracyjnym, zaś aktualny odpis aktu urodzenia zmarłej, w przeciwieństwie do załączonego do akt sprawy wyciągu sporządzonego w [...] r. zawiera pisownię nazwiska rodowego "G.". Podkreślił także, że przedstawione przez skarżącego dowody mogą zostać złożone w postępowaniu sądowym wszczętym w oparciu o regulację art. 31 w związku art. 33 a.s.c. Na rozprawie w dniu 23 stycznia 2012 r. skarżący podtrzymał skargę i zawarte w niej zarzuty. Wyjaśnił także, że jego interes prawny do wniesienia skargi wywodzi z dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej. Nie jest spadkobiercą zmarłej J.W. lecz działa w interesie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej zawartych, ale z powodów które sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną wziął pod rozwagę z urzędu. Uprawnia do tego przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 stycznia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej Ppsa. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek kasacyjnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r., którą – w następstwie odwołania skarżącego – uchylona została decyzja Kierownika Urzędu stanu Cywilnego w J. z dnia [...] r. z przekazanej sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 138 § 2 Kpa podjęcie takiej kasacyjnej decyzji przez organ odwoławczy obligowało organ pierwszej instancji do wzięcia pod uwagę wskazanych w uzasadnieniu decyzji okoliczności w toku ponownego rozpatrzenia sprawy. Dodać trzeba, że wniesienie w dniu [...] r. przez skarżącego skargi do sądu administracyjnego na powyższą decyzję w świetle art. 61 § 1 Ppsa nie wstrzymywało wykonania tej decyzji, a ponadto w toku postępowania nie zostało wydane postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości lub w części. Jednakże zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] r. w wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej została wyeliminowana z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/GL 158/11 uchylił wymienioną decyzję, a orzeczenie to uprawomocniło się z dniem 10 listopada 2011 r. Oznacza to, że w porządku prawnym nie funkcjonuje już decyzja, w oparciu o którą wydane zostały decyzje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J z dnia [...] r. i reformatoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] r., będące przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu. Dla oceny skutków tego zdarzenia nie ma znaczenia, że w chwili wydania ostatnio wymienionych decyzji pozostawała w obrocie prawnym kasacyjna decyzja Wojewody [...]. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa stwierdzenie naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i to bez względu na to, czy naruszenie miało wpływ czy też mogło mieć wpływ na wynik sprawy, stwarza podstawę do uchylenia w całości lub w części decyzji lub postanowienia. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja ma miejsce. Stwierdzenie, że decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 8 Kpa ). Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku oparto o art. 152 Ppsa, z kolei zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego wobec uwzględnienia skargi nastąpił na podstawie art. 200 Ppsa. Uwzględnienie skargi ze wskazanego powodu zwalnia Sąd od obowiązku merytorycznego odniesienia się do zarzutów skargi i dokonania kontroli sądowej w szerszym zakresie. Wskazać jednak przyjdzie, że sprawa wraca na etap rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] r., a Wojewoda [...] uwzględni ocenę prawną zawartą w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Dysponując pełnym już materiałem dowodowym będzie miał na względzie, że na drodze administracyjnej można sprostować wyłącznie oczywisty błąd pisarski w akcie stanu cywilnego (art. 28 a.s.c.). Błędne lub nieścisłe jego zredagowanie umożliwia sprostowanie aktu stanu cywilnego wyłącznie na drodze sądowej ( art. 31 a.s.c.), co zresztą dostrzegł Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji.